Ажил олгогч гэрээгээр амласан орон сууцыг өгөхгүй бол яах вэ?
Ажил олгогч хөдөлмөрийн гэрээгээр амласан орон сууцыг өгөхгүй бол ажилтан хэрхэн шаардах, ямар баримт цуглуулах, хөдөлмөрийн маргаан болон шүүхэд хандах алхмыг хуулийн үндэслэлтэй тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Хөдөлмөрийн гэрээ, хамтын гэрээ эсвэл ажил олгогчийн албан ёсны шийдвэрээр орон сууцаар хангах амлалт хүлээсэн бол уг үүрэг нь хууль ёсны үүрэг болно. Ажил олгогч биелүүлэхгүй бол та эхлээд бичгээр шаардлага гаргаж, нэмэлт хугацаа тогтоож, дараа нь хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, сум/дүүргийн гурван талт хороо, эцэст нь шүүхэд хандаж, үүргээ биелүүлэх болон учирсан хохирлоо нөхөн төлүүлэх эрхтэй.
Орон сууцаар хангах нь цалин хөлсний нэг хэлбэр эсвэл нэмэлт баталгаа байж болох ч, гол нь энэ амлалт хэрхэн баримтжсан, ямар төрлийн эрх зүйн харилцаа үүссэн гэдгээс хамаарна. Бид дараах зүйлсийг дарааллаар нь авч үзье.
Хууль зүйн үндэслэл
Хөдөлмөрийн гэрээ — амлалтын эх сурвалж
Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 47.1-д "Ажил олгогч, ажилтан харилцан тохиролцож, хөдөлмөрийн гэрээ байгуулна", 48.1-д "хөдөлмөрийн гэрээг бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр үйлдэж талууд гарын үсэг зурах бөгөөд гэрээний нэг хувийг ажилтанд өгөх үүрэгтэй" гэж заасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 47, 48).
Гэрээний агуулгын хувьд 49.1-д ажлын байрны нэр, ажил үүрэг, ажил үүрэг гүйцэтгэх байршил, цалин хөлсний хэмжээ, хөдөлмөрийн нөхцөлийг заавал тусгахыг, 49.2-т талууд ажил, амралтын цаг, цалин хөлс олгох журам зэрэг нэмэлт нөхцөлийг харилцан тохиролцож тусгаж болохыг заасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49). Орон сууцаар хангах нөхцөл нь ихэвчлэн хөдөлмөрийн гэрээний 49.2-т заасан нэмэлт нөхцөл эсвэл хамтын гэрээний хэсэг байдлаар баталгааждаг.
Хамтын гэрээ, хөдөлмөрийн гэрээний зохицуулалт нь ажилтны эрхийг хуульд зааснаас дордуулсан бол хүчин төгөлдөр бус гэж тооцогдоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12).
Хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллагчтай орон сууц хөлслөх гэрээ — тусгай зохицуулалт
Иргэний хуулийн 310 дугаар зүйл нь ажил олгогч өөрийн мэдлийн орон сууцыг хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллагчтай хөлслүүлэх харилцааг тусгайлан зохицуулсан: тодорхой бус хугацаатай бол хөдөлмөрийн гэрээ дуусгавар болсон үед ажил олгогч орон сууц хөлслөх гэрээг цуцлах эрхтэй, харин тодорхой хугацаатай бол хугацаа болохоос өмнө хөдөлмөрийн гэрээ дуусгавар болсон тохиолдолд 294.2, 294.3-т заасан журмыг баримтална (Иргэний хууль, 310).
Мөн албан тушаалын байдал, хөнгөлөлт эдлэх эрхтэй холбогдуулж түр хугацаагаар шилжүүлсэн орон сууцыг албаны орон сууц гэж үзэх бөгөөд эрх дуусгавар болоход буцаан авдаг (Иргэний хууль, 311). Орон сууц хөлслөх гэрээний ерөнхий дэг журмыг 302, 303, 304, 306 дугаар зүйлс, хөлслүүлэгч, хөлслөгчийн эрх үүргийг 288, 289 дүгээр зүйлсээр зохицуулна.
Энэ нь орон сууцыг хөлслөх хэлбэрээр өгөх тохиолдолд хэрэглэгдэх дэг. Харин орон сууцыг өмчлөлд шилжүүлэх, худалдах амлалт байвал 190 дугаар зүйл-ийн шаардлагыг харгалзана.
