Эцэг, эх зэрэг хүүхэд асрах чөлөө авч болох уу: Ажлын байр ба баталгаа

Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хуулийн дагуу гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, эцэг аль аль нь өөрөө хүсэлт гаргасан тохиолдолд тус тусын ажил олгогчоос хүүхэд асрах чөлөөг зэрэг авах бүрэн эрхтэй.

Хүүхэд төрөх, нярай үеийн асаргаа шаардагдах үед зөвхөн эх гэлтгүй эцэг ч мөн хүүхэд асрах чөлөө авах, хүүхдийн өсөлт бойжилтод тэгш оролцох хэрэгцээ өсөн нэмэгдэж байна. Хууль тогтоомжийн хүрээнд эцэг, эх зэрэг чөлөө авахад ажлын байр хэрхэн хадгалагдах, хөдөлмөр эрхлэлтийн ямар баталгаагаар хангагдах, төрийн тэтгэмж хэрхэн олгогдох зохицуулалтыг дор дэлгэрэнгүй тайлбарлая.

1. Хүүхэд асрах чөлөө авах эрх

Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 139-ийн 139.1-д зааснаар гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, эцэг өөрөө хүсэлт гаргасан бол ажил олгогч түүнд хүүхэд асрах чөлөө олгох үүрэгтэй. Хуульд эцэг, эхийн аль нэг нь л чөлөө авна гэсэн хязгаарлалт тавиагүй тул эцэг, эх хоёулаа зэрэг хүсэлт гаргаж, өөр өөрийн байгууллагаасаа чөлөө авах эрх зүйн боломж нээлттэй байдаг.

Мөн Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 137-ийн 137.5-д заасны дагуу шинээр төрсөн хүүхдээ асрахад нь зориулж эцэгт ажлын 10-аас доошгүй өдрийн чөлөөг дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговортойгоор заавал олгохоор зохицуулсан байдаг. Хэрэв нярай хүүхэд үрчлэн авсан бол Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 138-ийн 138.1-д зааснаар эцэг, эхийн аль нэгний хүсэлтээр хүүхдийг 60 хоногтой болтол дундаж цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний тэтгэмжтэй чөлөө олгодог.

2. Ажлын байр хадгалах баталгаа

Ажилтан хүүхэд асрах чөлөө авсан нь түүнийг ажлаас халах, ажлын байрыг нь үгүй хийх үндэслэл болохгүй.

• Ажлын байрыг хэвээр хадгалах: Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 60-ын 60.1.3-т жирэмсний болон амаржсаны амралттай, хүүхэд асрах чөлөөтэй байх хугацаанд тухайн ажилтны ажлын байрыг хэвээр хадгалахаар хуульчилсан.
• Ажилд нь эргүүлэн ажиллуулах: Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 139-ийн 139.2-т зааснаар хүүхэд асрах чөлөө дууссан, эсхүл дуусаагүй боловч ажилтан хүсэлт гаргавал ажил олгогч түүнийг хуучин ажлын байранд нь үргэлжлүүлэн ажиллуулах үүрэгтэй. Хэрэв тухайн орон тоо хасагдсан бол адил чанарын өөр ажлын байранд ажиллуулах ёстой.
• Гэрээ цуцлахыг хориглох: Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 135-ийн 135.1 болон Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 80-ын 80.2-т заасны дагуу ажлын байр хадгалагдах хамгаалалт үйлчилнэ. Гэхдээ 135.1-д байгууллага татан буугдах болон 80.1.4–80.1.6-д заасан онцгой үндэслэлийг хассан; 80.2 мөн хуульд заасан бусад үндэслэлийг үгүйсгээгүй. Иймээс аливаа нөхцөлд гэрээ цуцлах боломжгүй гэсэн туйлын баталгаа биш.

3. Сар бүрийн хүүхэд асарсны тэтгэмж

Эцэг, эх хоёулаа зэрэг чөлөө авч болох хэдий ч төрийн нийгмийн халамжийн тэтгэмжийн хувьд ялгаатай. Эх, эцэг, олон хүүхэдтэй өрх толгойлсон эх, эцэгт тэтгэмж олгох тухай, 6-ын 6.2-т "Төрүүлсэн 0-3 хүртэлх насны хүүхдээ асарч байгаа эх, эсхүл эцэг сар бүр хүүхэд асарсны тэтгэмж авах эрхтэй" гэж заасан. Иймд хүүхэд асарсны сар бүрийн тэтгэмжийг эцэг, эхийн зөвхөн аль нэг нь сонгон авах боломжтой.

