Уртын ээлжийн ажлын цаг, амралт, илүү цагийн хөлсийг тооцох журам
Уртын ээлжээр ажиллагсдын ажлын цаг, амралтын 14 хоног, илүү цагийн 1.5 дахин нэмэгдэл хөлс тооцох хууль зүйн үндэслэл, шүүхийн шийдвэрийн нэгдсэн тайлбар.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Оршил
Уул уурхай, олборлох болон түүнийг дагасан ханган нийлүүлэх салбарт түгээмэл хэрэглэгддэг уртын ээлжийн горимтой холбоотой маргаан практикт олон гардаг. Ажил олгогчдын зүгээс 14 хоног ажиллаад 14 хоног амрах үед уг 14 хоногийн амралтыг илүү цагийг нөхөн амраасан гэж үзэн нэмэгдэл хөлс олгохоос татгалзах тохиолдол цөөнгүй байв.
Хөдөлмөрийн хууль тогтоомж болон Улсын дээд шүүхийн тогтсон жишгийн дагуу уртын ээлжээр 14 хоног ажиллахдаа өдөрт ажилласан 12 цагийн 8-аас дээш гарсан 4 цаг нь илүү цаг болох бөгөөд амралтын 14 хоног нь нөхөн амралт биш тул ажил олгогч илүү цагийн нэмэгдэл хөлсийг 1.5 дахин нэмэгдүүлж заавал олгох үүрэгтэй.
Энэхүү нийтлэлээр уртын ээлжийн ажлын цаг, амралтын хуваарь болон илүү цагийн хөлсийг тооцох хууль зүйн үндэслэлийг дэлгэрэнгүй тайлбарлана.
Хууль зүйн үндэслэл
Уртын ээлжийн харилцааг Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хуулиар нарийвчлан зохицуулсан байдаг.
1. Уртын ээлжийн горим ба ажлын цаг
Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 92-ын 92.1-д зааснаар ажилтныг байнга оршин суугаа газраас нь өөр, алслагдсан газарт байрлуулж ажил үүрэг гүйцэтгүүлэхээр уул уурхай, олборлох салбар болон тэдгээрт үйлчилгээ үзүүлж буй байгууллагууд уг горимыг хэрэглэж болдог.
- Ажлын өдрийн үргэлжлэл: Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 92-ын 92.3-т зааснаар өдрийн ажлын үргэлжлэл 12 цагаас илүүгүй байна.
- Ээлжийн зохицуулалт: Нэг ээлжийн ердийн ажлын цаг 8 цаг байх бөгөөд ажил олгогч ажилтантай тохиролцсоноор 4-өөс илүүгүй цагаар уртасгаж болдог (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 87-ын 87.2, 87.3). Үүнээс үзвэл өдрийн 12 цаг нь "8 цаг (үндсэн) + 4 цаг (илүү цаг)" гэсэн бүтэцтэй байна.
- Ажил, амралтын хугацаа: Нэг ээлжид ажил үүрэг гүйцэтгэх хугацаа 14 хоног, амрах хугацаа 14 хоног байна (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 92-ын 92.4). Талууд харилцан тохиролцож энэ хугацааг багасгаж болох ч ажиллах, амрах хугацаа заавал тэнцүү байх учиртай.
2. Замд явах хугацаа болон зардал
Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 92-ын 92.6 болон 92.7-д зааснаар ажил олгогчийн тогтоосон байршлаас ажлын байранд хүргэх, буцаах хугацааг ажилласан цагт тооцно. Энэ нь гэрээсээ дурын газраас зорчсон бүх хугацааг хамруулахгүй; ажил олгогчоос үл хамаарах шалтгаанаар саатсан хугацааг 92.6-д хассан. Тогтоосон байршлаас ажлын байранд ирэх, очих зардлыг 92.7-ын дагуу ажил олгогч хариуцна.
3. Илүү цагийн нэмэгдэл хөлс
- Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84-ийн 84.1, 84.2-т долоо хоногийн ердийн ажлын цаг 40-өөс, өдрийн ажлын үргэлжлэл 8 цагаас илүүгүй байхаар заасан.
- Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 91-ийн 91.1-д зааснаар ердийн ажлын өдрийн үргэлжлэлээс хэтрүүлэн ажиллуулсныг илүү цагаар ажилласанд тооцдог.
- Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 109-ийн 109.1-д заасны дагуу илүү цагаар ажилласан ажилтныг нөхөн амруулаагүй бол түүний дундаж цалин хөлсийг 1.5 дахин, түүнээс дээш хэмжээгээр нэмэгдүүлж олгох үүрэгтэй.