Үүргийг зохих ёсоор гүйцэтгэх зарчим, хариуцлага
Иргэний хуулийн 206.1-д "Үүргийг тогтоосон газар, хугацаанд нь, зохих ёсоор, шударгаар гүйцэтгэнэ" гэж заасан (Иргэний хууль, 206). Хугацаа хэтрүүлсэн тохиолдлыг 222 дугаар зүйл тодорхойлж, үүргийг хугацаанд нь биелүүлээгүй бол хугацаа хэтрүүлсэнд тооцно. Үүрэг зөрчсөнөөс талууд гэрээнээс татгалзах эрхийг 225 дугаар зүйл, гэрээ цуцлах журмыг 355, 221, 226 дугаар зүйлс, хохирол нөхөн төлүүлэх, үүргийг биет байдлаар гүйцэтгүүлэх эрхийг 227 дугаар зүйл зохицуулна.
Тодруулбал, үүрэг гүйцэтгэгч тодорхой эд хөрөнгийг шилжүүлэх үүргээ биелүүлээгүй бол үүрэг гүйцэтгүүлэгч уг эд хөрөнгийг өөртөө шилжүүлэх, учирсан хохирлоо арилгахыг шаардах эрхтэй (Иргэний хууль, 227). Гэм хорыг арилгах, хэмжээг тодорхойлох асуудлыг 228, 229 дүгээр зүйлс зохицуулна.
Маргааныг шийдвэрлэх журмын үндэслэл
Хөдөлмөрийн эрхийн маргааныг эхлээд талууд харилцан тохиролцохыг хичээх үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154.1). Гомдлын хугацаа, хандах байгууллагын дарааллыг 154.2 дугаар зүйл тодорхойлно. Хөдөлмөрийн гэрээ, хамтын гэрээний нөхцөл нь хөдөлмөрийн хууль тогтоомж зөрчсөн тухай ажилтны гомдлыг шүүх шууд хянан шийдвэрлэнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 158.1.3).
Хууль зөрчигчид хүлээлгэх хариуцлагыг 165 дугаар зүйл тодорхойлж, гэм хорыг Иргэний хуулийн холбогдох зүйлээр нөхөн төлүүлнэ.
Практик алхамууд
Орон сууцны амлалт биелээгүй үед та дараах дарааллыг баримтлаарай.
1. Амлалтаа баталгаажуул
- Хөдөлмөрийн гэрээ, түүний дагалдах гэрээ, хамтын гэрээ, ажил олгогчийн тушаал, албан захидал, цахим шуудан зэргээс орон сууцаар хангах нөхцөлийг хайж тодорхойл.
- Нөхцөл нь орон сууц өгөх, хөлслөх, худалдах, эсхүл албаны орон сууц байдлаар шилжүүлэх аль хэлбэрт хамаарахыг тогтоо.
- Хэрэв амлалт бичгээр байхгүй бол гэрч, харилцааны бичлэг, гэрчийн мэдүүлэг зэргээр баталгаажуулахыг оролд.
2. Баримт бичгийг цуглуул
- Хөдөлмөрийн гэрээ болон нэмэлт өөрчлөлт, хамтын гэрээний хувь.
- Ажлын байрны тодорхойлолт, цалин хөлсний баримт.
- Орон сууцны амлалттай холбоотой тушаал, шийдвэр, захидал, мессеж.
- Амлалт биелээгүй хугацаа, учирсан хохирлын тооцоо.
3. Бичгээр шаардлага гарга
- Ажил олгогчид хандаж, гэрээний аль заалтад үндэслэж, ямар хугацаанд, ямар орон сууцыг хүлээж байгаагаа тодорхой бич.
- Үүргээ биелүүлэх нэмэлт хугацаа тогтоож, түүнийг хэтрүүлбэл гэрээнээс татгалзах, хохирол нөхөн төлүүлэх эрхээ хэрэгжүүлнэ гэдгээ мэдэгд (Иргэний хууль, 225).
- Шаардлагын хувийг хадгалж, хүлээн авсан огноог баталгаажуул.
4. Маргаан шийдвэрлэх байгууллагад хандах
- 20 ба түүнээс дээш ажилтантай байгууллагад хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс байгуулагддаг (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 156).
- Комиссгүй бол сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандана.
- Гомдлыг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдрийн дотор шийдвэрлэнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154.3).
- Хугацааг хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хэтрүүлсэн бол шүүх сэргээж болно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 157).
5. Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах
- Гурван талт хорооны шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдрийн дотор шүүхэд нэхэмжлэл гаргана (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154.8).
- Хөдөлмөрийн гэрээний нөхцөл хууль зөрчсөн тухай гомдлыг шүүх шууд хянан шийдвэрлэх үндэслэл бий (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 158).
- Үүргээ биелүүлэх, хохирол нөхөн төлүүлэх, гэрээнээс татгалзах зэрэг шаардлагаа нэхэмжлэлдээ тодорхой тусга.
Хугацааны хувьд дараах хүснэгтийг баримтлаарай.
