Нэг хувьцаа эзэмшигчтэй компанийн сонирхлын зөрчилтэй хэлцлийг батлах журам

Нэг хувьцаа эзэмшигчтэй хязгаарлагдмал хариуцлагатай компаниуд өдөр тутмын үйл ажиллагаандаа үүсгэн байгуулагчтайгаа болон түүний хамаарал бүхий этгээд, аж ахуйн нэгжтэй гэрээ, хэлцэл байгуулах шаардлага тогтмол гардаг. Хэрэв нэг хувьцаа эзэмшигч нь өөрөө компанийн гүйцэтгэх удирдлага (захирал)-ыг хэрэгжүүлж байгаа бол сонирхлын зөрчилтэй хэлцэл батлах хуулийн тусгай журам үл хамаарах тул хувьцаа эзэмшигчийн тусгайлсан зөвшөөрлийн шийдвэр шаардагдахгүй.

Гэвч практикт хувьцаа эзэмшигч нь гүйцэтгэх удирдлагыг хэрэгжүүлдэггүй, хөндлөнгийн захирал томилсон эсхүл Төлөөлөн удирдах зөвлөл (ТУЗ) ажиллаж байгаа нөхцөлд сонирхлын зөрчилтэй хэлцэл хийх журам өөрчлөгддөг. Иймд хэзээ тусгайлан шийдвэр гаргаж гарын үсэг зурах, хэзээ чөлөөлөгдөх талаар хууль зүйн нарийн заагийг мэдэх нь ирээдүйд үүсэх эд хөрөнгийн болон шүүхийн эрсдэлээс хамгаална.

89.3.1-д заасан онцгой нөхцөл нь зөвхөн сонирхлын зөрчилтэй хэлцлийн тусгай бүлэгт хамаарна. Иргэний хуулийн өөртэйгөө хэлцэл хийх хязгаарлалт, төлөөлөх эрх, гэрээний хэлбэр болон бусад шаардлага тусдаа хэвээр тул гарын үсэг зурсан нь дангаараа бүх шаардлагыг хангасанд тооцогдохгүй.

Компанийн тухай хуулийн 12 дугаар бүлэгт сонирхлын зөрчилтэй хэлцэл хийх ерөнхий дүрмийг нарийвчлан зохицуулсан байдаг. Үүнд:

• Сонирхлын зөрчилтэй этгээд: Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 89-ийн 89.1-д зааснаар компанийн энгийн хувьцааны 20 буюу түүнээс дээш хувийг эзэмшигч, эрх бүхий албан тушаалтан болон тэдгээрийн нэгдмэл сонирхолтой этгээд нь компанитай шууд буюу шууд бусаар хэлцэл хийж, орлогоос хувь хүртэж байвал сонирхлын зөрчилтэй этгээдэд тооцогдоно.
• Тусгай журмаас чөлөөлөгдөх онцгой тохиолдол: Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 89-ийн 89.3.1 дэх заалтад «компанийн бүх энгийн хувьцааг нэг этгээд эзэмшиж байгаа бөгөөд уг этгээд гүйцэтгэх удирдлагыг хэрэгжүүлж байгаа» бол сонирхлын зөрчилтэй хэлцлийг урьдчилан хэлэлцэж, батлах тухай хуулийн 12 дугаар бүлгийн заалтууд бүхэлдээ хамаарахгүй болохыг тодорхой хуульчилсан.
• Нэг хувьцаа эзэмшигчийн бүрэн эрх: Хэрэв тухайн компанид гаднаас гүйцэтгэх удирдлага томилогдсон бөгөөд тэрхүү захирал сонирхлын зөрчилтэй хэлцэл хийх шаардлага үүсвэл Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 59-ийн 59.2 болон Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 62-ын 62.1.11-д заасны дагуу хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын бүрэн эрхийг ганцаараа хэрэгжүүлж, уг хэлцлийг зөвшөөрөх эсэхийг бие даан шийдвэрлэнэ.
• Шийдвэр гаргах журам: Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 92-ын 92.1-д заасны дагуу сонирхлын зөрчилтэй хэлцлийг зөвшөөрөх эрхийг зөвхөн уг асуудалд сонирхлын зөрчилгүй субъект буюу ТУЗ байхгүй бол хувьцаа эзэмшигч гаргадаг.
• Төлөөлөгч өөртэйгөө хэлцэл хийх хязгаарлалт: Иргэний хууль, 70-ын 70.1-д төлөөлөгч нь төлөөлүүлэгчийн нэрийн өмнөөс өөртэйгөө, түүнчлэн гуравдагч этгээдийн нэрээр төлөөлүүлэгчтэй хэлцэл хийхийг хориглодог. Хэрэв эрх бүхий этгээдийн зохих зөвшөөрөлгүйгээр өөртэйгөө хэлцэл хийвэл Иргэний хууль, 56-ын 56.1.8-д заасны дагуу хуулиар тогтоосон зохих этгээдийн зөвшөөрөлгүй хийсэн хүчин төгөлдөр бус хэлцэл болно.

