Оршил
Орчин үеийн бизнесийн салбарт бэлэн бизнес загвар, брэнд нэр болон ноу-хауг ашиглан үйл ажиллагаа явуулах буюу франчайзын харилцаа эрчимтэй хөгжиж байна. Франчайзын гэрээ нь зөвхөн брэнд нэр ашиглах төдий бус, бизнесийн удирдлагын цогц тогтолцоог шилжүүлэн авч байгаа харилцаа тул эрх зүйн хувьд маш нарийн зохицуулалт шаарддаг. Монгол Улсад энэхүү харилцааг Иргэний хууль болон Оюуны өмчийн холбогдох хуулиудаар зохицуулдаг.
Хууль зүйн үндэслэл
Франчайзын гэрээний гол зохицуулалтууд дараах хуулийн заалтуудад тусгагдсан байдаг:
- Гэрээний тодорхойлолт: Иргэний Хууль 333.1-д зааснаар эрх шилжүүлэгч нь өөрийн фирмийн нэр, барааны тэмдэг, удирдлагын тогтолцоо зэрэг эдийн бус хөрөнгийг ашиглуулах лицензийг олгох, эрх хүлээн авагч нь үүний хариуд төлбөр төлөх үүрэг хүлээдэг.
- Гэрээний хэлбэр: Иргэний Хууль 335.1-ийн дагуу франчайзын гэрээг заавал бичгээр хийх ёстой.
- Оюуны өмчийн бүртгэл: Барааны тэмдэг ашиглуулах лицензийн гэрээг хүчин төгөлдөр болгохын тулд Барааны Тэмдэг, Газар Зүйн Заалтын Тухай 17.2-т заасны дагуу Оюуны өмчийн газарт бүртгүүлэх шаардлагатай.
- Өрсөлдөөний хязгаарлалт: Иргэний Хууль 337.1-д зааснаар гэрээ дууссаны дараа эрх хүлээн авагчийг 1 жил хүртэл хугацаагаар өрсөлдөхийг хориглож болно.
Франчайз байгуулах үйл ажиллагааны дараалал
Практик алхамууд
Франчайзын гэрээ байгуулах гэж буй иргэн, хуулийн этгээд дараах зүйлсийг анхаарах хэрэгтэй:
1. Гэрээний гол нөхцөлүүдийг тодорхойлох
Иргэний Хууль 335.2-т зааснаар гэрээнд дараах зүйлсийг заавал тусгана:
- Гэрээний үргэлжлэх хугацаа;
- Гэрээ цуцлах, сунгах журам;
- Талуудын хүлээх үүрэг;
- Франчайзийг хэрэгжүүлэх хөтөлбөр.
2. Эрх шилжүүлэгчийн үүрэг
Эрх шилжүүлэгч нь зөвхөн нэрээ ашиглуулаад зогсохгүй, Иргэний Хууль 334.1-ийн дагуу техникийн туслалцаа үзүүлэх, ажиллах хүчнийг сургах, мэдээллээр хангах үүрэгтэй.
3. Төлбөр ба хураамж
Төлбөрийн хэлбэр нь нэг удаагийн (initial fee) эсвэл орлогын тодорхой хувь (royalty) байж болно. Энэ нь Технологи Дамжуулах Тухай 15.2-т заасан лицензийн төлбөрийн зохицуулалттай ижил зарчмаар явагддаг.
4. Нууцлалын гэрээ (NDA)
Гэрээ байгуулахаас өмнө болон байгуулах явцад талууд бизнесийн нууц мэдээллээ солилцдог. Иргэний Хууль 334.3-т зааснаар гэрээ байгуулагдахгүй байсан ч мэдээллийн нууцыг задруулахгүй байх үүрэгтэй.
Талуудын хүлээх хариуцлага
Франчайзын харилцаанд хариуцлагын асуудал маш чухал байдаг. Иргэний Хууль 338.3-д зааснаар эрх шилжүүлэгч нь эрх хүлээн авагчийн олох орлогод баталгаа гаргахгүй. Мөн эрх хүлээн авагчийн буруутай үйл ажиллагаанаас үйлчлүүлэгчид хохирол учирвал эрх шилжүүлэгч хариуцлага хүлээхгүй (Иргэний Хууль 338.4).
Шүүхийн практик
Монгол Улсын шүүхийн практикт франчайзын гэрээтэй холбоотой маргаан ихэвчлэн "Лицензийн төлбөр төлөөгүй" эсвэл "Гэрээний хугацаанаас өмнө үйл ажиллагаагаа зогсоосон" гэх үндэслэлээр гардаг. Шүүх маргааныг шийдвэрлэхдээ гэрээ бичгээр байгуулагдсан эсэх, Оюуны өмчийн газарт бүртгэгдсэн эсэхийг хамгийн түрүүнд харгалзан үздэг. Хэрэв барааны тэмдэг ашиглах эрх бүртгэгдээгүй бол гэрээний зарим заалт хүчин төгөлдөр бус гэж тооцогдох эрсдэлтэй.
Дүгнэлт
Франчайзын гэрээ нь бизнесийг өргөжүүлэх томоохон боломж боловч эрх зүйн өндөр эрсдэлийг дагуулдаг. Тиймээс:
- Гэрээг заавал бичгээр байгуулж, бүх нөхцөлийг нарийн тусгах;
- Барааны тэмдгийн лицензийг Оюуны өмчийн газарт заавал бүртгүүлэх;
- Талуудын сургалт, туслалцаа үзүүлэх үүргийг тодорхой болгох;
- Гэрээ дуусгавар болсны дараах өрсөлдөөний хязгаарлалтыг анхаарах шаардлагатай.
Хэрэв та франчайз эхлүүлэх гэж байгаа бол мэргэжлийн хуульчаас зөвлөгөө авч, гэрээний заалт бүрийг Монгол Улсын хууль тогтоомжид нийцүүлэхийг зөвлөж байна.