4. Уян хатан нөхцөлөөр ажиллах

Хэрэв эцэг, эх бүтэн чөлөө авахгүйгээр ажиллахыг хүсвэл:

• Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 140-ийн 140.1-д зааснаар гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй ажилтан гэрээсээ эсхүл зайнаас ажиллахаар тохиролцож болно.
• Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 141-ийн 141.1-д зааснаар өөрөө зөвшөөрөөгүй бол гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй ажилтныг томилолтоор явуулахыг хориглоно.
• Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 136-ын дагуу хөхүүл хүүхэдтэй ажилтанд нэмэлт завсарлага олгож, түүнийг ажилласан цагт тооцон цалин олгоно.

Хүүхэд асрах чөлөө авах болон буцаж ажилдаа орохдоо дараах дарааллыг баримтална:

1. Хүүхэд асрах чөлөө хүссэн өргөдөл гаргах: Ажилтан өөрийн ажил олгогчид хандан хүүхдийн төрсний гэрчилгээний хуулбарыг хавсарган бичгээр өргөдөл гаргана. Хүсэлтэд чөлөө эхлэх болон дуусах хугацааг тодорхой бичнэ.
2. Ажил олгогчийн шийдвэр гаргуулах: Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 139-ийн 139.1-д заасны дагуу ажил олгогч чөлөө олгох тухай тушаал гаргаж, ажлын байрыг хадгалах нөхцөлийг тусгана.
3. Хүүхэд асарсны тэтгэмж авах эсэхээ шийдэх: Эцэг, эх хоёрын хэн нь 0-3 насны хүүхэд асарсны тэтгэмж авахыг тохиролцон, харьяа нийгмийн халамжийн байгууллага эсвэл цахим системээр дамжуулан хүсэлтээ илгээнэ.
4. Ажилдаа эргэн орох тухай мэдэгдэх: Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 60-ын 60.2-т зааснаар чөлөөний хугацаа дуусмагц ажлын 15 өдрийн дотор ажилдаа орох, эсхүл хугацаа сунгах хүндэтгэн үзэх шалтгаантай хүсэлт гаргах шаардлагатай. Зөвхөн буцаж орох тухай мэдэгдэл өгсөн нь бодитоор ажилдаа орохыг орлохгүй. Хугацааг сунгах шаардлагатай бол уг 15 өдрийн дотор хүндэтгэн үзэх шалтгаанаа тайлбарлаж өргөдөл гаргана.
5. Ажлын байраар хангагдах: Ажил олгогч таныг урьд эрхэлж байсан ажлын байранд үргэлжлүүлэн ажиллуулах бөгөөд орон тоо хасагдсан бол тохиролцсоны үндсэн дээр адил чанарын өөр албан тушаалд шилжүүлнэ.

Хэрэв ажил олгогч хүүхэд асрах чөлөө өгөхөөс үндэслэлгүйгээр татгалзсан, чөлөөтэй байх хугацаанд ажлаас халсан эсхүл чөлөө дууссаны дараа ажилд эргүүлэн авахгүй байвал хөдөлмөрийн эрхийн маргаан үүсдэг.

1. Шүүхэд шууд хандах эрх: Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 158-ын 158.2.2-т зааснаар хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан буюу дуусгавар болгосон, эсхүл өөр ажилд шилжүүлсэн ажил олгогчийн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл ажилтан шүүхэд шууд нэхэмжлэл гаргаж шийдвэрлүүлэх боломжтой.
2. Ажилд нь эгүүлэн тогтоох үр дагавар: Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 61-ийн 61.1.2-т заасны дагуу шүүхийн шийдвэр гарсан тохиолдолд ажил олгогч ажилтныг урьд эрхэлж байсан ажил, албан тушаалд нь заавал эгүүлэн авах үүрэгтэй. Энэ тохиолдолд өмнө үүсгэсэн хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа бүхэлдээ сэргээгдэнэ.
3. Хууль зөрчсөн талд хүлээлгэх хариуцлага: Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 165-д заасны дагуу хөдөлмөрийн хууль зөрчсөн этгээдэд холбогдох хариуцлага хүлээлгэж, учирсан гэм хорын хохирлыг нөхөн төлүүлдэг.

• Хүүхэд асрах чөлөөний хугацаанд өөр ажил эрхлэх: Гэрээ цуцлах үндэслэл болох уу?
• Шинээр төрсөн хүүхдээ асрахад эцэгт олгох чөлөө: Таны мэдэх ёстой эрхүүд
• Тэтгэврийн нас хүрсэн ажилтныг ажлаас чөлөөлөх үндэслэл ба тэтгэмж