Хууль зүйн нийтлэл
Хөдөлмөрийн эрх зүй9 минут

Борлуулагчийн гэрээтэй боловч ажилтан шиг ажилласан бол хөдөлмөрийн харилцаа тогтоолгох уу?

Борлуулагчийн гэрээтэй боловч ажил олгогчийн удирдлага дор ажилтан шиг ажилласан бол хөдөлмөрийн харилцаа тогтоолгож, цалин, амралт, нийгмийн даатгалаа нэхэмжлэх эрхтэй.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Оршил

Борлуулагчийн гэрээ гэж нэрлэсэн ч та ажил олгогчийн удирдлага, заавар, хяналтын доор тодорхой ажлыг биечлэн гүйцэтгэж, цалин хөлс авч байсан бол энэ харилцааг хөдөлмөрийн харилцаа гэж үзэж, хөдөлмөрийн гэрээ байгуулсанд тооцно. Өөрөөр хэлбэл гэрээний нэр биш, харилцааны бодит агуулга шийдвэрлэх үүрэгтэй. Иймээс та хөдөлмөрийн эрхийн маргаан шийдвэрлэх байгууллага эсвэл шүүхэд хандаж, хөдөлмөрийн харилцаа тогтоолгож, цалин хөлс, ээлжийн амралт, нийгмийн даатгал зэрэг эрхээ нэхэмжилж болно.

Энэ нийтлэлд ямар тохиолдолд борлуулагчийн гэрээ хөдөлмөрийн гэрээ болж хувирах, ямар нотлох баримт шаардагдах, гомдлоо хаана, хэдэн хоногийн дотор гаргах, шүүхийн практик ямар байдаг талаар практик байдлаар тайлбарлав.


Хууль зүйн үндэслэл

1. Гэрээний нэр биш — харилцааны агуулга шийднэ

Хөдөлмөрийн тухай хуульд "хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа" гэдгийг ажилтан нь ажил олгогчийн удирдлага, заавар, хяналтын доор тодорхой ажил үүргийг биечлэн гүйцэтгэх, ажил олгогч нь цалин хөлс олгох талаар харилцан эрх эдэлж, үүрэг хүлээхээр тохиролцсоноор үүссэн харилцаа гэж тодорхойлсон (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 4).

Энэ тодорхойлолтын гол гурван шинж нь:

  • удирдлага, заавар, хяналт — та хэзээ, хаана, хэрхэн ажиллахаа өөрөө биш, ажил олгогч шийддэг;
  • биечлэн гүйцэтгэх — та ажлыг өөр хүнд шилжүүлж болохгүй, өөрөө хийх үүрэгтэй;
  • цалин хөлс — гүйцэтгэсэн ажилтай холбоотой тогтмол цалин хөлс авдаг.

2. Өөр төрлийн гэрээ байгуулахыг хориглодог

Хамгийн чухал заалт бол 41.3 дугаар зүйл юм: "Ажил олгогч, ажилтны хоорондын харилцаа нь энэ хуулийн 4.1.15-д заасан хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааны шинжтэй бол хөдөлмөрийн гэрээнээс өөр төрлийн гэрээ байгуулахыг хориглоно. Хөдөлмөрийн гэрээнээс өөр төрлийн гэрээ байгуулсан боловч уг харилцаа нь хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааны шинжийг агуулсан бол түүнийг хөдөлмөрийн гэрээ байгуулсанд тооцно" (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41).

Энэ заалт нь ажил олгогчид хөдөлмөрийн эрхийн баталгааг тойрч гарах зорилгоор "борлуулагчийн гэрээ", "зөвлөх үйлчилгээний гэрээ" зэрэг нэрээр гэрээ байгуулахыг шууд хориглодог.

3. Бичгээр гэрээ байгуулаагүй ч харилцаа үүсдэг

Ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа үүссэнд тооцогдоно. Хөдөлмөрийн гэрээг бичгээр үйлдээгүйгээс үл хамааран харилцаа үүссэн гэж үзнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 48). Мөн ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээр харилцаа үүсдэг гэдгийг 41.2 дугаар зүйл баталгаажуулна (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41).

4. Хөлсөөр ажиллах гэрээ хоорондын ялгаа

Иргэний хуулийн хөлсөөр ажиллах гэрээгээр ажиллагч нь тохиролцсон ажил, үйлчилгээг гүйцэтгэж, ажиллуулагч хөлс төлөх үүрэг хүлээнэ (Иргэний хууль, 359). Гэхдээ ийм гэрээний гол онцлог нь ажиллагч үр дүнгээр хариуцдаг, ажиллуулагчийн өдөр тутмын удирдлага, хяналтад ороогүй байдаг. Ажил гүйцэтгэх гэрээний зүйл нь гүйцэтгэсэн ажлын үр дүн байна (Иргэний хууль, 343).