- Хоёр ажлын өдөр хоорондын тасралтгүй амралт нь 12 цагаас доошгүй байх ёстой (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 95-ын 95.1).
Ажлын цаг, илүү цаг тооцох бүтэц
Дараах схемээс уртын ээлжийн ажил, амралтын горим болон илүү цаг хэрхэн бүрэлддэг дарааллыг харна уу.
Практик алхамууд: Илүү цагийн хөлсөө хэрхэн тооцож, нэхэмжлэх вэ?
Хэрэв та уртын ээлжээр ажилладаг бөгөөд ажил олгогч тань илүү цагийн хөлсийг дутуу олгосон эсвэл 14 хоногийн амралтаар нөхөн амраасан гэж үзэж байгаа бол дараах алхмуудыг хэрэгжүүлээрэй.
Алхам 1: Ажилласан цагийн бүртгэлээ баталгаажуулах
14 хоногийн ээлжинд өдөрт 12 цагаар ажилласан тохиолдолд:
- Нийт ажилласан цаг: 14 хоног × 12 цаг = 168 цаг
- Хуулийн ердийн ажлын цаг: 14 хоног × 8 цаг = 112 цаг
- Илүү ажилласан цаг: 168 цаг - 112 цаг = тухайн 14 хоногийн ээлжид 56 цаг илүү ажилласан тооцоо гарна.
Алхам 2: Цагийн үндсэн үнэлгээ болон нэмэгдлийг тооцох
Хөдөлмөрийн сайдын тушаалаар баталсан дундаж цалин хөлс тодорхойлох журмын дагуу сүүлийн 3 сарын цалингийн дунджаас нэг цагт ногдох дундаж цалинг олно.
- Хэрэв таны нэг цагийн суурь үнэлгээг үндсэн цалинд тооцож олгосон бол илүү ажилласан 56 цагт ногдох нэмэгдэл хөлсний зөрүү болох 0.5 дахин буюу 50 хувийг нэмж тооцно.
- Хэрэв үндсэн цалингаас гадуур илүү цагийн цалинг огт олгоогүй бол 1.5 дахин үржүүлж бүрэн дүнгээр нэхэмжилнэ.
Жишээ нь нэг цагийн дундаж цалин 10,000 төгрөг, энэ ээлжид илүү ажилласан цаг 56, олгох хэмжээ нь 1.5 дахин гэж үзвэл нийт илүү цагийн хөлс 56 × 10,000 × 1.5 = 840,000 төгрөг. Уг 56 цагийн суурь хөлс болох 560,000 төгрөгийг өмнө нь аль хэдийн олгосон бол үлдэх зөрүү 280,000 төгрөг байна. Энэ нь зөвхөн тайлбарлах жишээ; бодит ээлж, завсарлага, замын цаг, гэрээний илүү таатай нөхцөл болон өмнөх олголтыг тус тус шалгана. 14 хоногийн ээлжийг календарь сарын тооцоотой шууд адилтгахгүй.
Алхам 3: Байгууллагын удирдлага болон ҮЭ-д шаардлага хүргүүлэх
Ажил олгогчийн дотоод журамд “илүү цагийг амралтын 14 хоногт нөхөн амруулсанд тооцно” гэсэн заалт байсан ч энэ нь Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 92.3 дахь заалтад харшилж, хүчингүй болохыг дурдан албан бичгээр илүү цагийн хөлсөө нэхэмжилнэ.
Алхам 4: Маргаан шийдвэрлэх комисс болон шүүхэд хандах
Хэрэв ажил олгогч шаардлагыг биелүүлэхгүй бол байгууллагын хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисст, комиссгүй бол сум, дүүргийн гурван талт хороонд хандах журмыг шалгана. Дараагийн шат болон шүүхэд хандах хугацааг маргааны төрөл, өмнөх шийдвэрээс хамааруулан баримтална. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх хууль тогтоомжийн дагуу ажилтан цалин хөлстэй холбоотой маргаанд улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгддөг.
Шүүхийн практик
Уртын ээлжийн ажилтны 14 хоног ажиллаж, 14 хоног амрах дэглэмийн илүү цагийн хөлсийг олгохтой холбоотойгоор дараах шүүхийн шийдвэрүүдэд 92.3, 109.1-ийг хэрэглэн дүгнэсэн. Тэдгээрийг тухайн хэргийн ажилласан цаг, тооцоо, хүчинтэй зохицуулалттай нь хамт унших шаардлагатай.
