Оршил
Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгаар ажилтны ажил, амралтын цагийг нарийвчлан зохицуулж, ажил олгогчийн зүгээс ажилтныг үндэслэлгүйгээр илүү цагаар ажиллуулах, амралтын цагийг нь хөндөхөөс хамгаалсан байдаг. Иргэд хөдөлмөрийн гэрээ байгуулахдаа өөрийн ажиллах цагийн хуваарь болон хэрэв ажлын саатал буюу сул зогсолт үүсвэл хэрхэн олговор авах эрхтэйгээ мэдэх нь чухал юм.
Энэхүү нийтлэлээр хөдөлмөрийн гэрээнд заавал тусгах ажлын цагийн хязгаар, илүү цаг тооцох журам болон сул зогсолт, дуудлагын цагийн олговрын талаарх мэдээллийг хүргэж байна.
Хууль зүйн үндэслэл
Хөдөлмөрийн харилцааны суурь зарчим нь ажилтан аятай нөхцөлөөр хангагдах, цалин хөлс авах, амрах эрхэд тулгуурладаг ХТХ-ийн §5.1.2.
Ажлын цагтай холбоотой гол зохицуулалтууд:
- ХТХ-ийн §84.1: Долоо хоногийн ердийн ажлын цаг 40-өөс илүүгүй байна.
- ХТХ-ийн §84.2: Ердийн ажлын өдрийн үргэлжлэл 8 цагаас илүүгүй байна.
- ХТХ-ийн §84.4: Долоо хоногийн ажлын цагийн дээд хязгаар (илүү цагтайгаа) 56 цагаас хэтрэхгүй.
- ХТХ-ийн §89.2: Дуудлагаар ажиллахад бэлэн байх хугацааны олговор.
- ХТХ-ийн §12.3: Хөдөлмөрийн гэрээгээр ажилтны эрхийг хуулиас дордуулж болохгүй.
Ажлын цагийн төрөл ба хязгаарлалт
Хөдөлмөрийн гэрээнд ажлын цагийг тодорхой тусгах нь дараах хэлбэрүүдтэй байна:
1. Ердийн ажлын цаг
Монгол Улсад стандарт ажлын цаг нь өдөрт 8 цаг, долоо хоногт 40 цаг байна. Хэрэв та "бүтэн бус цагаар" ажиллахаар тохиролцсон бол долоо хоногийн ажлын цаг 32-оос илүүгүй байх ёстой ХТХ-ийн §86.1.
2. Илүү цагаар ажиллуулах
Ажил олгогч ажилтныг зөвхөн хуульд заасан онцгой тохиолдолд (байгалийн гамшиг, ослоос сэргийлэх гэх мэт) эсвэл ажилтантай тохиролцсоны үндсэн дээр илүү цагаар ажиллуулж болно ХТХ-ийн §91.2. Өдөрт ажиллах илүү цагийн хязгаар 4 цагаас илүүгүй байна.
3. Шөнийн болон Дуудлагын цаг
- Шөнийн цаг: 22:00-06:00 цаг хүртэлх хугацаа. Шөнө ажилласан ажилтныг дараа өдөр нь нөхөн амраах үүрэгтэй ХТХ-ийн §88.1.
- Дуудлагын цаг: Ажил олгогчийн заасан байршилд бэлэн байсан бол үндсэн цалингийн 50%-иас доошгүй, бусад тохиолдолд 30%-иас доошгүй олговор олгоно ХТХ-ийн §89.2.
Сул зогсолтын олговор
Ажил олгогчоос хамааралтай, эсвэл ажилтан, ажил олгогчийн хэн хэнээс нь хамаарахгүй шалтгаанаар ажил саатахыг сул зогсолт гэнэ. Сул зогсолтын үед ажилтныг өөр ажилд шилжүүлэх боломжгүй бол олговор олгодог.
- Сул зогсолтын хэмжээ: Хуульд зааснаар сул зогсолтын олговрыг ажилтны үндсэн цалингийн 60%-иас доошгүй хэмжээгээр тогтоодог. Гэхдээ энэ нь хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнээс бага байж болохгүй.
- Ажилтны буруугаас үүссэн сул зогсолт: Хэрэв ажилтан өөрийн буруугаас болж ажил саатуулсан бол олговор олгохгүй ИХ-ийн §292.4.
Практик алхамууд
Хэрэв таны ажлын цаг хэтэрсэн эсвэл сул зогсолтын олговор олгогдохгүй байгаа бол дараах алхмуудыг хийнэ үү:
- Гэрээгээ хянах: Хөдөлмөрийн гэрээнд ажлын цаг, амралтын өдөр, илүү цаг тооцох журмыг хэрхэн тусгасныг нягтлах.
- Цагийн бүртгэл хөтлөх: Өөрийн ажилласан цаг, илүү цаг, шөнийн цагийг тэмдэглэж, баримтжуулах (цахим бүртгэл, гарын үсэгтэй хуудас гэх мэт). Ажил олгогч цаг бүртгэх үүрэгтэй ХТХ-ийн §84.5.
- Мэдэгдэл өгөх: Цалин хөлс дутуу эсвэл цаг хэтэрсэн тохиолдолд ажил олгогчид бичгээр шаардлага хүргүүлэх.
- Татгалзах эрх: Илүү цагийн дээд хязгаарыг хэтрүүлэн ажиллуулахыг шаардвал ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэхээс татгалзах эрхтэй ХТХ-ийн §54.1.2.
- Хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисст хандах: Хэрэв асуудал шийдэгдэхгүй бол байгууллагын дэргэдэх комисс эсвэл шүүхэд хандах боломжтой.
Дүгнэлт
Хөдөлмөрийн гэрээ нь таныг хэт их ачааллаас хамгаалах хууль зүйн баталгаа юм. Долоо хоногийн 40 цагийн ердийн горим, 56 цагийн дээд хязгаарыг ажил олгогч зөрчих ёсгүй. Мөн сул зогсолт эсвэл дуудлагаар ажиллах үед хуульд заасан 30-60 хувийн олговрыг шаардах нь таны хууль ёсны эрх юм. Хэрэв хөдөлмөрийн гэрээний нөхцөл хуулиас дордуулсан байвал тухайн заалт хүчин төгөлдөр бус байдгийг санаарай.