Оршил
Орчин үеийн эдийн засгийн харилцаанд үйлдвэрлэл, үйлчилгээний тасралтгүй байдлыг хангах зорилгоор ээлжийн ажлын горимыг өргөнөөр ашигладаг. Гэвч ээлжийн ажил нь ажилтны эрүүл мэнд, амралтын цагт шууд нөлөөлдөг тул Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль-иар нарийн зохицуулсан байдаг. Ажил олгогч болон ажилтан ээлжийн ажлын хуваарь гаргах, мэдэгдэх, ажиллах цагт тавигдах хязгаарлалтыг мэдсэнээр хууль бус маргаанаас урьдчилан сэргийлэх боломжтой.
Хууль зүйн үндэслэл
Ээлжийн ажлын харилцааг зохицуулах үндсэн хэм хэмжээг дараах хуулийн заалтуудаар тодорхойлно:
- Ээлжийн ажлын цаг: Нэг ээлжийн ердийн ажлын цаг 8-аас илүүгүй байна. ХТХ-ийн §87.2
- Ээлжийн хуваарь мэдэгдэх: Ажил олгогч ээлжийн хуваарийг 48-аас доошгүй цагийн өмнө мэдэгдэх үүрэгтэй. ХТХ-ийн §87.1
- Хориглох зохицуулалт: Ажилтныг хоёр ээлжид дараалуулан ажиллуулахыг хатуу хориглоно. ХТХ-ийн §87.4
- Ажлын цагийн уртасгал: Талууд тохиролцсоноор ээлжийн цагийг 4 цагаар уртасгаж (нийт 12 цаг) болох боловч илүү цагийн хөлс тооцох ёстой. ХТХ-ийн §87.3
Ээлжийн ажил зохион байгуулах процесс
Ажил олгогч ээлжийн ажлыг зохион байгуулахдаа дараах дарааллыг баримтална:
Практик алхамууд ба анхаарах асуудал
1. Хөдөлмөрийн дотоод журамд тусгах
Ажил олгогч ээлжийн ажлын горим, ээлж солигдох хугацаа, амралтын цагийг байгууллагын хөдөлмөрийн дотоод журамд тодорхой заасан байх ёстой. ХТХ-ийн §122.1-д зааснаар энэхүү журмыг ажилтнуудад танилцуулж, харагдахуйц газар байршуулах үүрэгтэй.
2. Ажлын цагийн бүртгэл (Time tracking)
Ээлжийн ажилтай байгууллагууд ажлын цагийн бүртгэлийг маш нарийн хөтлөх шаардлагатай. ХТХ-ийн §84.5-д зааснаар энэ нь ажил олгогчийн хүлээх үүрэг юм. Цагийн бүртгэл дээр үндэслэн шөнийн цагийн нэмэгдэл болон илүү цагийн хөлсийг боддог.
3. Амралт ба хооллох цаг
Ээлжээр ажиллаж байгаа ажилтанд ээлж хоорондын амралт заавал олгох ёстой. Хуулиар хоёр ээлж дараалан ажиллахыг хориглосон нь ажилтны аюулгүй байдал, эрүүл ахуйтай шууд холбоотой. ХАБЭА-н тухай §28.4-д зааснаар эрсдэлтэй ажлын байранд ажиллагсдын аюулгүй байдлыг хангах нь ажил олгогчийн үндсэн үүрэг юм.
4. Тусгай тохиолдол: Далайн тээвэр
Хэрэв ажилтан Монгол Улсын хөлөг онгоцны бүртгэлд бүртгэгдсэн хөлөг онгоц дээр ажиллаж байгаа бол ээлжийн ажиллагааг Далай ашиглах тухай §19.1-д заасны дагуу олон улсын конвенцын дагуу тусгайлан зохицуулна.
Шүүхийн практик
Хэдийгээр энэ сэдвээр тодорхой жишээ тогтоол дурдаагүй ч, практикт дараах маргаанууд түгээмэл байдаг:
- Ээлж дамнан ажиллуулсан: Ажилтныг 24 цаг тасралтгүй ажиллуулсан тохиолдолд энэ нь ХТХ-ийн §87.4-ийг зөрчсөн гэж үзэж, ажил олгогчид хариуцлага хүлээлгэдэг.
- Илүү цагийн маргаан: 8 цагаас илүү ажилласан хугацааг илүү цагаар тооцож, 1.5 дахин буюу түүнээс дээш хэмжээгээр нэмэгдэл хөлс олгоогүй маргаан.
Дүгнэлт
Ээлжийн ажил нь байгууллагын үр ашгийг нэмэгдүүлдэг ч хуулийн хүрээнд зөв зохион байгуулахгүй бол ажил олгогчид санхүүгийн болон эрх зүйн өндөр эрсдэл дагуулдаг.
Санамж:
- Ээлжийн хуваарийг 2 хоногийн (48 цаг) өмнө заавал мэдэгд.
- Хэзээ ч хоёр ээлж дараалан бүү ажиллуул.
- 12 цагаар ажиллаж байгаа бол 8-аас дээшх цагийг илүү цагаар тооцож нэмэгдэл олго.
Хэрэв таны хөдөлмөрлөх эрх зөрчигдсөн гэж үзэж байгаа бол ХТХ-ийн §159.2-т заасан хөдөлмөрийн хяналтын байгууллага болон шүүхэд хандах эрхтэй.