Нэг хувьцаа эзэмшигчтэй компанийн сонирхлын зөрчилтэй хэлцлийг батлах ажиллагаа нь удирдлагын бүтцээс хамаарч хоёр өөр замаар шийдвэрлэгдэнэ:

1. Хувьцаа эзэмшигч нь гүйцэтгэх захирлаар ажилладаг нөхцөлд

Энэ тохиолдолд өмчлөгч болон удирдах этгээдийн хүсэл зориг бүрэн нэгдсэн байдаг тул Компанийн тухай хуулийн 89.3.1-д заасны дагуу:

• Сонирхлын зөрчилтэй хэлцлийг батлах ТУЗ болон хувьцаа эзэмшигчийн тусгайлсан хурал зарлах, шийдвэр үйлдэх шаардлагагүй.
• "Нэг хувьцаа эзэмшигчийн шийдвэр" гэсэн тусгай зөвшөөрлийн баримт бичигт гарын үсэг зурах хуулийн үүрэг хүлээхгүй.
• Компанийг төлөөлөн шууд тухайн гэрээ, хэлцэл дээр гүйцэтгэх захирлын хувиар гарын үсэг зурж, тамга даран баталгаажуулснаар эрх зүйн харилцаа үүснэ.

2. Хувьцаа эзэмшигч болон гүйцэтгэх захирал өөр этгээд байх нөхцөлд

Гүйцэтгэх захирал нь хөндлөнгийн хүн байх үед тухайн захирал компанитай өөрийн нэрээр, эсхүл өөрийн гэр бүлийн гишүүд, өөрийн 20-оос дээш хувийг эзэмшдэг бусад компаниар дамжуулан хэлцэл хийх гэж байгаа бол:

• Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 91-ийн 91.1-д заасны дагуу уг сонирхлын зөрчлөө хувьцаа эзэмшигчид бичгээр мэдэгдэх үүрэгтэй.
• Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 91-ийн 91.2-т зааснаар захирал уг хэлцлийн талаар шийдвэр гаргахад оролцох эрхгүй.
• Цорын ганц хувьцаа эзэмшигч нь Компанийн тухай хуулийн 59.2, 92.1-д заасны дагуу «Нэг хувьцаа эзэмшигчийн шийдвэр» гаргаж, сонирхлын зөрчилтэй уг хэлцлийг хийхийг зөвшөөрч гарын үсэг зурна.

Хэрэв нэг хувьцаа эзэмшигчтэй компанид сонирхлын зөрчилтэй байж болзошгүй хэлцэл хийгдэх гэж байгаа бол эрх зүйн маргаанаас сэргийлэхийн тулд дараах алхмыг баримтална:

1. Компанийн дүрмийг нягтлах: Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 89-ийн 89.4-т зааснаар 10-аас илүүгүй хувьцаа эзэмшигчтэй ХХК-ийн дүрэмд сонирхлын зөрчилтэй хэлцлийг зохицуулах тусгайлсан журмыг өөрөөр заасан байж болно. Иймд дүрэмд нэмэлт шаардлага (жишээлбэл, үнийн дүнгийн хязгаарлалт) байгаа эсэхийг эхэлж шалгана.
2. Оролцогч талуудын хамаарлыг тодорхойлох: Гэрээ байгуулж буй нөгөө тал нь хувьцаа эзэмшигч, захирал болон тэдний гэр бүлийн гишүүд, нэгдмэл сонирхолтой компани эсэхийг баталгаажуулна.
3. Хувьцаа эзэмшигчийн шийдвэр гаргах (Захирал хөндлөнгийн хүн бол):
   • Захирал компанид хандан албан ёсны мэдэгдэл хүргүүлнэ.
   • Хувьцаа эзэмшигч нь хэлцлийн гол нөхцөл, зах зээлийн үнэлгээг нягталж, зөвшөөрсөн шийдвэрийг бичгээр үйлдэж, гарын үсэг зурна.
4. Хэлцлийн үнийг зах зээлийн жишгээр тогтоох: Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 92-ын 92.2-т зааснаар сонирхлын зөрчилтэй хэлцлийн үнэ зах зээлийн бодит ханшид нийцсэн байх ёстой. Үүнийг зөрчвөл хохирлыг нөхөн төлөх хариуцлага үүсдэг.
5. Гэрээ байгуулах ба тайлагнах: Батлагдсан шийдвэрийг үндэслэн эрх бүхий этгээд гэрээнд гарын үсэг зурна. Мөн Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 89-ийн 89.5-д зааснаар компани тухайн тайлант хугацаанд хийсэн сонирхлын зөрчилтэй хэлцлийг жилийн тайландаа тусгах үүрэгтэйг анхаарна уу.