Ажил олгогч компаниуд өөрсдийн дотоод журмаар "нэг сард ажилласан цаг нь 168 цагаас хэтрээгүй тул амралтын 14 хоногт илүү ажилласан цагийг нөхөн амруулсанд тооцно" гэж маргадаг байв. Анхан болон давж заалдах шатны шүүхүүд эхэндээ нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож байсан боловч хяналтын шатны шүүх тэдгээрийг хүчингүй болгож, ажилтнуудын талд шийдвэрлэсэн байдаг.
Тухайлбал:
- Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #10622-оор "О" ХХК-ийн ажилтнууд сард 112 цаг ажиллахаас 168 цаг буюу сар бүр 56 цаг илүү ажилласан болохыг тогтоож, 14 хоногийн амралтыг илүү цагийг нөхөн амраасан гэж үзэх үндэслэлгүй хэмээн илүү цагийн нэмэгдэл хөлс болох 32.6 сая төгрөгийг гаргуулсан.
- Мөн Тогтоол #10580, Тогтоол #10550, Тогтоол #10610-д уртын ээлжийн 14 хоногийн амралт нь орон гэрээс алслагдсан газар ажилласантай холбоотой тусгай дэглэм бөгөөд ажилтан кэмпийн хатуу дүрэм журмыг сахиж, хувийн амьдралаа чөлөөтэй өнгөрүүлэх боломжгүй байдаг тул үүнийг ердийн нөхөн амралттай адилтгах боломжгүй гэж дүгнэсэн байна.
- Тогтоол #10637 болон Тогтоол #10538-д өдрийн 12 цаг ажиллахдаа хуулийн 87.2-т заасан ердийн 8 цагаас илүү ажилласан 4 цагийг Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 92-ын 92.3 болон Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 109-ийн 109.1-д зааснаар 1.5 дахин нэмэгдүүлж тооцох үүрэгтэйг баталгаажуулжээ.
- Түүнчлэн Тогтоол #10558, Тогтоол #10510, Тогтоол #10584-т ажил олгогчийн дотоод журам болон хамтын гэрээнд хуулиас дордуулсан ямар нэг тохиролцоо хийсэн байсан ч хуулийн заалтыг давамгайлан хэрэглэнэ гэж шийдвэрлэсэн байна.
Түгээмэл асуултууд
Уртын ээлжийн 14 хоногийн амралтыг илүү цагийн нөхөн амралт гэж үзэж болох уу?
Үгүй, болохгүй. Улсын дээд шүүхийн тогтоолуудаар 14 хоног ажиллаад 14 хоног амрах горим нь хуулиар тогтоосон тусгай дэглэм бөгөөд 14 хоногийн амралтыг өдөрт илүү ажилласан 4 цагийн нөхөн амралт гэж үзэх үндэслэлгүй болохыг эцэслэн тогтоосон.
Уртын ээлжээр ажиллахад өдөрт дээд тал нь хэдэн цаг ажиллах боломжтой вэ?
Уртын ээлжээр ажиллах ажилтны ажлын өдрийн үргэлжлэл 12 цагаас илүүгүй байна. Үүний ердийн 8 цагаас хэтэрсэн 4 цаг нь илүү цагт тооцогдоно.
Ажлын байр руу очих, буцах замын хугацааг ажлын цагт оруулах уу?
Тийм. Ажил олгогчоос тогтоосон байршлаас ажилтныг ажлын талбарт хүргэх болон буцаах хугацааг ажилласан цагт тооцдог бөгөөд уг тогтоосон чиглэлийн зардлыг ажил олгогч хариуцна. Ажил олгогчоос үл хамаарах саатлын хугацаа энэ тооцоонд орохгүй.
Уртын ээлжийн илүү цагийн хөлсийг хэрхэн нэмэгдүүлж олгох ёстой вэ?
Илүү ажилласан цагийг нөхөн амруулаагүй бол ажилтны дундаж цалин хөлсийг 1.5 дахин буюу түүнээс дээш хэмжээгээр нэмэгдүүлж олгох хуулийн зохицуулалттай.
Дүгнэлт
Уртын ээлжийн горимоор 14/14 хуваариар ажилладаг ажилтнууд өдөрт 12 цаг ажиллаж байгаа бол ээлжийн 14 хоногтоо нийт 56 цаг илүү ажиллаж байна гэсэн үг юм. Шүүхийн нэгдмэл практикийн дагуу ажилтны 14 хоногийн амралтыг илүү цагийг нөхөн амраасан гэж тайлбарлах эрх ажил олгогчид байхгүй. Иймд хөдөлмөр эрхлэгчид ажлын цагийн бүртгэлээ нарийвчлан хянаж, дутуу олгогдсон илүү цагийн нэмэгдэл хөлсөө хуулийн хүрээнд шаардан авах бүрэн боломжтой.