Тэтгэвэр бодох аргачлал 2026: томьёо, хүснэгт, жишээ
2026 оны тэтгэврээ дундаж цалин, шимтгэл төлсөн сараар хэрхэн бодох вэ? 25, 30, 35 жилийн тооцоо, 60 сарын цалин сонгох болон нэрийн дансны аргыг тайлбарлав.
Шинэчилсэн:
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
2026 онд цалинд үндэслэсэн бүрэн тэтгэвэр = сарын дундаж цалин × [45% + (20 жилээс илүү шимтгэл төлсөн сар × 0.125%)]. Жишээлбэл, 30 жил шимтгэл төлсөн, итгэлцүүр хэрэглэсний дараах сарын дундаж цалин 2,000,000₮ бол томьёогоор сарын тэтгэвэр 1,200,000₮ гарна.
Энэ нийтлэл 2026.10.20-ны байдлаарх тооцоог тайлбарлана. Доорх жишээнүүд нь зохиомол өгөгдөлтэй, нэмэгдэл болон доод хэмжээний тохируулга хийхээс өмнөх тооцоо юм. Тэтгэвэр авах эрх үүссэн эсэх болон эцэслэн олгох дүнг даатгалын бүртгэлээр тогтооно.
1. Тооцоонд хэрэгтэй хоёр тоогоо олох
- Шимтгэл төлсөн нийт сар. Зөвхөн ажилд байсан хугацаа бус, тэтгэврийн даатгалд бүртгэгдсэн, хуульд зааснаар тооцогдох хугацааг ашиглана.
- Тэтгэвэр бодох сарын дундаж цалин. 2026 онд шимтгэл төлсөн сүүлийн 20 жилийн доторх дараалсан 5 жил буюу 60 сарын орлогыг сонгоно. Холбогдох итгэлцүүрийг хэрэглэж, нийлбэрийг 60-д хуваана. Сүүлийн сарын гар дээр авсан цалингаар шууд бодохгүй.
Үндэслэл: Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэврийн тухай хуулийн 20 дугаар зүйл.
2. Цалинд үндэслэсэн бүрэн тэтгэвэр бодох
Хуулийн 7.1.1-д эхний 240 сард 45 хувь, түүнээс илүү сар бүрд дундаж цалингийн 0.125 хувийг нэмэхээр заасан. Бүтэн илүү жил тутамд 1.5 нэгж хувь нэмэгдэнэ.
Жишээ: 28 жил шимтгэл төлсөн, дундаж цалин 2,500,000₮
- Нийт сар: 28 × 12 = 336 сар.
- 20 жилээс илүү хугацаа: 336 − 240 = 96 сар.
- Нэмэгдэх хувь: 96 × 0.125% = 12%.
- Нийт хувь: 45% + 12% = 57%.
- Сарын тэтгэвэр: 2,500,000 × 57% = 1,425,000₮.
25, 30, 35 жилээр бодсон хүснэгт
Дундаж цалинг бүх мөрөнд 2,000,000₮ гэж үзэв. Энэ нь тэтгэвэр авах насны хүснэгт биш, зөвхөн хэмжээ бодох жишээ юм.
Бүтэн жил хүрээгүй шимтгэлтэй сарыг орхиж болохгүй. Жишээлбэл, 25 жил 6 сар бол илүү 66 сар тул 45% + 66 × 0.125% = 53.25% болно.
3. Хувь тэнцүүлсэн тэтгэврийг хэрхэн бодох вэ?
Хувь тэнцүүлсэн тэтгэвэр авах нас, шимтгэлийн нөхцөлийг хангасан бол 7.1.2-т заасан дараах томьёог хэрэглэнэ:
Сарын дундаж цалин × 0.1875% × шимтгэл төлсөн нийт сар.
Жишээлбэл, 15 жил буюу 180 сарын шимтгэлтэй, сарын дундаж цалин 2,000,000₮ бол 2,000,000 × 0.001875 × 180 = 675,000₮. Энэ нь томьёоны дүн; эцсийн олголтод хуульд заасан доод хэмжээ, холбогдох тохируулга нөлөөлнө. 15 жил ажилласан хүн бүр нас харгалзахгүй шууд тэтгэвэр авахгүй.
4. Нэрийн дансны арга юугаараа өөр вэ?
2026 онд 6, 8 дугаар зүйлд заасан нэрийн дансны арга нь цалингийн 45 хувиас эхлэхгүй. Нэрийн дансны эцсийн үлдэгдэл, тухайн жилийн мөнгөжүүлсэн орлого болон тогтоосон тэтгэвэр авах дундаж хугацааг ашиглана:
Сарын тэтгэвэр = нэрийн дансны тооцоонд орох нийт үлдэгдэл ÷ (12 × тэтгэвэр авах дундаж хугацаа).
Тэтгэвэр авах дундаж хугацааг өөрөө тааж сонгохгүй; эрх бүхий байгууллагын тухайн жилд тогтоосон үзүүлэлтийг хэрэглэнэ. Аргын сонголт нь төрсөн огноо болон хөнгөлөлттэй нөхцөлөөс хамаарна. 1960.01.01-ээс өмнө төрсөн даатгуулагчид цалинд үндэслэсэн арга; 1979.01.01 ба түүнээс хойш төрсөн хүний ердийн нөхцөлд нэрийн дансны арга хэрэглэнэ. Хуулийн 6.3-т хамаарах завсрын төрсөн огноо болон тусгай нөхцөлтэй даатгуулагч аргаа сонгох боломжтой.
