Шинээр төрсөн хүүхдээ асрахад эцэгт олгох чөлөө: Таны мэдэх ёстой эрхүүд

Оршил

Шинээр төрсөн хүүхдээ асрахад эцэг хүнд ажлын 10-аас доошгүй өдрийн цалинтай чөлөө олгодог бөгөөд энэ нь Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хуулиар баталгаажсан эрх юм. Түүнчлэн эцэг өөрөө хүсэлт гаргавал хүүхдээ 3 нас хүрэх хүртэл асрах чөлөө авч, ажлын байраа хадгалах эрхтэй. Өмнө нь хүүхэд асрах чөлөөг голчлон эхчүүд эдэлдэг байсан бол 2021 онд шинэчлэн батлагдаж, 2022 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэлсэн Хөдөлмөрийн тухай хуулиар аавууд ч мөн адил эдгээр эрхийг эдлэх боломжтой болсон.

Энэхүү нийтлэлээр эцэгт олгох чөлөөний төрөл, хугацаа, олговор, тэтгэмж болон түүнийг практик дээр хэрхэн авах талаар дэлгэрэнгүй, эх сурвалжид тулгуурласан зөвлөгөөг хүргэж байна.

Эцэгт ямар чөлөө олгодог вэ?

Монгол Улсын хууль тогтоомжоор эцэг хүнд хүүхэд асрахтай холбоотой хоёр төрлийн чөлөө олгоно:

1. Эцгийн богино хугацааны чөлөө — Хүүхэд төрмөгц авах ажлын 10-аас доошгүй өдрийн цалинтай чөлөө.
2. Хүүхэд асрах чөлөө — Хүүхдээ 3 нас хүртэл асрахаар эцэг өөрөө хүсэлт гаргаж авах, ажлын байраа хадгалуулах эрхтэй чөлөө.

Эдгээр чөлөөг ажил олгогч олгохоос татгалзах, чөлөөний хугацаанд ажилтныг ажлаас халах эрхгүй.

Хууль зүйн үндэслэл

Эцэгт олгох чөлөөг дараах хуулийн заалтуудаар зохицуулна:

1. Эцгийн чөлөө (ажлын 10 хоног, цалинтай): Шинээр төрсөн хүүхдээ асрахад зориулж ажил олгогч эцэгт ажлын 10-аас доошгүй өдрийн чөлөө олгож, тухайн хугацааны дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговрыг олгоно. Хөдөлмөрийн тухай хууль 137.5
2. Хүүхэд асрах чөлөө (3 жил хүртэл): Гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, эцэг өөрөө хүсэлт гаргасан бол ажил олгогч түүнд хүүхэд асрах чөлөө олгоно. Хөдөлмөрийн тухай хууль 139.1
3. Ажлын байр хадгалах: Хүүхэд асрах чөлөө дууссан, эсхүл дуусаагүй боловч ажилтан хүсэлт гаргасан бол ажил олгогч түүнийг ажлын байранд нь үргэлжлүүлэн ажиллуулах үүрэгтэй. Орон тоо нь хасагдсан, ажилтны тоог цөөрүүлсэн бол адил чанарын өөр ажлын байранд ажиллуулна. Хөдөлмөрийн тухай хууль 139.2
4. Хүүхэд үрчлэн авсан тохиолдол: Дээрх 139.1, 139.2-т заасан эрх нь хүүхэд үрчлэн авсан ажилтанд нэгэн адил хамаарна. Хөдөлмөрийн тухай хууль 139.3
5. Уян хатан нөхцөлөөр ажиллах: Жирэмсэн болон гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй ажилтан ажил олгогчтой харилцан тохиролцож ажлаа гэрээсээ буюу зайнаас гүйцэтгэж болно. Хөдөлмөрийн тухай хууль 140.1
6. Хүүхэд асарсны тэтгэмж: 0–3 хүртэлх насны хүүхэд асарсны сар бүрийн тэтгэмжийг тусгай хуулиар зохицуулна. Тэтгэмжийг үндсэндээ хүүхдээ асарч байгаа эхэд олгох боловч эх нас барсан, эсхүл тэжээн тэтгэхээс зайлсхийсэн зэрэг тохиолдолд эцэг, хууль ёсны асран хамгаалагч, үрчлэн авсан эцэгт олгоно. Эх, олон хүүхэдтэй өрх толгойлсон эх, эцэгт тэтгэмж олгох тухай хууль

Эцгийн 10 хоногийн цалинтай чөлөө

Хүүхэд шинээр төрмөгц эцэг нь ажил олгогчоос ажлын 10-аас доошгүй өдрийн чөлөө авах эрхтэй бөгөөд энэ хугацаанд дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговор олгоно (Хөдөлмөрийн тухай хууль 137.5). Анхаарах гол зүйлс:

• Хугацаа нь ажлын өдрөөр тоологдоно (хуанлийн 10 хоног биш), тул амралтын болон нийтээр амрах баярын өдрүүд үүнд орохгүй.
• "10-аас доошгүй" гэсэн нь доод хэмжээ. Хамтын гэрээ, хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээ, хөдөлмөрийн гэрээгээр үүнээс илүү хоног, өндөр нөхцөлөөр тохиролцож болно.
• Энэ чөлөө нь эхийн жирэмсний болон амаржсаны 120 хоногийн амралтаас (Хөдөлмөрийн тухай хууль 137.1) тусдаа, эцгийн бие даасан эрх юм.

