Оршил
Иргэд хувийн шалтгаанаар, суралцах эсвэл ар гэрийн байдлаас шалтгаалан урт хугацааны цалингүй чөлөө авах тохиолдол цөөнгүй гардаг. Энэ үед ажилтан болон ажил олгогчийн хооронд "Нийгмийн даатгал (НД) хэн төлөх вэ?", "Энэ хугацаа ээлжийн амралтын хоногт орох уу?", "Ажлын байр хадгалагдах уу?" гэх мэт олон асуултууд үүсдэг. Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль болон Нийгмийн даатгалын багц хуулиудад эдгээр харилцааг хэрхэн зохицуулсан байдгийг энэхүү нийтлэлээр тайлбарлая.
Хууль зүйн үндэслэл
Хөдөлмөрийн харилцаанд цалингүй чөлөө олгох асуудлыг Хөдөлмөрийн тухай 100.1-д зааснаар ажилтны хүсэлтээр, ажил олгогчтой тохиролцсоны үндсэн дээр шийдвэрлэдэг.
- Хувийн чөлөө: Чөлөөний хугацаа, олговор олгох эсэхийг байгууллагын хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээгээр зохицуулна (Хөдөлмөрийн тухай 100.2).
- Нийгмийн даатгал: Шимтгэл төлөлт нь ажилтны авч буй цалин хөлстэй шууд хамааралтай (НД Ерөнхий хууль 4.1.17). Цалингүй чөлөөний үед орлого байхгүй тул ажил олгогч шимтгэл төлөх үүрэг хүлээхгүй.
- Ээлжийн амралт: Ээлжийн амралтын цалинг тухайн ажлын жилийн "дундаж цалин"-аас тооцдог (Хөдөлмөрийн тухай 110.1).
Практик алхамууд
Цалингүй чөлөө авах үед дараах процессыг баримтална:
1. Нийгмийн даатгалыг хэрхэн таслахгүй байх вэ?
Цалингүй чөлөөтэй байх хугацаанд ажил олгогч НД-ийн шимтгэл төлөхгүй. Гэвч ажилтан өөрийн тэтгэврийн даатгал болон бусад баталгаагаа алдахгүй байхын тулд:
- Сайн дурын даатгал: Тухайн хугацаанд харьяа дүүргийн НД-ийн хэлтэстэй сайн дурын даатгалын гэрээ байгуулж, шимтгэлээ өөрөө төлөх боломжтой (НД Ерөнхий хууль 6.1.1).
- Тэтгэмж авах эрх: Хэрэв НД тасарвал хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны болон жирэмсний тэтгэмж авах эрх үүсэхэд хүндрэл гардаг.
2. Ээлжийн амралтын тооцоолол
Урт хугацааны цалингүй чөлөө нь ээлжийн амралтад хоёр байдлаар нөлөөлдөг:
- Ажилласан хугацаа: Ээлжийн амралт авах эрх нь ажилласан хугацаанаас хамаардаг. Цалингүй чөлөөтэй байсан хугацаа нь "ажилласан хугацаа"-нд тооцогдохгүй (хэрэв дотоод журмаар өөрөөр заагаагүй бол).
- Амралтын мөнгө: Амралтын мөнгийг сүүлийн 12 сарын дундаж цалингаас тооцдог тул 0 төгрөгийн цалинтай сарууд нь амралтын мөнгөний хэмжээг эрс бууруулдаг.
3. Ажлын байр хадгалагдах баталгаа
Хуулиар "Чөлөө олгох" гэдэг нь хөдөлмөрийн гэрээг цуцалж байгаа хэрэг биш юм. Гэвч байгууллагад бүтцийн өөрчлөлт орсон тохиолдолд эрсдэл үүсэж болно.
- Шүүх шинжилгээний тухай 64.1-д зааснаар суралцах болон эмчлүүлэх тохиолдолд албанаас түр чөлөөлж, орон тоог нөөцөд хадгалдаг.
Шүүхийн практик
Шүүхийн шийдвэрүүдээс харахад цалингүй чөлөөтэй байх хугацаанд гарсан маргааныг дараах байдлаар шийдвэрлэж байна:
- Ажлын байр хадгалалт: Төрийн албанаас түр чөлөөлөгдөх нь ажлын байрыг шууд утгаараа "дархлан" хадгалах биш, харин эргэж орох давуу эрхтэйгээр нөөцөд бүртгэгдэх ойлголт юм. Тогтоол #981-д зааснаар бүтцийн өөрчлөлтөөр орон тоо хасагдсан тохиолдолд түр чөлөөтэй байсан ажилтан тэтгэмж нэхэмжлэх эрх нь хязгаарлагдмал байж болно.
- Нөхөн төлбөр: Хэрэв ажилтан үндэслэлгүйгээр ажлаас халагдаж, шүүхээр эгүүлэн тогтоогдвол ажилгүй байсан хугацааны НД-ийг ажил олгогч нөхөн төлөх үүрэг хүлээдэг. Харин өөрийн хүсэлтээр чөлөө авсан бол энэ үүргийг ажил олгогч хүлээхгүй Тогтоол #920.
Дүгнэлт
Урт хугацааны цалингүй чөлөө авахдаа дараах гурван зүйлийг анхаараарай:
- Бичгээр тохиролцох: Чөлөөний хугацаа, эргэж орох албан тушаал, НД төлөлтийн асуудлыг тушаал болон гэрээнд тодорхой тусгах.
- НД-аа өөрөө хариуцах: Тэтгэврийн даатгал тасалдуулахгүй байх үүднээс сайн дурын даатгалд хамрагдах.
- Дотоод журамтай танилцах: Байгууллагын дотоод журамд чөлөөтэй байх хугацааг ажилласан жилд тооцох эсэхийг заавал шалгах.
Хэрэв танд хөдөлмөрийн эрхийн маргаан үүссэн бол Иргэний Хууль 368.1-д зааснаар ажил олгогчоос ажиллаж байсан хугацааны тодорхойлолтоо шаардан авч, эрхээ хамгаалах боломжтой.