Компанийн зээлийн гэрээ их хэмжээний хэлцэл болох нөхцөл ба зөвшөөрөл

Бизнесийн үйл ажиллагааг өргөжүүлэх, эргэлтийн хөрөнгөө нэмэгдүүлэх зорилгоор аж ахуйн нэгжүүд банк болон бусад санхүүгийн байгууллагаас их хэмжээний зээл авах шаардлага тогтмол тулгардаг. Гэвч авах зээлийн дүн эсхүл түүнийг хангуулахаар барьцаалж буй хөрөнгийн үнэлгээ нь компанийн сүүлийн санхүүгийн тайлангийн балансын нийт активын 25 хувиас хэтэрч байвал уг зээлийн гэрээ нь их хэмжээний хэлцэлд тооцогдож, Төлөөлөн удирдах зөвлөл эсхүл хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын санал нэгтэй зөвшөөрлийг заавал авсан байх хуулийн шаардлага тавигддаг.

Энэхүү зөвшөөрлийн дарааллыг баримтлаагүй тохиолдолд байгуулсан гэрээ хүчин төгөлдөр бус гэж тооцогдох эрсдэл үүсэх төдийгүй дур мэдэн шийдвэр гаргасан гүйцэтгэх удирдлага компанид учирсан хохирлыг хувийн хөрөнгөөрөө хариуцах ноцтой үр дагавартай.

Их хэмжээний хэлцэл эсэхийг зөвхөн зээлийн дүнгээр механикаар шийдэхгүй. 87.1.1-д хамаарах хэлцлийн шинж, холбоотой хэлцлүүд, өдөр тутмын үндсэн үйл ажиллагааны онцгой нөхцөл, нэг өмчлөгч өөрөө удирддаг компанийн 87.4-т заасан нөхцөлийг хамт шалгана.

1. Зээлийн гэрээ болон их хэмжээний хэлцлийн шалгуур

Зээлийн гэрээгээр зээлдүүлэгч нь тодорхой мөнгөн хөрөнгийг шилжүүлэх, зээлдэгч нь тохирсон хугацаанд хүүгийн хамт буцаан төлөх үүрэг хүлээдэг бөгөөд үүнийг Иргэний хууль, 281, Иргэний хууль, 451-р зохицуулдаг.

Харин компанийн эрх зүйн хувьд ямар зээл, барьцааны гэрээ их хэмжээний хэлцэлд тооцогдохыг Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 87-р тодорхойлсон байдаг. Тус зүйлийн 87.1.1-д зааснаар:

• Хэлцэл хийхийн өмнөх сүүлийн балансын активын нийт дүнгийн 25 хувиас дээш зах зээлийн үнэтэй эд хөрөнгө, эд хөрөнгийн эрхийг худалдах, худалдан авах, захиран зарцуулах болон барьцаалахтай холбогдсон хэлцэл;
• Эсхүл хоорондоо шууд холбоотой хэд хэдэн хэлцлийг их хэмжээний хэлцэлд тооцно. Харин компанийн өдөр тутмын үндсэн үйл ажиллагаатай холбогдсон хэлцэл үүнд хамаарахгүй.

Зээл авах явцад тавигдах хөрөнгийн үнэлгээг Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 55-д заасны дагуу Төлөөлөн удирдах зөвлөл (байхгүй бол хувьцаа эзэмшигчдийн хурал) тогтоодог. Хэрэв компани нэг л хувьцаа эзэмшигчтэй бөгөөд тухайн этгээд нь гүйцэтгэх удирдлагыг хэрэгжүүлдэг бол Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 87-ийн 87.4 дэх хэсэгт зааснаар их хэмжээний хэлцлийн зохицуулалт үл хамаарна.

2. Зөвшөөрөл олгох эрх бүхий этгээд ба шийдвэр гаргах журам

Их хэмжээний хэлцлийг батлах эрх хэмжээг хуулиар тодорхой хуваарилсан байдаг:

1. Төлөөлөн удирдах зөвлөл (ТУЗ): Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 76-ийн 76.1.16-д зааснаар ТУЗ нь их хэмжээний хэлцэл хийх зөвшөөрлийг санал нэгтэйгээр гаргана (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 88-ийн 88.1).
2. Хувьцаа эзэмшигчдийн хурал: Хэрэв ТУЗ их хэмжээний хэлцэл хийх шийдвэрийг санал нэгтэй гаргаж чадахгүй бол уг асуудлыг хувьцаа эзэмшигчдийн хуралд оруулах бөгөөд хуралд оролцож буй хувьцаа эзэмшигчдийн саналын олонхоор батална (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 62-ын 62.1.10, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 88-ийн 88.2).
3. ТУЗ-гүй хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани: Их хэмжээний хэлцэл хийх шийдвэрийг хувьцаа эзэмшигчдийн хурал санал нэгтэйгээр гаргана (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 88-ийн 88.1).