Шүүхийн практик
Энэ асуудлаарх шүүхийн шийдвэрийн жишээг хаалттай эх сурвалжийн жагсаалтад оруулаагүй тул тодорхой шийдвэрийг иш татахгүй. Ерөнхийдөө шүүх дараах хүчин зүйлийг харгалздаг:
- Амлалт хэрхэн баталгаажсан — хөдөлмөрийн гэрээ, хамтын гэрээ, тушаал, захидал зэрэг бичгээр байгаа эсэх;
- орон сууцны эрх зүйн төрөл — хөлслөх, албаны орон сууц, өмчлөлд шилжүүлэх аль нь болох;
- үүргийн гүйцэтгэлийн боломж — орон сууц биет байдлаар байгаа эсэх, гуравдагч этгээдийн эрхээр хязгаарлагдсан эсэх;
- учирсан хохирлын хэмжээ болон түүнийг нотлосон баримт.
Хэрэв амлалт нь орон сууц хөлслөх гэрээний хэлбэрээр биелэх ёстой байсан бол 302, 303, 304, 306 дугаар зүйлийн шаардлагыг харгалзана. Харин өмчлөлд шилжүүлэх амлалт байсан бол 190 дугаар зүйл-ийн зарим хязгаарлалтыг анхаарна.
Түгээмэл асуултууд
Ажил олгогч гэрээгээр амласан орон сууцыг өгөхгүй бол хамгийн түрүүнд юу хийх вэ?
Эхлээд амлалтыг бичгээр баталгаажуулсан баримтаа цуглуулж, ажил олгогчдод бичгээр шаардлага гаргаж, үүргээ биелүүлэх нэмэлт хугацаа тогтооно. Үүний дараа хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, гурван талт хороо, эцэст нь шүүхэд хандаж болно.
Орон сууцын амлалт амаар хэлэгдсэн, гэрээнд ороогүй бол шаардаж болох уу?
Хөдөлмөрийн гэрээний нөхцөлийг талууд харилцан тохиролцож тусгадаг тул амаар хэлсэн амлалтыг нотлох нь хүнд байдаг. Гэхдээ хөдөлмөрийн гэрээ, хамтын гэрээ, тушаал, албан захиа, цахим харилцаа зэргээр амлалт баталгаажсан бол шаардах үндэслэл бий болно.
Орон сууцыг өгөхгүй бол ажлаас гарах эрхтэй юу?
Хэрэв орон сууцаар хангах нь хөдөлмөрийн гэрээний нөхцөл байсан бөгөөд ажил олгогч үүргээ зөрчсөн бол ажилтан хөдөлмөрийн эрхийн маргаан шийдвэрлэх байгууллагад хандах, эсхүл шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй. Ажлаас гарах шийдвэрийг хууль зүйн зөвлөгөөтэйгээр гаргах нь зүйтэй.
Хөдөлмөрийн маргааныг хэдэн хугацаанд шийдвэрлэх вэ?
Гомдлыг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдрийн дотор комисс, гурван талт хороо шийдвэрлэхээр хуульд заасан. Харин гомдол гаргах эрх нь ихэнх маргааны хувьд 90 хоног, ажлаас халсан, өөр ажилд шилжүүлсэн тухай шийдвэрт 30 хоног байна.
Орон сууцыг өгөхгүйгээс учирсан хохирлоо нөхөн төлүүлж болох уу?
Тийм. Үүргээ зөрчсөнөөс учирсан бодит хохирол болон олох ёстой байсан орлогыг нөхөн төлүүлэхээр шаардаж болно. Хуульд заасан тохиолдолд гэм хорыг мөнгөөр нөхөн төлөх үндэслэл бий.
Дүгнэлт
Ажил олгогч хөдөлмөрийн гэрээ, хамтын гэрээ эсвэл албан ёсны шийдвэрээр орон сууцаар хангах үүрэг хүлээсэн бол энэ нь хууль ёсны үүрэг юм. Үүрэг биелээгүй үед:
- Амлалтаа баталгаажуул — гэрээ, тушаал, захидлаас нөхцөлийг тодорхойл.
- Баримтаа цуглуул — гэрээ, харилцаа, хохирлын тооцоо.
- Бичгээр шаардаж, нэмэлт хугацаа тогтоо.
- Маргаан таслах комисс, гурван талт хороонд ханд, шаардлагатай бол шүүхэд нэхэмжлэл гарга.
- Хугацааг алдалгүй — ихэнх тохиолдолд 90 хоног, тодорхой шийдвэрийн хувьд 30 хоног.
Хамгийн чухал практик зөвлөмж: амлалтыг бичгээр баталгаажуулж, гэрээнд тусгуулахыг урьдчилан шаардаарай. Аливаа амлалт бичгээр байх тусам маргаан үүсэхэд таны байр суурь бэхжинэ. Эрхээ хэрэгжүүлэхээс өмнө мэргэжлийн хууль зүйн зөвлөгөө авахыг зөвлөж байна.