Оршил
Цахим орчин, сошиал медиа эрчимтэй хөгжиж буй өнөө үед иргэдийн гэрэл зураг, дүрс бичлэгийг тэдний зөвшөөрөлгүйгээр зар сурталчилгаа болон арилжааны бусад зорилгоор ашиглах зөрчил түгээмэл гарч байна. "Миний зургийг фэйсбүүкээс аваад постер дээрээ тавьчихсан байна", "Намайг дэлгүүрээр үйлчлүүлж байхад авсан бичлэгээ сошиал хуудсандаа тавьжээ" гэх мэт гомдлууд иргэдийн дунд их байдаг.
Монгол Улсын хууль тогтоомжоор хүний төрөлх эрх буюу өөрийн дүр төрхөө хамгаалах эрхийг нарийвчлан зохицуулсан байдаг бөгөөд зөвшөөрөлгүй ашигласан этгээдээс гэм хорыг арилгахыг шаардах бүрэн эрхтэй.
Хууль зүйн үндэслэл
Хувь хүний дүр төрх, гэрэл зургийг ашиглахтай холбоотой харилцааг дараах гол хуулиудаар зохицуулдаг:
- Дүр төрхөө хамгаалах эрх: Иргэний Хууль 21.5-д иргэний дүрсийг гэрэл зураг, дүрс бичлэг болон бусад хэлбэрээр өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр нийтэлсэн, олон нийтэд үзүүлснээс гэм хор учирсан гэж үзвэл тухайн этгээд гэм хорыг арилгахыг шаардах эрхтэй гэж заасан.
- Зар сурталчилгааны хориглолт: Зар Сурталчилгааны Тухай 23.1-д зааснаар зар сурталчилгаанд хувь хүнийг үзүүлэх, дүрслэхдээ тухайн хүнээс урьдчилан зөвшөөрөл авах үүрэгтэй.
- Гэм хорыг арилгах: Иргэний Хууль 497.1 болон Иргэний Хууль 21.9-д зааснаар бусдын эрхийг зөрчсөн этгээд учруулсан гэм хорыг хариуцан арилгах үүрэг хүлээдэг.
- Эдийн бус (сэтгэцийн) гэм хор: Зургийг зөвшөөрөлгүй ашигласнаар иргэний нэр төр, сэтгэл санаанд хохирол учирсан бол Иргэний Хууль 230.2-ын дагуу мөнгөн хэлбэрээр нөхөн төлбөр шаардах боломжтой.
Практик алхамууд: Та юу хийх ёстой вэ?
Хэрэв таны зургийг зөвшөөрөлгүйгээр ашигласан бол дараах дарааллаар ажиллахыг зөвлөж байна:
1. Нотлох баримтыг бэхжүүлэх
Зөрчлийг устгахаас өмнө амжиж баримтжуулах хэрэгтэй.
- Зар сурталчилгаа, постер, сошиал постны "Screenshot" хийх.
- Тухайн линк (URL)-ийг хадгалах.
- Боломжтой бол хөндлөнгийн гэрчээр баталгаажуулах эсвэл нотариатаар цахим мэдээлэлд үзлэг хийлгэж гэрчлүүлэх.
2. Шаардлага хүргүүлэх
Тухайн байгууллага эсвэл хувь хүнд албан ёсны шаардлага хүргүүлнэ. Үүнд:
- Зургийг нэн даруй устгах.
- Дахин ашиглахгүй байх баталгаа гаргах.
- Учирсан гэм хорыг (хэрэв байгаа бол) мөнгөн хэлбэрээр нөхөн төлүүлэх.
3. Төрийн захиргааны байгууллагад хандах
Хэрэв арилжааны зар сурталчилгааны зорилгоор ашигласан бол Шударга өрсөлдөөн, хэрэглэгчийн төлөө газарт (ШӨХТГ) гомдол гаргана. Зар Сурталчилгааны Тухай 29.2-ын дагуу хууль зөрчигчид Зөрчлийн тухай хуулиар хариуцлага хүлээлгэдэг.
4. Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах
Гэм хорыг арилгахгүй бол иргэний хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргана. Нэхэмжлэлдээ:
- Эрх зөрчсөн үйлдлийг тогтоолгох.
- Зургийг ашиглахыг зогсоох, устгахыг даалгах.
- Эдийн болон эдийн бус (сэтгэл санааны) гэм хорыг мөнгөөр үнэлж нэхэмжлэх.
Шүүхийн практик
Хэдийгээр танилцуулсан шүүхийн шийдвэрүүд нь захиргааны хэргийн шинжтэй байгаа ч иргэний эрх зүйн маргаанд шүүх дараах зарчмуудыг баримталдаг:
- Эрх ашиг хөндөгдсөн байх: Тогтоол #915-д дурдсанаар нэхэмжлэгч нь зөрчигдсөн эрх, ашиг сонирхол нь өөрт нь хамааралтай болохыг нотлох ёстой. Өөрөөр хэлбэл, тухайн зураг дээр та өөрөө байгаа гэдгээ батлах нь чухал.
- Гэм буруугийн хэлбэр: Иргэний Хууль 497.2-ын дагуу гэм хор учруулагч нь өөрийн буруугүйг нотолж чадахгүй бол хариуцлага хүлээнэ.
- Хохирогчийн оролцоо: Иргэний Хууль 514.1-д зааснаар хэрэв иргэн өөрөө зургийг нь ашиглах нөхцөлийг бүрдүүлсэн, хэт болгоомжгүй хандсан бол гэм хорын хэмжээг багасгаж болдог.
Дүгнэлт
Хувь хүний дүр төрх бол иргэний халдашгүй эрх бөгөөд түүнийг арилжааны зорилгоор ашиглахдаа заавал зөвшөөрөл авах ёстой. Хэрэв таны зөвшөөрөлгүйгээр зургийг тань ашигласан бол та зөвхөн устгахыг шаардах бус, учирсан сэтгэл санааны хохирлоо мөнгөн хэлбэрээр нөхөн төлүүлэхээр шүүхэд хандах бүрэн эрхтэй.
Хамгийн гол нь зөрчил илэрсэн даруйд нотлох баримтыг баримтжуулж авах нь шүүхийн шатанд ялалт байгуулах үндэс болдог гэдгийг анхаарна уу.