Хэрэв хувьцаа эзэмшигчдийн хурлаар их хэмжээний хэлцлийг олонхоор дэмжсэн тохиолдолд эсрэг саналтай байсан хувьцаа эзэмшигч нь өөрийн хувьцааг зах зээлийн үнээр нь эргүүлэн худалдаж авахыг компаниас шаардах эрхтэй болдог (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 53, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 88-ийн 88.3).

3. Зөвшөөрөлгүй хийсэн зээлийн гэрээний үр дагавар, удирдлагын хариуцлага

Гүйцэтгэх удирдлага нь компанийг итгэмжлэлгүйгээр төлөөлөн гэрээ байгуулах эрхтэй боловч энэ нь ТУЗ болон хувьцаа эзэмшигчдээс олгосон эрх хэмжээний хүрээнд хэрэгжих ёстой (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 83-ын 83.8).

Зохих байгууллагын зөвшөөрөлгүйгээр эрх хэмжээгээ хэтрүүлэн байгуулсан хэлцэл нь Иргэний хууль, 56-ийн 56.1.8-д зааснаар хуульд заасан тохиолдолд зохих этгээдийн зөвшөөрөлгүй хийсэн хүчин төгөлдөр бус хэлцэл болох нөхцөл үүснэ.

Үүнээс гадна эрх бүхий албан тушаалтан компанийн эрх ашгийг дээдлэх үүргээ зөрчсөнөөс хохирол учруулсан бол Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84-ийн 84.6, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 85-д зааснаар уг хохирлыг хувийн хөрөнгөөрөө нөхөн төлөх үүрэг хүлээх бөгөөд хувьцааны нэг ба түүнээс дээш хувийг эзэмшигч нь тухайн албан тушаалтнаас хохирлыг гаргуулахаар шүүхэд шууд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 86-ийн 86.1).

Компани зээл авах болон хөрөнгөө барьцаалахдаа дараах дарааллыг баримтална:

Шүүхийн практикт их хэмжээний хэлцэл, зээлийн гэрээний зөвшөөрөлтэй холбоотой дараах гол жишээнүүд тогтсон байна:

1. Гүйцэтгэх захирал ТУЗ-ийн зөвшөөрөлгүй их хэмжээний зээл авсан тохиолдолд хохирлыг хувиасаа төлөх хариуцлага: Хяналтын шатны шүүхээс гүйцэтгэх захирал нь компанийн хөрөнгийн 28.36 хувьтай тэнцэх их хэмжээний зээлийг ТУЗ-ийн зөвшөөрөлгүйгээр авч бусдад дамжуулан шилжүүлсний улмаас компанид хохирол учруулсан нь тогтоогдсон тул захирлаас 259 сая төгрөгийг гаргуулж компанид олгохоор шийдвэрлэсэн байна (Тогтоол #7355).

2. Гүйцэтгэх удирдлагын эрх хэмжээ, үнэлгээ тогтоох журмыг зөрчсөн маргаан: Компанийн гүйцэтгэх захирал хувьцаа эзэмшигчид болон ТУЗ-ийн зөвшөөрөлгүйгээр банктай их хэмжээний хэлцэл байгуулсан асуудлаар хувьцаа эзэмшигчээс маргахад, хяналтын шатны шүүх Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 76-ийн 76.1.6 болон Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 83-ын 83.8-д зааснаар хөрөнгийн зах зээлийн үнийг ТУЗ тогтоох, гүйцэтгэх удирдлага олгосон эрх хэмжээний дотор ажиллах зарчмыг шүүх бүрэн шинжлэн судлах ёстойг зааж, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр буцаасан байна (Тогтоол #6759).

3. Хувьцаа эзэмшигч санал нэгдэж шийдвэрлээгүй гэх үндэслэлээр зээлдэгч үүргээс чөлөөлөгдөхгүй байх нөхцөл: Шүүхээс их хэмжээний хэлцлийг байгуулах зөвшөөрлийг хувьцаа эзэмшигчдийн хурал санал нэгтэй гаргаагүй гэх үндэслэл нь зээлийн хөрөнгийг бодитоор хүлээн авч ашигласан зээлдэгчийн хувьд зээлийн болон барьцааны гэрээг бүхэлд нь хүчин төгөлдөр бус гэж тооцож, үүргээс чөлөөлөгдөх үндэслэл болохгүй гэж дүгнэсэн практик бий (Тогтоол #4065).

4. Компанийн өмчлөлийн хувьцааг барьцаалахтай холбоотой эрх хэмжээ: Компани өөрийн эзэмшиж буй охин эсхүл бусад компанийн хувьцааг зээлийн барьцаанд тавихдаа өөрийн компанийн их хэмжээний хэлцэл хийх журмыг баримтлах бөгөөд хувьцааг нь гаргасан гуравдагч компанийн хурлын шийдвэрийг шаардахгүй болохыг шүүх баталгаажуулсан байдаг (Тогтоол #10779).

• Компанийн өрийг хувьцаа эзэмшигч хувийн хөрөнгөөр хариуцах нөхцөл
• ББСБ байгуулах: тусгай зөвшөөрөл, дүрмийн сан, материал
• Франчайзын гэрээний эрх зүйн зохицуулалт болон анхаарах асуудлууд