Ачаалал нэмэгдэж, хавсран ажиллах орон тоо хасагдвал нэмэгдэл хөлсийг яах вэ?
Орон тоо хасагдаж, ачаалал нэмэгдэх үед хавсран ажиллах нэмэгдэл хөлсийг хэрхэн тооцуулах, ямар хугацаанд гомдол гаргах, шүүхийн практикийг хууль зүйн үндэслэлтэй тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Орон тоо хасагдаж, үлдсэн ажилтнуудын ачаалал нэмэгдэх үед хамгийн түгээмэл маргаан бол хавсран гүйцэтгэсэн нэмэлт ажлын нэмэгдэл хөлсийг олгох эсэх юм. Хуулийн хариулт тодорхой: ажилтан хавсран ажиллахыг зөвшөөрсөн бол гүйцэтгэсэн ажил үүрэгт нь тохирох цалин хөлсийг нэмж олгох үүрэг ажил олгогчид хүлээгдэнэ. Ажил олгогч зөвшөөрөлгүйгээр хөдөлмөрийн гэрээнд тусгаагүй ажил шаардаж болохгүй, харин шаардсан тохиолдолд нэмэгдэл хөлс тохиролцох ёстой.
Энэ нийтлэлд хавсран ажиллах, ачаалал нэмэгдэх үеийн нэмэгдэл хөлсийн эрх зүйн үндэслэл, практик алхам, шүүхийн практикийг тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл: хавсран ажиллах нэмэгдэл хөлс
Хавсран ажиллах гэж юу вэ?
Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 56-д зааснаар ажил олгогч нь ажилтантай тохиролцсоноор:
- ажил хослон гүйцэтгүүлэх,
- эзгүй байгаа ажилтны үүргийг түр орлон гүйцэтгүүлэх,
- ажлын цагт багтаан өөр ажил, албан тушаал хавсран гүйцэтгүүлэх,
- ажлын ачааллыг нэмэгдүүлэх хэлбэрээр ажиллуулж болно.
Гол дүрэм: энэ хэлбэрээр ажиллах ажилтанд гүйцэтгэх ажил үүрэгт нь тохирох цалин хөлсийг нэмж олгоно (56.2).
Зөвшөөрөлгүйгээр нэмэлт ажил шаардаж болохгүй
Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 53-т ажилтан зөвшөөрөөгүй, эсхүл хуульд тусгайлан зааснаас бусад тохиолдолд ажил олгогч хөдөлмөрийн гэрээнд тусгаагүй ажил үүрэг гүйцэтгэхийг шаардаж болохгүй гэж заасан. Хэрэв ажилтан зөвшөөрсөн бол гүйцэтгэх ажил үүрэг, түүнд олгох цалин хөлсийг урьдчилан тохиролцоно.
Мөн Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 52-т талууд харилцан тохиролцож хөдөлмөрийн гэрээнд өөрчлөлт оруулж болно гэж заасан нь нэмэлт ажлын тохиролцоог гэрээгээр баталгаажуулах суурь болно.
Цалин хөлсний бүтэц
Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 101-д зааснаар цалин хөлс нь үндсэн цалин, нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, ээлжийн амралтын цалин, шагнал урамшууллаас бүрдэнэ. Өөрөөр хэлбэл хавсран ажилласны нэмэгдэл хөлс нь цалин хөлсний салшгүй бүрэлдэхүүн бөгөөд үүнийг олгохгүй байх нь цалин хөлсийг дутуу олгосонтой адил.
Нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлсийг хэрхэн тогтоохыг Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 108, 109 зүйлсээр зохицуулсан. 109.6-д эзгүй байгаа ажилтны үүргийг түр орлон гүйцэтгэсэн, ажлын байрны тодорхойлолтод заагаагүй нэмэлт ажил үүрэг гүйцэтгэсний болон бусад нэмэгдэл хөлсний хэмжээг хамтын гэрээ, хамтын хэлэлцээр, хөдөлмөрийн гэрээ, хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээгээр тогтооно гэж тусгайлан заасан.
Хавсран ажил ба илүү цагийн ялгаа
Илүү цагийн тооцоог Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 91-д, нэмэгдэл хөлсийг 109-д тус тус зохицуулсан. Уртын ээлжээр ажилладаг ажилтны илүү цагийн асуудлыг шүүх дараах байдлаар шийдвэрлэсэн нь анхаарал татаж байна: Тогтоол #10538, Тогтоол #10510, Тогтоол #10622.
