Автобусны жолоочийн ажлын цагийн хязгаар хэд вэ?
Автобусны жолоочийн ажлын цагийн хязгаар, илүү цаг, шөнийн цаг, амралтын завсарлага, нэгтгэн бодох дэглэмийг Хөдөлмөрийн хуулийн заалт, шүүхийн практикт үндэслэн тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Автобусны жолоочийн ажлын цагийн үндсэн хязгаар нь долоо хоногт 40 цаг, өдөрт 8 цаг байх бөгөөд илүү цагийг тооцсон ч долоо хоногт 56, өдөрт 4 цагаас хэтрэхгүй байх ёстой. Энэ хязгаарыг Хөдөлмөрийн тухай хууль тогтоосон бөгөөд жолоочийн ажил нь замын хөдөлгөөний аюулгүй байдалтай шууд холбоотой тул ажлын цаг, амралтын дэглэмийг онцгой чанд баримтлах шаардлагатай.
Энэ нийтлэлд автобусны жолоочийн ажлын цагийн хязгаар, илүү цаг, шөнийн ажил, амралтын завсарлага, ажлын цагийг нэгтгэн бодох дэглэм зэргийг хуулийн заалт, шүүхийн практикт үндэслэн тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
Ажлын цагийн ерөнхий дээд хязгаар
Хөдөлмөрийн тухай хуулиар ажлын цагийн дараах хязгаарыг тогтоосон:
- Долоо хоногийн ердийн ажлын цаг 40-өөс илүүгүй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84.1).
- Ердийн ажлын өдрийн үргэлжлэл найман цагаас илүүгүй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84.2).
- Илүү цагийг тооцсон долоо хоногийн ажлын цагийн дээд хязгаар 56 цагаас, өдөрт ажиллах илүү цагийн хязгаар дөрвөн цагаас илүүгүй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84.4).
Мөн ажил олгогч ажилтны ажлын цагийн бүртгэлийг хөтлөх үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84.5). Жолоочийн хувьд энэ бүртгэл нь илүү цаг, шөнийн цагийн нэмэгдэл хөлс тооцох үндэс болдог тул онцгой чухал.
Илүү цагаар ажиллуулах нөхцөл
Ажил олгогчийн санаачилгаар ердийн ажлын цагаас хэтрүүлэн ажиллуулахыг илүү цагаар ажилласанд тооцно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 91.1). Илүү цагаар ажиллуулж болох үндэслэлд дараах тохиолдлууд багтана:
- улс орныг батлан хамгаалах, хүний амь нас, эрүүл мэндийг хамгаалахад зайлшгүй шаардлагатай ажил;
- гамшиг, аюулт үзэгдэл, ослоос урьдчилан сэргийлэх, хор уршгийг арилгах;
- нийтийн усан хангамж, цахилгаан, дулааны эрчим хүч, зам тээвэр, холбооны хэвийн ажиллагааг алдагдуулсан гэмтлийг арилгах;
- урьдчилан мэдэх боломжгүй, яаралтай гүйцэтгэхгүй бол үйл ажиллагаанд саад учрах хойшлуулшгүй ажил (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 91.2).
Илүү цагаар ажилласан бол нөхөн амруулаагүй тохиолдолд дундаж цалин хөлсийг нэг аравны тав дахин, түүнээс дээш хэмжээгээр нэмэгдүүлж олгоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 109.1).
Ээлжийн ажил ба шөнийн цаг
Автобусны жолооч ихэвчлэн ээлжээр ажилладаг. Ээлжийн ажлын цагийн хувьд:
- нэг ээлжийн ердийн ажлын цагийн үргэлжлэл найман цагаас илүүгүй;
- ажилтантай тохиролцсоны дагуу ээлжийн ажлын цагийг дөрвөөс илүүгүй цагаар уртасгаж болох бөгөөд долоо хоногт 40 цагаас илүү ажилласан бол илүү цагийн хөлсийг нэмж олгоно;
- ажилтныг хоёр ээлжид дараалуулан ажиллуулахыг хориглоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 87).