Хүүхэд асрах чөлөө (3 нас хүртэл)

Гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эцэг өөрөө хүсэлт гаргасан тохиолдолд ажил олгогч түүнд хүүхэд асрах чөлөө олгох үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай хууль 139.1). Гол шинжүүд:

• Чөлөө авах эсэх нь ажилтны сонголт — эх, эцэг хоёрын аль нэг нь, эсхүл ээлжлэн авч болно.
• Чөлөөний хугацаанд ажил олгогч цалин олгох албагүй; харин улсаас олгох тэтгэмжид хамрагдана (доор үзнэ үү).
• Хугацааны олголт, тэтгэмжийг холбогдох хууль тогтоомж, хамтын гэрээ, хөдөлмөрийн гэрээ, хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээгээр нарийвчлан зохицуулж болно.

Ажлын байр хадгалах баталгаа

Хүүхэд асрах чөлөөтэй байх нь ажилтны ажлын байрыг алдах үндэслэл болохгүй. Чөлөө дууссан, эсхүл дуусаагүй ч ажилтан хүсэлт гаргавал ажил олгогч түүнийг урьд эрхэлж байсан ажилд нь үргэлжлүүлэн ажиллуулах үүрэгтэй. Хэрэв ажилтны орон тоо хасагдсан, ажилтны тоог цөөрүүлсэн бол адил чанарын өөр ажлын байраар хангах ёстой (Хөдөлмөрийн тухай хууль 139.2).

Мөн уян хатан хувилбар байдаг: жирэмсэн болон гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй ажилтан ажил олгогчтойгоо тохиролцож ажлаа гэрээсээ буюу зайнаас гүйцэтгэж болно (Хөдөлмөрийн тухай хууль 140.1). Ингэснээр заавал бүтэн чөлөө авалгүй, ажлаа хадгалж хосолсон нөхцөлөөр ажиллах боломж бүрдэнэ.

Хүүхэд асарсны тэтгэмж

0–3 хүртэлх насны хүүхдээ асарч байгаа эцэг эх нь сар бүрийн хүүхэд асарсны тэтгэмжид хамрагдана. Энэ тэтгэмжийг Эх, олон хүүхэдтэй өрх толгойлсон эх, эцэгт тэтгэмж олгох тухай хууль-иар зохицуулдаг. Тэтгэмжийг үндсэндээ хүүхдээ асарч байгаа эхэд олгодог боловч эх нас барсан, эсхүл хүүхдээ тэжээн тэтгэхээс зайлсхийсэн зэрэг тохиолдолд эцэг, хууль ёсны асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигч, үрчлэн авсан эцэгт олгоно.

Тэтгэмжийн мөнгөн хэмжээ болон нөхцөл нь Засгийн газрын шийдвэр, жил бүрийн төсвийн зохицуулалтаар өөрчлөгддөг тул тэтгэмж тогтоолгохын өмнө харьяа сум, хорооны нийгмийн ажилтнаас тухайн үед хүчинтэй хэмжээ, журмыг тодруулахыг зөвлөж байна.

Практик алхамууд

Эцэг хүн чөлөө авахдаа дараах дарааллаар үйлдэнэ:

1. Чөлөө хүсэх өргөдөл гаргах

Ажил олгогчдоо хандан бичгээр өргөдөл гаргана. Өргөдөлдөө хүүхэд төрсөн огноо, авах чөлөөний төрөл (10 хоногийн эцгийн чөлөө эсхүл хүүхэд асрах чөлөө), эхлэх, дуусах хугацааг тодорхой бичнэ.

2. Шаардлагатай баримт бичгийг бүрдүүлэх

Хүүхэд төрсөн болохыг нотлох баримт (доорх хэсгээс дэлгэрэнгүйг үзнэ үү) хавсаргана.

3. Уян хатан нөхцөлийг тохиролцох

Хэрэв бүтэн чөлөө авалгүй ажиллах бол ажил олгогчтой тохиролцож гэрээсээ буюу зайнаас ажиллах нөхцөлөө Хөдөлмөрийн тухай хууль 140.1-ийн дагуу бичгээр баталгаажуулна.

4. Тэтгэмжид хамрагдах

Хүүхэд асрах чөлөө авсан бол харьяа сум, хорооны нийгмийн ажилтанд хандаж хүүхэд асарсны тэтгэмжээ тогтоолгоно.

5. Ажилдаа эргэн орох

Чөлөө дуусмагц (эсхүл эрт) ажилдаа эргэн орох хүсэлтээ ажил олгогчид цаг тухайд нь мэдэгдэж, ажлын байраа хадгалуулна.