Хэрэв та өдөр бүр тодорхой цагт ажилдаа ирж, даргынхаа зааврын дагуу ажиллаж, сар бүр тогтмол цалин авч байсан бол энэ нь үр дүнгийн гэрээ биш, харин хөдөлмөрийн харилцаа болно.

5. Хууль тогтоомжийн зөрчил гарвал ажилтанд ашигтайг хэрэглэнэ

Хөдөлмөрийн эрх зүйн хэм хэмжээ тогтоосон актууд хоорондоо зөрчилдвөл ажилтанд илүү таатай нөхцөлийг олгосон зохицуулалтыг хэрэглэнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 2). Энэ зарчим таны талд ажиллана.


Практик алхамууд

Хөдөлмөрийн харилцаа тогтоолгохын тулд дараах дарааллаар үйлдэх нь зүйтэй.

Алхам 1: Харилцааны шинжийг өөрөө тодорхойлох

Дараах асуултад хариулж үзээрэй:

  • Ажиллах цаг, байршлаа өөрөө шийддэг байсан уу, эсвэл ажил олгогч тогтоодог байсан уу?
  • Өдөр тутмын ажлын зааврыг хэн өгдөг байсан?
  • Борлуулалтын тайланг тогтмол хугацаанд хэн шаарддаг байсан?
  • Цалин хөлс тогтмол олгогддог байсан уу, эсвэл зөвхөн борлуулалтын хувь л байсан уу?
  • Чөлөө, амралт, өвчтэй өдрийг хэрхэн зохицуулдаг байсан?

"Тийм" гэсэн хариулт их байх тусмаа хөдөлмөрийн харилцааны шинж хүчтэй болно.

Алхам 2: Нотлох баримт цуглуулах

Дараах баримтуудыг цуглуулж, хуулбарыг нь хадгалаарай:

  • Ажлын цагийн бүртгэл — ирц, чек, цахим системийн бичлэг;
  • Удирдлагын заавар — чат, имэйл, мессеж, ажлын даалгавар;
  • Цалин хөлсний баримт — банкны хуулга, цалингийн хуудас;
  • Борлуулалтын тайлан — таны нэр дээр өгдөг байсан тайлангууд;
  • Гэрчийн мэдүүлэг — хамт ажиллаж байсан хүмүүс;
  • Ажлын байрны тодорхойлолт, дотоод журам.

Урлагийн бүтээл биш, бодит баримт чухал. Баримт бүрийг огноотой нь хадгалаарай.

Алхам 3: Ажил олгогчтой харилцан тохиролцохыг оролдох

Хөдөлмөрийн эрхийн маргааныг талууд эхний ээлжид харилцан тохиролцож шийдвэрлэх бүхий л хүчин чармайлт гаргах үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154). Тиймээс эхлээд бичгээр хүсэлт гаргаж, харилцан тохиролцохыг оролдоно.

Алхам 4: Хөдөлмөрийн эрхийн маргаан шийдвэрлэх байгууллагад хандах

Харилцан тохиролцож чадаагүй бол дараах байгууллагад хандана:

  1. Хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс — 20 ба түүнээс дээш ажилтантай аж ахуйн нэгж, байгууллагад байгуулна (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 156);
  2. Сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороо — комиссгүй аж ахуйн нэгж, байгууллага болон иргэд хоорондын маргаанд хандана (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154).

Гомдлыг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдрийн дотор талуудыг оролцуулан шийдвэрлэнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154).

Алхам 5: Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах

Урьдчилан шийдвэрлэх шатны тэмдэглэл хүлээн авснаас хойш, эсхүл гурван талт хорооны шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл ажлын 10 өдрийн дотор шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154).

Алхам 6: Гомдол гаргах хугацааг санаарай

  • Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан, өөр ажилд шилжүүлсэн тухай шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл 30 хоногийн дотор;
  • Бусад хөдөлмөрийн эрхийн маргаантай асуудлаар 90 хоногийн дотор хандах эрхтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154).

Хугацааг хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хэтрүүлсэн бол шүүх уг хугацааг сэргээх асуудлыг шийдвэрлэнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 157).


Шүүхийн практик

Хөдөлмөрийн харилцааг тогтоолгох маргаанд шүүх дараах хандлагыг баримталдаг.

Гол анхаарах зүйл: бодит харилцаа

Шүүх гэрээний нэрийг биш, харин талуудын хооронд бодитоор үүссэн харилцааны агуулгыг шалгадаг. Ажил олгогчийн удирдлага, хяналт, ажлын цагийн дэглэм, цалин хөлсний тогтмол байдал зэрэг нь хөдөлмөрийн харилцааны гол шинж гэж үзнэ. Энэ нь 41.3 дугаар зүйлийн шууд хэрэглээ юм (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41).