Цалин хөлсийг хугацаанд нь олгоогүй бол алданги
Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 124-т зааснаар цалин хөлсийг тогтоосон өдөр олгоогүй бол хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд олгох ёстой цалин хөлсний тэг аравны гурван хувьтай тэнцэх алданги тооцож ажилтанд нөхөн олгоно.
Практик алхамууд: нэмэгдэл хөлсөө хэрхэн тооцуулах вэ
Ачаалал нэмэгдэж, хавсран ажиллаж байгаа ч нэмэгдэл хөлс олгохгүй байгаа бол дараах дарааллаар ажиллана.
1. Нэмэлт ажлаа баримтжуулах
Хавсран гүйцэтгэж байгаа ажлын хүрээ, хугацаа, хэний үүргийг орлон гүйцэтгэж байгаагаа бичгээр тэмдэглэнэ. Ажлын байрны тодорхойлолт, тушаал, удирдлагын заавар, цахим захидал зэрэг нь нотлох баримт болно. Шүүхийн практикт баримтад тулгуурласан дүгнэлт шийдвэрлэх ач холбогдолтой байдаг — жишээ нь Тогтоол #10538.
2. Ажил олгогчтой тохиролцох
Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 52-т заасны дагуу хөдөлмөрийн гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулах санал гаргаж, гүйцэтгэх ажил үүрэг болон олгох цалин хөлсийг тодорхой тохиролцоно. Хамтын гэрээ, хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээгээр нэмэгдэл хөлсний хэмжээ тогтоосон эсэхийг шалгана.
3. Цалингийн хуудсаа шалгах
Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 104-т зааснаар ажил олгогч цалин хөлс олгох бүр тухайн хугацаанд олговол зохих цалин хөлсний бүрэлдэхүүн, суутгалын хэмжээ, үндэслэлийг бичгээр эсхүл цахим хэлбэрээр мэдэгдэх үүрэгтэй. Энэ мэдэгдлээр нэмэгдэл хөлс тооцогдсон эсэхийг тогтоож болно.
4. Маргааныг урьдчилан шийдвэрлүүлэх
Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154-т зааснаар хөдөлмөрийн эрхийн маргааныг эхлээд харилцан тохиролцож шийдвэрлэх, болохгүй бол:
- аж ахуйн нэгжийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс,
- комиссгүй бол сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороо-нд хандана.
Хугацаа: цалин хөлсний маргааныг эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэн өдрөөс хойш 90 хоногийн дотор хандах эрхтэй (154.2.2). Хугацааг хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хэтрүүлсэн бол шүүх сэргээж болно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 157).
5. Шүүхэд хандах
Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 158-д зааснаар маргааныг урьдчилан шийдвэрлэх журмаар шийдвэрлэж чадаагүй бол шүүхэд нэхэмжлэл гаргана. Мөн амь нас, эрүүл мэндэд учирсан хохирол, хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан, өөр ажилд шилжүүлсэн, сэлгэн ажиллуулсан тухай шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл шууд шүүхэд хандаж болно.
Шүүхийн практик: хавсран ажилласны нэмэгдэл хөлс
Орон тоо хасагдсан ч баримт нотлогдоогүй бол ажилд эгүүлэн тогтооно
Тогтоол #9649 болон Тогтоол #10610 зэрэг шийдвэрүүдэд орон тоо бодитоор хасагдсан эсэх, хавсран ажилласан ажил үүрэг, нэмэгдэл хөлсний тооцоо нь баримтаар нотлогдох ёстойг онцолсон. Хэрэв ажил олгогч нэмэлт ажлыг зөвшөөрүүлж, гүйцэтгүүлсэн атлаа нэмэгдэл хөлс тооцоогүй бол ажилтны эрх зөрчигдсөн гэж үзнэ.
Тухайлбал Тогтоол #9439-д орон тоо цөөрсөн гэх үндэслэл, мэдэгдэх хугацааны журмыг шалгаж, ажил олгогчийн үйлдлийг хуульд нийцсэн эсэхийг дүгнэсэн. Харин Тогтоол #10622-т хавсран, уртын ээлжээр ажилласан ажилтны нэмэгдэл хөлсийг гэрээ, дотоод журмаар хязгаарлаж болохгүйг тодорхой заасан.
Хөөн хэлэлцэх хугацааг анхаарах
Тогтоол #8675-д нэмэгдэл хөлсний шаардлагын хувьд хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүлсэн тул зөвхөн тодорхой хугацааны нэмэгдэл хөлсийг гаргуулж шийдвэрлэсэн. Иймд нэмэгдэл хөлс гаргуулах шаардлага гар