Шүүхийн практикт албан тушаалтнууд хувьцаа эзэмшигчийн зөвшөөрөлгүйгээр, эсхүл өөртэйгөө хэлцэл байгуулан компанийн хөрөнгийг шилжүүлсэн маргаан тогтмол шийдвэрлэгддэг.

• Өөртэйгөө хэлцэл байгуулж хөрөнгө завшихаас сэргийлсэн жишээ: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #2114-т компанийн гүйцэтгэх захирал хувьцаа эзэмшигчдийн зөвшөөрөлгүйгээр компанийн өмчлөлийн автомашинуудыг өөрийн нэр дээр шилжүүлэн авсныг хянажээ. Дээд шүүх уг үйлдлийг сонирхлын зөрчилтэй хэлцэл хийх журам зөрчсөн, түүнчлэн төлөөлөгч нь төлөөлүүлэгчийн нэрийн өмнөөс өөртэйгөө хэлцэл хийхийг хориглосон Иргэний хууль, 70-ын 70.1-ийг зөрчсөн тул Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 93-ын 93.2, Иргэний хууль, 56-ын 56.1.10-т зааснаар хэлцлийг хүчин төгөлдөр бус гэж дүгнэн, автомашинуудыг компанийн өмчлөлд эгүүлэн тогтоосон.
• Төлөөллийн эрхийг урвуулан гэр бүлдээ давуу байдал олгосон тохиолдол: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #10826-т төлөөлөх эрх бүхий этгээд олгогдсон эрх мэдлээ урвуулан өөрийн төрсөн эцэгтэй хэлцэл байгуулсныг хэлэлцсэн байна. Шүүх уг хэлцлийг төлөөлөгч өөртэйгөө болон гуравдагч этгээдийн нэрээр төлөөлүүлэгчтэй хэлцэл хийсэн, хуульд заасан зохих этгээдийн зөвшөөрөлгүй хийгдсэн тул Иргэний хууль, 56-ын 56.1.8-д зааснаар хүчин төгөлдөр бус гэж шийдвэрлэсэн.
• Хэлцлийн үнийг зах зээлийн ханшаас доогуур тогтоосны үр дагавар: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #10294-т сонирхлын зөрчилтэй хэлцлээр эд хөрөнгийг зах зээлийн бодит үнээс илт доогуур хөлсөөр шилжүүлж, компанийн эрх ашгийг хохироосон үйлдэлд удирдлагууд Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84-ийн 84.6, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 90-ийн 90.1, Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 93-ын 93.3-т заасны дагуу учруулсан хохирлыг хамтран хариуцах үүрэгтэйг зааж шийдвэрлэсэн байдаг.

Хэрэв хөндлөнгийн гүйцэтгэх удирдлага хувьцаа эзэмшигчид мэдэгдэлгүйгээр сонирхлын зөрчилтэй хэлцэл байгуулбал:

• Хэлцэл хүчин төгөлдөр бус болох: Компанийн тухай хуулийн 93.2, Иргэний хуулийн 56.1.8-д зааснаар шүүх тухайн хэлцлийг анхнаасаа хүчин төгөлдөр бус байсанд тооцож, шилжүүлсэн эд хөрөнгийг компанид буцаан олгоно.
• Хохирлыг нөхөн төлүүлэх: Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 90-ийн 90.1 болон Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 93-ын 93.1-д зааснаар гэм буруутай албан тушаалтан учирсан хохирлыг болон олсон ашгийг хувийн хөрөнгөөрөө бүрэн хариуцна.
• Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах: Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 93-ын 93.5-д заасны дагуу хувьцаа эзэмшигч нь компанид учирсан хохирлыг нөхөн төлүүлэхээр шүүхэд ямар нэг итгэмжлэлгүйгээр бие даан нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.

• Компанийн өрийг хувьцаа эзэмшигч хувийн хөрөнгөөр хариуцах нөхцөл
• Компани шилжүүлэх: Хувьцаа худалдахаас эхлээд нэгтгэх хүртэлх бүх үйл явц
• Компанийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн (ТУЗ) хурал зарлах, хуралдуулах журам