Шаардлагатай баримт бичиг

• Хүүхдийн төрсний гэрчилгээ, эсхүл эмнэлгийн магадлагаа (хүүхэд төрснийг нотлох).
• Чөлөө хүссэн өргөдөл.
• Тэтгэмж тогтоолгоход шаардагдах маягт, иргэний үнэмлэх зэрэг баримтыг харьяа сум, хорооны нийгмийн ажилтны зааврын дагуу бүрдүүлнэ.
• Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй тохиолдолд эцэг байх эрхээ эдлэхийн тулд эцгийг тогтоосон бүртгэл шаардлагатай байж болзошгүй. Энэ талаар харьяа улсын бүртгэлийн байгууллага, эсхүл хуульчаас тодруулахыг зөвлөж байна.

Шүүхийн практик

Хүүхэд асрах чөлөөтэй холбоотой маргаан гол төлөв "ажлын байранд нь эгүүлэн авахгүй байх" асуудлаар гардаг.

• Ажлын байр хадгалах үүрэг: Хүүхэд асрах чөлөө дууссан ажилтныг урьд эрхэлж байсан ажилд нь үргэлжлүүлэн ажиллуулах нь ажил олгогчийн хуулиар хүлээсэн үүрэг гэж шүүх үздэг. Тогтоол #4925, Тогтоол #6897.
• Орон тоо хасагдсан тохиолдол: Чөлөөтэй байх хугацаанд орон тоо нь хасагдсан бол ажил олгогч адил чанарын өөр ажлын байраар хангах үүрэгтэй. Тогтоол #6925.
• Эцэг тогтоох бүртгэл: Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй ч эцэг болох нь тогтоогдсон бол хүүхдийн төрсний бүртгэлд эцгийн мэдээллийг нэмж, улмаар эцэг байх эрхээ эдлэх боломжтой. Тогтоол #2746.

Дээрх шийдвэрүүд нь тодорхой хэрэг бүрийн нөхцөл байдалд тулгуурладаг тул өөрийн маргаанд шууд хэрэглэхийн өмнө хуульчтай зөвлөлдөхийг зөвлөж байна.

Түгээмэл асуултууд

1. Эцгийн 10 хоногийн чөлөө цалинтай юу? Тийм. Ажил олгогч тухайн 10 өдрийн хугацааны дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговрыг олгох үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай хууль 137.5).

2. Ажил олгогч эцгийн чөлөө олгохоос татгалзаж болох уу? Үгүй. Ажлын 10-аас доошгүй өдрийн чөлөө олгох нь хуулиар хүлээсэн үүрэг тул татгалзах эрхгүй.

3. Хүүхэд асрах чөлөөг заавал эх нь авах уу? Үгүй. Гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, эцэг хоёрын аль нэг нь, эсхүл ээлжлэн авч болно. Эцэг өөрөө хүсэлт гаргавал ажил олгогч чөлөө олгоно (139.1).

4. Чөлөөтэй байх хугацаанд намайг ажлаас халж болох уу? Ажлын байрыг хадгалах нь хуулийн үүрэг. Орон тоо хасагдсан ч адил чанарын өөр ажлын байраар хангах ёстой (139.2). Эрх зөрчигдвөл шүүхэд хандаж ажилдаа эгүүлэн тогтоолгож болно.

5. Хүүхэд асрах чөлөөний хугацаанд цалин олгодог уу? Ажил олгогч цалин олгох албагүй, харин улсаас олгох хүүхэд асарсны тэтгэмжид хамрагдана. Тэтгэмжийн хэмжээ, журам өөрчлөгддөг тул харьяа нийгмийн ажилтнаас тодруулна уу.

Гол санаа

• Шинээр төрсөн хүүхдээ асрахад эцэгт ажлын 10-аас доошгүй өдрийн цалинтай чөлөө олгоно (137.5).
• Гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эцэг өөрөө хүсэлт гаргавал хүүхэд асрах чөлөө авах эрхтэй (139.1).
• Чөлөөтэй ажилтны ажлын байр хадгалагдана; орон тоо хасагдвал адил чанарын өөр ажлаар хангана (139.2).
• Уян хатан нөхцөлөөр гэрээсээ буюу зайнаас ажиллах боломжтой (140.1).
• 0–3 насны хүүхэд асарсны сар бүрийн тэтгэмжид хамрагдана; хэмжээ, нөхцлийг харьяа нийгмийн ажилтнаас тодруулна.

Эрх тань зөрчигдвөл шүүхэд хандаж ажилдаа эгүүлэн тогтоолгох, ажилгүй байсан хугацааны олговрыг гаргуулах бүрэн боломжтой.

Санамж: Энэхүү нийтлэл нь зөвхөн мэдээллийн чанартай бөгөөд хууль зүйн зөвлөгөө биш болно. Тэтгэмжийн хэмжээ, зарим журам цаг хугацааны явцад өөрчлөгддөг тул тодорхой асуудлаар мэргэжлийн хуульчаас, тэтгэмжийн талаар харьяа сум, хорооны нийгмийн ажилтнаас зөвлөгөө авна уу.