Орон нутгийн цагаар 22 цагаас дараагийн өдрийн 06 цаг хүртэлх хугацааг шөнийн цагт тооцно. Шөнийн цагаар ажилласан ажилтныг дараагийн ажлын өдөр нь шөнө ажилласан цагаас багагүй хугацаагаар нөхөн амруулна (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 88). Шөнийн цагийн нэмэгдэл хөлсийг дундаж цалин хөлсийг нэг аравны хоёр дахин, түүнээс дээш хэмжээгээр нэмэгдүүлж олгоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 109.3).
Амралт, хооллолтын завсарлага
Жолоочийн ажлын онцлогоос шалтгаалан хооллох завсарлага авах боломжгүй тохиолдолд ажил олгогч ажлын байранд нь хооллох бололцоогоор хангах бөгөөд уг хугацааг ажилласан цагт тооцно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 94). Дараалсан хоёр ажлын өдрийн хоорондын тасралтгүй амралт 12 цагаас доошгүй байна (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 95).
Ажлын цагийг нэгтгэн бодох
Автобусны тээврийн онцлогоос шалтгаалан өдрийн болон долоо хоногийн ердийн ажлын цагийн хязгаарыг баримтлах боломжгүй бол ажлын цагийг нэгтгэн бодно. Нэгтгэн бодсон цаг нь тооцоот хугацаанд ногдох ердийн ажлын цагийн нийлбэрээс хэтэрч болохгүй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 90). Энэ дэглэм нь жолоочийн хувьд хамгийн бодитой зохицуулалт болдог.
Хууль зөрчих хариуцлага
Хөдөлмөрийн тухай хуулийг зөрчсөн хүн, хуулийн этгээдэд Эрүүгийн хууль, Зөрчлийн тухай хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 165). Тээвэрлэгч нь зорчигчийн амь нас, эрүүл мэндэд аюул, хохирол учруулахгүй байх үүрэгтэй (Автотээврийн тухай хууль, 10) тул ажлын цагийн хязгаарыг зөрчих нь зөвхөн хөдөлмөрийн эрхийн зөрчил төдийгүй замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын эрсдэл болно.
Практик алхамууд
Жолоочийн ажлын цагийн хязгаар, амралтын дэглэмийг хангахын тулд дараах алхмыг дарааллаар хийх нь зүйтэй.
- Хөдөлмөрийн гэрээ, дотоод журмыг шалгах. Ажлын цагийн дэглэм, ээлжийн хуваарь, амралтын завсарлага хөдөлмөрийн дотоод журамд тусгагдсан эсэхийг хөдөлмөрийн дотоод журмаар тогтооно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 122).
- Ээлжийн хуваарийг урьдчилан мэдэгдэх. Ээлжийн ажлын цаг, хуваарийг ээлж эхлэхээс 48-аас доошгүй цагийн өмнө ажилтанд мэдэгдэнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 87.1).
- Ажлын цагийн бүртгэл хөтлөх. Ажил олгогч ажлын цагийн бүртгэлийг хөтлөх үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84.5). Жолооч өөрөө ажилласан цагаа тэмдэглэж байх нь эрхээ хамгаалах эхний алхам.
- Илүү цаг, шөнийн цагийг тусад нь тооцох. Нэмэгдэл хөлсийг хуулийн хэмжээнд тооцож олгох (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 109).
- Хязгаар зөрчигдвөл гомдол гаргах. Ажил олгогч хязгаарыг зөрчвөл хөдөлмөрийн маргаан шийдвэрлэх байгууллагад гомдол гаргах эрхтэй.
Шүүхийн практик
Ажлын цаг, цалин хөлстэй холбоотой маргаанд шүүх дараах байр суурийг илэрхийлж ирсэн.
- Ажил олгогч нь шүүхийн шийдвэрийг биелүүлээгүй тохиолдолд ажилтан ажилгүй байсан хугацааны олговор нэхэмжилж, гомдол гаргах хугацааг эрх зөрчигдсөнийг мэдсэн өдрөөс эхлэн тооцно (Тогтоол #13760).