Гэрээг тайлбарлах зарчим

Гэрээний агуулгыг тайлбарлахдаа үгийн шууд утгыг анхаарах боловч аль нэг нөхцөл ойлгомжгүй бол гэрээний ерөнхий агуулгатай харьцуулж тодорхойлно. Хэрэв талуудын нэгдмэл санаа тодруулах шаардлагатай бол гэрээ байгуулахаас өмнө хийсэн хэлэлцээ, харилцан илгээсэн баримт бичиг, тогтсон практикийг харгалзан үзнэ (Иргэний хууль, 198).

Энэ нь "борлуулагчийн гэрээ" гэж нэрлэсэн ч бодит ажиллагаа нь хөдөлмөрийн харилцаа байсан бол шүүх бодит агуулгыг үндэслэн шийдвэрлэх боломжийг олгоно.

Үндэслэлгүй салгасан тохиолдолд олговөр

Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа нь үндэслэлгүйгээр цуцлагдсан ажилтныг ажлын байранд нь эгүүлэн тогтоосон бол түүнд урьд нь авч байсан дундаж цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговрыг ажил олгогч нөхөн олгоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 127). Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа дуусгавар болсон нь ажилтанд ажилласан хугацаанд нь олгох цалин хөлс, олговроос чөлөөлөх үндэслэл болохгүй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 128).


Түгээмэл асуултууд

1. Борлуулагчийн гэрээтэй боловч ажилтан шиг ажилласан бол хөдөлмөрийн харилцаа тогтоолгох боломжтой юу?

Тийм, боломжтой. Хэрэв таны харилцаа ажил олгогчийн удирдлага, заавар, хяналтын доор тодорхой ажлыг биечлэн гүйцэтгэж, цалин хөлс авах шинжтэй байсан бол гэрээний нэр ямар ч байсан хөдөлмөрийн гэрээ байгуулсанд тооцогдоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41).

2. Гэрээний нэр "борлуулагчийн гэрээ" гэж байхад яагаад хөдөлмөрийн харилцаа гэж үзэх вэ?

Учир нь хуульд гэрээний нэр биш, харин харилцааны бодит агуулга шийдвэрлэх үүрэгтэй. Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааны шинжийг агуулж байгаа бол хөдөлмөрийн гэрээнээс өөр төрлийн гэрээ байгуулахыг хуулиар хориглодог (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41).

3. Хөдөлмөрийн харилцаа тогтоолгох гомдлыг хэдэн хоногийн дотор гаргах ёстой вэ?

Хөдөлмөрийн эрхийн маргаантай асуудлаар хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс эсвэл сум, дүүргийн гурван талт хороонд эрх зөрчигдсөнийг мэдсэн өдрөөс хойш 90 хоногийн дотор хандах эрхтэй. Харин ажлаас үндэслэлгүй халсан, өөр ажилд шилжүүлсэн тухай шийдвэрийн хувьд 30 хоногийн дотор гомдол гаргана (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154).

4. Ямар нотлох баримт цуглуулах хэрэгтэй вэ?

Ажлын цагийн бүртгэл, удирдлагын заавар, чат, имэйл, цалин хөлс шилжүүлсэн банкны хуулга, борлуулалтын тайлан, ажлын байрны тодорхойлолт, гэрчийн мэдүүлэг зэрэг нь удирдлага, хяналт болон цалин хөлсний харилцааг нотлох гол баримт болно.

5. Хөдөлмөрийн харилцаа тогтоогдвол ямар эрх үүсэх вэ?

Та цалин хөлс, ээлжийн амралт, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгал, хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын баталгаа зэрэг ажилтны үндсэн эрхийг эдлэх бөгөөд үндэслэлгүй салгасан тохиолдолд дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговөр нэхэмжлэх боломжтой (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 127).


Дүгнэлт

Борлуулагчийн гэрээ гэж нэрлэсэн ч та ажил олгогчийн удирдлага, заавар, хяналтын доор биечлэн ажиллаж, цалин хөлс авч байсан бол энэ харилцаа хөдөлмөрийн харилцаа болно. Хууль нь гэрээний нэрээр эрхийг тойруулахыг зөвшөөрдөггүй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41).

Практик зөвлөмж:

  • Баримтаа одооноос цуглуул — чат, имэйл, цалингийн хуулга, ажлын цагийн бүртгэл;
  • 90 хоногийн хугацааг битгий алд — эрх зөрчигдсөнийг мэдсэн өдрөөс хойш тоолно;
  • Эхлээд харилцан тохиролцохыг оролд — хуулиар талууд энэ үүрэгтэй;
  • Маргаан таслах комисс, гурван талт хороо, шүүх гэсэн шатлалыг дараалан ашигла;
  • Шаардлагатай бол мэргэжлийн өмгөөлөгчийн тусламж ав — нотлох баримтын үнэлгээ, хугацааны тооцоо нарийн байх шаардлагатай.

Хөдөлмөрийн харилцаа тогтоогдвол та зөвхөн цалин хөлс төдийгүй ээлжийн амралт, нийгмийн даатгал, хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын баталгаа зэрэг олон эрхийг нөхөн эдлэх боломжтой болно.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух