1. Оршил
Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж буй аж ахуйн нэгж, байгууллагууд үйл ажиллагааныхаа онцлогоос хамааран гадаадын ажиллах хүч, мэргэжилтэн авч ажиллуулах шаардлага гардаг. Энэхүү харилцааг зохицуулахдаа төрөөс дотоодын ажиллах хүчний зах зээлийг хамгаалах, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих зорилгоор "Ажлын байрны төлбөр"-ийг авдаг.
Ажлын байрны төлбөрийг зөв тооцож, хугацаанд нь төлөхгүй байх нь байгууллагын хувьд өндөр торгууль хүлээх, гадаад ажилтан урих эрхээ хязгаарлуулах зэрэг эрсдэлийг дагуулдаг.
2. Хууль зүйн үндэслэл
Гадаад ажилтны ажлын байрны төлбөртэй холбоотой үндсэн зохицуулалтуудыг дараах хуулиудаар тодорхойлсон байдаг:
Ажлын байрны төлбөрийн хэмжээ
Ерөнхий тохиолдолд гадаад ажилтны ажлын байрны төлбөрийн нэг сарын хэмжээ нь тухайн үед мөрдөгдөж буй хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 2 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцүү байна.
Ашигт малтмалын салбарын онцлог
Уул уурхайн салбарт гадаад ажилтны тоо нийт ажилтны 10 хувиас хэтрэхгүй байх ёстой. Хэрэв энэ квотыг хэтрүүлэн ажиллуулбал ажлын байр тутамд хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 10 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх төлбөрийг сар бүр төлнө.
Төлбөрөөс чөлөөлөх үндэслэл
Дараах тохиолдолд ажлын байрны төлбөрөөс чөлөөлнө:
- Боловсрол, шинжлэх ухаан, эрүүл мэнд, соёл, спортын байгууллагад ажиллах эмч, багш, дасгалжуулагч. АХШХтХ-ийн §32.3
- Чөлөөт бүсэд ажил үйлчилгээ эрхэлж буй гадаад ажилтан. Чөлөөт Бүсийн Тухай 15.2
- Засгийн газрын хөнгөлөлттэй зээл, тусламжийн хүрээнд хэрэгжиж буй төсөл, хөтөлбөрийн ажилтнууд (Засгийн газрын шийдвэрээр). АХШХтХ-ийн §32.4
3. Практик алхамууд
Ажил олгогч нь гадаад ажилтан авахдаа дараах процессыг дагаж мөрдөнө:
1. Төлбөрийг урьдчилан төлөх
Ажил олгогч нь гадаад ажилтны хөдөлмөр эрхлэх тоо, хугацаагаар тооцож ажлын байрны төлбөрийг урьдчилан төлөх үүрэгтэй. АХШХтХ-ийн §32.7
2. Тэмдэгтийн хураамж төлөх
Ажлын байрны төлбөрөөс гадна гадаад ажилтан авч ажиллуулах урилга, зөвшөөрөл олгох, сунгахад хүн тутамд 15,000-30,000 төгрөгийн тэмдэгтийн хураамж төлнө. Улсын Тэмдэгтийн Хураамжийн Тухай 24.1.4
3. Зөрчил ба хариуцлага
Хэрэв ажлын байрны төлбөрийг хуульд заасан хэмжээгээр төлөөгүй бол:
- Төлбөрийг нөхөн төлүүлнэ.
- Хуулийн этгээдийг 10,000 нэгжээр (10 сая төгрөг) торгоно. Зөрчлийн Тухай 10.13.2
- Дахин гадаад ажилтан урих эрхийг 2 жилийн хугацаагаар хязгаарлана. АХШХтХ-ийн §25.1.1
4. Шүүхийн практик
Гадаад ажилтантай холбоотой маргаан шүүх дээр ихэвчлэн хөдөлмөрийн гэрээ цуцлах, ажлаас үндэслэлгүй халах асуудлаар үүсдэг. Шүүх гадаадын иргэний хөдөлмөрлөх эрхийг Монгол Улсын иргэний адил хамгаалдаг.
Жишээ нь, Тогтоол #896-д зааснаар ажил олгогч байгууллага өөрчлөн байгуулагдсан ч тухайн ажлын байрны чиг үүрэг хэвээр хадгалагдсан бол ажилтныг ажлаас чөлөөлөх нь хууль бус гэж үзсэн байдаг. Энэ нь гадаад ажилтны хувьд ч нэгэн адил хамааралтай бөгөөд ажил олгогч нь гадаад ажилтныг хууль бусаар халсан тохиолдолд ажилгүй байсан хугацааны олговрыг төлөх үүрэг хүлээнэ.
Түүнчлэн, гадаад ажилтны зөвшөөрлийг цуцалсан тохиолдолд урьдчилан төлсөн ажлын байрны төлбөрийн зөрүүг буцаан олгохгүй болохыг анхаарах хэрэгтэй. АХШХтХ-ийн §32.9
5. Дүгнэлт
Гадаадын ажиллах хүч ашиглаж буй байгууллага дараах 3 гол зүйлийг анхаарах шаардлагатай:
- Санхүүгийн төлөвлөлт: Нэг ажилтанд сар бүр хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 2 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх (Уул уурхайд квот хэтэрвэл 10 дахин) төлбөр төлөх тул үүнийг төсөвтөө тусгах.
- Хугацаа ба дараалал: Төлбөрийг урьдчилан төлж байж зөвшөөрөл баталгааждаг.
- Хуулийн хэрэгжилт: Төлбөр төлөөгүй эсвэл зөвшөөрөлгүй ажиллуулсан тохиолдолд 10 сая төгрөгийн торгуультай бөгөөд 2 жил гадаад ажилтан авах эрх хаагдана.
Ажил олгогч та гадаад ажилтан авахдаа холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу мэргэжлийн хуульчаас зөвлөгөө авч, эрсдэлээс сэргийлэхийг зөвлөж байна.