Өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох нас, шимтгэлийн жил, бүрдүүлэх материал 2026

Оршил

Өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох нь иргэн бүрийн амьдралын чухал үе шатуудын нэг билээ. Иргэн та нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нийтдээ 20-иос доошгүй жил төлсөн бөгөөд хуульд заасан насны босгонд хүрсэн бол өөрийн хүсэлтээр өндөр насны тэтгэврээ тогтоолгон авах бүрэн эрхтэй.

Нийгмийн даатгалын багц хуулийн шинэчлэлээр өндөр насны тэтгэвэр тогтоох нас, шимтгэл төлсөн байвал зохих хугацаа болон тэтгэвэр тооцох аргачлалд тодорхой өөрчлөлтүүд орсон. Энэхүү нийтлэлээр өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох хууль зүйн нөхцөл, насны хязгаар, бүрдүүлэх материал болон практик алхмуудыг нэгтгэн хүргэж байна.

Хууль зүйн үндэслэл ба нас, шимтгэлийн жил

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн дагуу өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох нөхцөлийг ерөнхий болон хөнгөлөлттэй гэсэн ангилалаар зохицуулдаг.

1. Ерөнхий ба тусгай нөхцөл

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5-д зааснаар дараах нөхцөлийг хангасан даатгуулагч өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгоно:

• Үндсэн ба тусгай насны босго:
  • Шимтгэлийг нийтдээ 20-иос доошгүй жил төлсөн 65 насанд хүрсэн даатгуулагч.
  • Шимтгэлийг 25-аас доошгүй жил төлсөн 60 насанд хүрсэн эрэгтэй, 55 насанд хүрсэн эмэгтэй. (Шимтгэл төлсөн байвал зохих доод хугацаа нь жил бүр 3 сараар нэмэгдэж байна).
• Олон хүүхэд төрүүлж өсгөсөн эхчүүд: Төрүүлсэн болон гурав хүртэл настайд нь үрчлэн авсан 4 ба түүнээс дээш хүүхдээ 6 нас хүртэл нь өсгөсөн, шимтгэл 20-иос доошгүй жил төлсөн 50 насанд хүрсэн эмэгтэй.
• Хөдөлмөрийн хүнд, хортой, халуун болон тусгай нөхцөл:
  • Газрын доор ба хортой, халуун нөхцөл: Нийт 20-иос доошгүй жил, үүнээс 10-аас доошгүй жил тус нөхцөлд ажилласан 50 хүрсэн эрэгтэй; нийт 20 жил, үүнээс 7 жил 6 сараас доошгүй жил ажилласан 45 хүрсэн эмэгтэй.
  • Хөдөлмөрийн хүнд нөхцөл: Нийт 20 жил, үүнээс 12 жил 6 сар ажилласан 55 хүрсэн эрэгтэй; нийт 20 жил, үүнээс 10 жил ажилласан 50 хүрсэн эмэгтэй.
  • Малчид: Нийт 20-иос доошгүй жил, үүнээс 15-аас доошгүй жил малчнаар ажилласан 55 хүрсэн эрэгтэй; нийт 20 жил, үүнээс 12 жил 6 сараас доошгүй жил малчнаар ажилласан 50 хүрсэн эмэгтэй.
  • Сонгодог, мэргэжлийн урлаг болон тусгай алба: Гоцлол дуучин, бүжигчин, акробат, уран нугаралт зэрэг мэргэжлээр 20-иос доошгүй жил, эсхүл төмөр замын цэрэгжүүлсэн хамгаалалтад 25-аас доошгүй жил ажилласан даатгуулагч.

2. Хувь тэнцүүлэн тогтоох тэтгэвэр

Тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг 10-аас 20 хүртэл жил төлсөн, насны босгонд хүрсэн даатгуулагч өндөр насны тэтгэврийг хувь тэнцүүлэн тогтоолгон авах эрхтэй Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5.

3. Тэтгэвэр бодох арга ба тооцоолох цалин

Тэтгэврийг даатгуулагчийн төрсөн оноос хамааран боддог Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6:

1. 1960 оны 01 сарын 01-нээс өмнө төрсөн: Цалинд үндэслэсэн аргаар.
2. 1979 оны 01 сарын 01-нээс хойш төрсөн: Нэрийн дансны аргаар.
3. 1960-1978 оны хооронд төрсөн болон хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр гарах даатгуулагч: Аргыг өөрөө сонгоно.

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 20-д зааснаар сарын дундаж цалинг тодорхойлохдоо сүүлийн 20 жилийн доторх дараалсан 5 жилд (60 сар) шимтгэл төлсөн орлогын нийлбэрийг 60-д хувааж бодно.

Практик алхмууд ба бүрдүүлэх материал

Өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох үйл ажиллагаа нь дараах дараалалтай явагдана.

Бүрдүүлэх баримт бичгийн жагсаалт

Нийгмийн даатгалын байгууллагад тэтгэвэр тогтоолгоход дараах баримт бичгийг бүрдүүлнэ Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22:

1. Тэтгэвэр тогтоолгохыг хүссэн өргөдөл (тогтоосон маягтын дагуу цаасан эсхүл цахимаар).
2. Иргэний үнэмлэхийн хуулбар (цахим засаглалын системээр шалгах боломжтой бол шаардахгүй).
3. Нийгмийн даатгалын дэвтэр (1995 оноос өмнөх болон цахимд бүрэн ороогүй хугацааны хөдөлмөрийн дэвтэр, архивын магадлагаа).
4. Хүүхдүүдийн төрсний гэрчилгээ (Олон хүүхэдтэй эхчүүдийн хувьд).
5. Тусгай болон хүнд, хортой нөхцөлийг нотлох баримт (Ажилд орсон, гарсан тушаал, хөдөлмөрийн гэрээ, архивын лавлагаа).
6. Цалингийн цэс эсхүл архивын тодорхойлолт (1995 оноос өмнөх цалин хөлснөөс сонгон бодуулах тохиолдолд).