- Ажилтан өөр ажил олгогчтой гэрээ байгуулж, цалин авч, даатгал төлсөн байх нь ажилгүй байсан гэж үзэх үндэслэл болохгүй тул ажилгүй байсан хугацааны олговор нэхэмжлэх боломжгүй гэж шүүх дүгнэсэн (Тогтоол #26509).
- Албан тушаал бууруулж, өөр ажилд шилжүүлэх нь хөдөлмөрийн харилцааг бүр мөсөн дуусгавар болгодоггүй тул хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа цуцлагдсанд тооцохгүй (Тогтоол #35950).
Эдгээр шийдвэр нь ажлын цаг, цалин хөлсний маргаанд баримт, бүртгэл чухал үүрэг гүйцэтгэдэг болохыг харуулж байна. Жолоочийн хувьд ажилласан цагийн бүртгэлээ хадгалах нь онцгой ач холбогдолтой.
Түгээмэл асуултууд
Автобусны жолоочийн долоо хоногийн ажлын цаг хэд байх ёстой вэ?
Долоо хоногийн ердийн ажлын цаг 40-өөс илүүгүй байна. Харин илүү цагийг тооцсон долоо хоногийн дээд хязгаар 56 цагаас хэтрэхгүй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84).
Жолооч өдөрт хэдэн цаг илүү ажиллаж болох вэ?
Өдөрт ажиллах илүү цагийн хязгаар дөрвөн цагаас илүүгүй байна. Ердийн ажлын өдрийн үргэлжлэл найман цагаас хэтрэхгүй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 84).
Жолооч шөнийн цагаар ажиллавал ямар нөхцөл үүсэх вэ?
22 цагаас 06 цаг хүртэлх хугацааг шөнийн цагт тооцож, дараагийн ажлын өдөр шөнө ажилласан цагаас багагүй хугацаагаар нөхөн амруулна. Мөн шөнийн цагийн нэмэгдэл хөлс олгоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 88).
Автобусны жолоочид ажлын цагийг нэгтгэн бодож болох уу?
Болно. Өдрийн болон долоо хоногийн ердийн ажлын цагийн хязгаарыг баримтлах боломжгүй бол ажлын цагийг нэгтгэн бодох бөгөөд нэгтгэн бодсон цаг нь тооцоот хугацааны ердийн ажлын цагийн нийлбэрээс хэтрэхгүй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 90).
Дараалсан хоёр ажлын өдрийн хооронд хэдэн цаг амрах ёстой вэ?
Дараалсан хоёр ажлын өдрийн хоорондын тасралтгүй амралтын хугацаа 12 цагаас доошгүй байна (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 95).
Дүгнэлт
Автобусны жолоочийн ажлын цагийн хязгаар нь долоо хоногт 40 цаг, өдөрт 8 цаг бөгөөд илүү цагийг тооцсон ч долоо хоногт 56, өдөрт 4 цагаас хэтрэхгүй байх ёстой. Ээлжийн ажил, шөнийн цаг, амралтын завсарлага, дараалсан хоёр ажлын өдрийн хоорондын 12 цагийн амралт зэрэг нь жолоочийн аюулгүй ажиллагааны үндсэн нөхцөл юм.
Практик зөвлөмж:
- Ажилласан цагаа бичээтэй хөтөл — илүү цаг, шөнийн цагийн нэмэгдэл хөлс нэхэх үндэс болно.
- Ээлжийн хуваарийг 48 цагийн өмнө ав — хуваарьгүй, урьдчилан мэдэгдэлгүй ажиллуулах нь хууль зөрчил.
- Хязгаар зөрчигдвөл хөдөлмөрийн маргаан шийдвэрлэх байгууллагад гомдол гарга — гомдол гаргах хугацааг алдахгүй байх нь чухал.
- Ажил олгогч ажлын цагийн бүртгэл хөтлөх үүрэгтэй гэдгийг санаж, бүртгэлээ нэхэж болно.
Ажлын цагийн хязгаар нь зөвхөн хөдөлмөрийн эрхийн асуудал бус, замын хөдөлгөөний аюулгүй байдалтай шууд холбоотой тул ажилтан, ажил олгогч хоёулаа чанд баримтлах шаардлагатай.