Тайлбар, заавар: НДЕГ-ын тэтгэврийн даатгалын мэдээлэл.
5. Эрх үүсэх болзол ба тооцооны хувийг ялгах
2026 онд эрэгтэй 60, эмэгтэй 55 насандаа өөрөө хүсэж тэтгэвэр тогтоолгох ердийн нөхцөлд 22 жил 3 сарын шимтгэлийн болзол хэрэглэнэ. Хуулийн 25 жилийн зорилтот босгыг 2026 онд шууд хэрэглэхгүй; шилжилтийн хугацаагаар жил бүр нэмэгддэг. Үүнийг НДЕГ-ын тэтгэврийн даатгалын хүснэгт харуулсан.
Насны бусад нөхцөлд төрсөн онд харгалзах шилжилтийн нас, олон хүүхэдтэй эх, малчин, хүнд болон хортой нөхцөлийн тусгай шаардлага нөлөөлнө. Дэлгэрэнгүйг тэтгэвэрт гарах нас, шимтгэлийн жил, материал нийтлэлээс үзнэ үү.
6. 2027, 2029 оны өөрчлөлтийг 2026 оны тооцоонд бүү холь
Албан ёсны хуулийн эхэд 2026.07.02-нд баталсан, 2027.01.01-ээс дагаж мөрдөх нэмэлт өөрчлөлтүүдийн тайлбар бий. Тухайлбал, дундаж цалингийн 5 жил, 60 сарыг 10 жил, 120 сар болгон өөрчилсөн заалтын хэрэгжих огноо 2027.01.01 байна. Ирээдүйн заалтыг 2026 оны тооцоонд шууд хэрэглэхгүй.
Мөн 7.4, 7.5, 29.2-т заасан 2029.01.01-ээс хэрэглэх сарын 0.167 хувийн арга нь дээрх 2026 оны 45% + 0.125% томьёоноос ялгаатай. Нийтлэл, мэдээний он гарчиг дангаараа тухайн томьёо хүчин төгөлдөр болсныг нотлохгүй.
7. Тооцоогоо шалгуулах дараалал
- Шимтгэл төлсөн сарын лавлагаагаа авч, тасарсан болон давхардсан хугацааг шалгана.
- Тэтгэвэр авах нас, тухайн жилийн шимтгэлийн болзлоо тогтоолгоно.
- 2026 оны дараалсан 60 сарын цалингийн хувилбаруудыг холбогдох итгэлцүүртэй харьцуулна.
- Хамаарах бол нэрийн дансны болон цалинд үндэслэсэн аргын тооцоог харьцуулна.
- Нийгмийн даатгалын байгууллагад өргөдөл, баримтаа өгнө. 22.2-т өргөдөл, холбогдох баримтыг хүлээн авснаас хойш 20 хоногийн дотор шийдвэрлэхээр заасан.
Тооцоог зөрүүтэй гэж үзвэл сонгосон цалин, тооцсон сар, итгэлцүүр, хэрэглэсэн хувийг тус бүрээр нь бичгээр тайлбарлуулах нь зөрүүг олоход тустай.
Түгээмэл асуултууд
2026 онд тэтгэврийг ямар томьёогоор бодох вэ?
Цалинд үндэслэсэн бүрэн тэтгэврийг сарын дундаж цалингийн 45 хувь дээр 20 жилээс илүү шимтгэл төлсөн сар тутамд 0.125 хувийг нэмж бодно. Тэтгэвэр авах нас, шимтгэлийн болзлыг тусад нь хангасан байна.
2026 онд хэдэн жилийн цалингаас тэтгэвэр бодох вэ?
Шимтгэл төлсөн сүүлийн 20 жилийн доторх дараалсан 5 жил буюу 60 сарын орлогоос, холбогдох итгэлцүүрийг хэрэглэн дундаж цалин тодорхойлно. 2027.01.01-ээс мөрдөх 10 жилийн өөрчлөлтийг 2026 оны тооцоонд хэрэглэхгүй.
30 жил шимтгэл төлсөн бол хэдэн хувиар бодох вэ?
Цалинд үндэслэсэн бүрэн тэтгэврийн томьёогоор 30 жилийн 360 сараас 240 сарыг хасаад 120 × 0.125% = 15% нэмнэ. Суурь 45 хувьтай нийлээд дундаж цалингийн 60 хувь болно.
2026 онд эрэгтэй 60, эмэгтэй 55 насандаа тэтгэвэр тогтоолгоход хэдэн жил шаардах вэ?
Энэ насны ердийн сонголтот нөхцөлийн шимтгэл төлсөн хугацаа 2026 онд 22 жил 3 сар байна. Төрсөн он, хөнгөлөлттэй нөхцөл, хувь тэнцүүлсэн тэтгэврийн насны шаардлага тусдаа шалгагдана.