Процессын дараалал ба хугацаа

1. Өргөдөл гаргах: Тэтгэвэр тогтоолгон авахыг хүссэн хугацаандаа эсхүл насанд хүрснээс хойш тухайн оршин суугаа аймаг, дүүргийн Нийгмийн даатгалын хэлтэст гаргана Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22.
2. Хүлээн авч шийдвэрлэх: Нийгмийн даатгалын байгууллага өргөдөл, баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш 20 хоногийн дотор тэтгэвэр тогтоох асуудлыг шийдвэрлэнэ Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22.
3. Олгож эхлэх хугацаа: Тэтгэврийг насанд хүрэхээс өмнө өргөдөл гаргасан бол насанд хүрсэн өдрөөс, насанд хүрснээс хойш гаргасан бол өргөдөл хүлээн авсан өдрөөс эхлэн олгоно Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 10.

Шүүхийн практик ба анхаарах асуудлууд

Шүүхийн практикт өндөр насны тэтгэвэр тогтоохтой холбоотой дараах чухал эрх зүйн тайлбар, зарчмууд тогтсон байдаг:

1. Ажилтан өөрөө хүсээгүй бол шууд чөлөөлөх үндэслэл болохгүй: Эмэгтэй 55, эрэгтэй 60 нас хүрсэн нь "өөрөө хүсвэл тэтгэвэрт гарах эрх" үүсгэж буй хэрэг бөгөөд ажил олгогчийн санаачилгаар шууд ажлаас халах "тэтгэврийн насанд хүрсэн" гэх ойлголтод автоматаар хамаарахгүй Тогтоол #3314.
2. Малчны ажилласан жил ба шимтгэл төлөлт: Малчнаар тэтгэвэр тогтоолгоход 15-аас доошгүй жил малчнаар ажиллаж, шимтгэл төлсөн байх шаардлагатай бөгөөд шимтгэл дутуу төлөгдсөн тохиолдолд хариуцаж төлөх субьектийг тодорхойлох шаардлагатай байдаг Тогтоол #2717.
3. Хууль хоорондын зөрчил ба тусгай хууль: Прокурор, шүүгч зэрэг тусгай албаны хуулиар тэтгэвэрт гарах нас, ажилласан жилийг тусгайлан заасан бол Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулийн насны босгоос үл хамааран тухайн тусгай хуулийг дагаж мөрдөнө Тогтоол #1615, Тогтоол #836.
4. Хуурамч бичиг баримтын хариуцлага: Хуурамч баримт бичгээр ажилласан жил тогтоолгон тэтгэвэр авсан нь нотлогдвол олгогдсон тэтгэврийг буцаан төлүүлэх шийдвэр гардаг тул архив, хөдөлмөрийн дэвтрээ үнэн зөв бүрдүүлэх хэрэгтэй Тогтоол #8455.

Түгээмэл асуултууд

1. Би 55 нас хүрсэн эмэгтэй. Намайг байгууллагаас минь тэтгэврийн насанд хүрсэн гээд ажлаас чөлөөлж болох уу?

Үгүй. Хуулиар 55 нас хүрсэн эмэгтэй даатгуулагч өөрөө хүсвэл тэтгэвэр тогтоолгон авах эрхтэй. Өөрөө хүсэлт гаргаагүй тохиолдолд ажил олгогч зөвхөн насны босгонд хүрсэн гэдгээр захиргааны санаачилгаар ажлаас чөлөөлөх нь хууль бус юм Тогтоол #3314.

2. Сүүлийн 5 жилийн цалингийн дунджийг хэрхэн сонгох вэ?

Даатгуулагч нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн сүүлийн 20 жилийн хугацаан доторх хамгийн өндөр цалинтай, дараалсан 5 жилийг (60 сар) өөрөө сонгон бодуулна Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 20.

3. Тэтгэвэр тогтоосноос хойш үргэлжлүүлэн ажиллаж шимтгэл төлбөл тэтгэвэр нэмэгдэх үү?

Тийм. Тэтгэвэр авч байгаад албан журмаар шимтгэл төлсөн бол төлсөн сар тутамд тэтгэврийн хэмжээгээ нэмэгдүүлэн бодуулж тогтоолгох эрхтэй Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7.

4. Шимтгэл төлсөн хугацаа 20 жил хүрээгүй бол тэтгэвэр авах боломжтой юу?

Шимтгэл төлсөн хугацаа 10-аас 20 жил хүртэл байгаа тохиолдолд хуулийн насны босгонд хүрсэн бол өндөр насны тэтгэврийг хувь тэнцүүлэн тогтоолгон авах боломжтой Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5.

Дүгнэлт

Өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгоход хамгийн чухал зүйл бол шимтгэл төлсөн жил, насны шаардлага болон баримт бичгийн үнэн зөв байдал юм. Тэтгэвэр тогтоолгох эрх үүссэн иргэн та архивын лавлагаа, хөдөлмөрийн дэвтэр болон цалингийн цэсээ урьдчилан нягталж, харьяа Нийгмийн даатгалын хэлтэстээ хүсэлтээ гаргаарай. Таны өөрөө хүсээгүй тохиолдолд хөнгөлөлттэй насанд хүрсэн гэх үндэслэлээр ажил олгогч хөдөлмөрийн харилцааг шууд дуусгавар болгох эрхгүй гэдгийг анхаарах нь зүйтэй.