Оршил
Иргэний эрх зүйн харилцаанд гэрээний нэг тал өөрт олгогдсон эрхээ (жишээ нь: төлбөр авах, байр ашиглалтад хүлээн авах гэх мэт) гуравдагч этгээдэд шилжүүлэх шаардлага амьдралд түгээмэл тохиолддог. Үүнийг хууль зүйн хэллэгээр "Шаардах эрх шилжих" буюу Цесси (Cession) гэж нэрлэдэг.
Энэхүү харилцаа нь үүрэг гүйцэтгэгчийн (өр төлөх ёстой тал) зөвшөөрлийг заавал шаарддаггүйгээрээ онцлог боловч хуульд заасан тодорхой нөхцөл, хэлбэрийг хангаагүй тохиолдолд маргаан дагуулах эрсдэлтэй байдаг.
Хууль зүйн үндэслэл
Монгол Улсын Иргэний хуульд шаардах эрх шилжих харилцааг дараах байдлаар зохицуулсан байдаг:
- Ерөнхий зохицуулалт: Хууль, гэрээ буюу үүргийн мөн чанарт харшлахгүй бол шаардах эрх эзэмшигч нь үүрэг гүйцэтгэгчийн зөвшөөрөлгүйгээр эрхээ шилжүүлж болно. Иргэний Хууль 123.2
- Мэдэгдэх үүрэг: Эрх шилжсэн тухай үүрэг гүйцэтгэгчид мэдэгдэх хүртэл тэрээр анхны үүрэг гүйцэтгүүлэгчийн өмнө үүргээ гүйцэтгэсээр байна. Иргэний Хууль 123.1
- Хэлбэрийн шаардлага: Хэрэв үндсэн гэрээг бичгээр байгуулсан бол шаардах эрх шилжүүлэх хэлцлийг мөн адил бичгээр хийнэ. Иргэний Хууль 123.8
- Дагалдах эрх: Шаардах эрх шилжихэд түүнийг хангах арга болох барьцаа, батлан даалт нэгэн адил шилжинэ. Иргэний Хууль 123.6, Иргэний Хууль 155.1
- Батлан даагчийн эрх: Батлан даагч үүрэг гүйцэтгэсэн бол үүрэг гүйцэтгүүлэгчийн бүх эрх түүнд шилжинэ. Иргэний Хууль 465.1
Практик алхамууд
Шаардах эрхийг хууль ёсны дагуу шилжүүлэн авах эсвэл шилжүүлэхдээ дараах дарааллыг баримтална:
1. Үндсэн гэрээний хязгаарлалтыг шалгах
Зарим тохиолдолд гэрээгээр "эрх шилжүүлэхийг хориглосон" заалт байдаг. Иргэний Хууль 123.3-т зааснаар үүрэг гүйцэтгэгчийн хууль ёсны ашиг сонирхол хөндөгдөхөөр бол ийм хязгаарлалт тогтоож болно.
2. Шаардах эрх шилжүүлэх гэрээ байгуулах
Энэхүү гэрээнд дараах зүйлсийг заавал тусгана:
- Аль гэрээний үндсэн дээр үүссэн ямар эрх шилжиж байгаа (хэмжээ, хугацаа).
- Эрх шилжүүлсний хариу төлбөр (үнэ төлбөртэй эсвэл төлбөргүй).
- Холбогдох баримт бичгүүдийг хүлээлгэн өгөх нөхцөл.
3. Үүрэг гүйцэтгэгчид мэдэгдэх
Энэ нь хамгийн чухал алхам юм. Хэрэв мэдэгдээгүй бол үүрэг гүйцэтгэгч хуучин эзэмшигчид төлбөрөө төлж, үүргээсээ чөлөөлөгдөх эрсдэлтэй. Мэдэгдлийг баталгаат шуудан эсвэл албан бичгээр хүргүүлж, баримтжуулах шаардлагатай.
Шүүхийн практик
Шүүхийн шийдвэрүүдээс харахад шаардах эрх шилжих харилцааг дараах байдлаар тайлбарлаж байна:
- Компани өөрчлөн байгуулагдах үеийн эрх залгамжлал: Тогтоол #4934 дугаартай хэрэгт Бусана ХХК нь Б К ХХК-д төсөл хэрэгжүүлэх эрхийг шилжүүлсэн тул Б К ХХК нь өмнөх компанийн байгуулсан орон сууц захиалгын гэрээний үүргийг (байр хүлээлгэн өгөх) хариуцан гүйцэтгэх ёстой гэж шүүх үзсэн.
- Орон сууцны шаардах эрх шилжүүлэх: Тогтоол #7463 дугаартай хэрэгт "Эвт-Үүд" ХХК нь өөрийн авах ёстой орон сууцны шаардах эрхээ иргэнд шилжүүлсэн нь ИХ-ийн §123.1-т нийцсэн тул барилгын компани тухайн иргэнд өмчлөх эрхийн баримтыг гаргаж өгөх үүрэгтэй гэж шийдвэрлэсэн.
- Үүрэг гүйцэтгүүлэгчийн заасан этгээдэд төлөх: Тогтоол #7032 дугаартай хэрэгт зээлдэгч нь зээлийн мөнгийг зээлдүүлэгчийн заасан гуравдагч этгээдийн дансанд шилжүүлсэн нь үүргээ гүйцэтгэсэн гэж үзэх үндэслэл болно гэж дүгнэжээ. Энэ нь ИХ-ийн §211.1-д нийцэж байгаа юм.
Дүгнэлт
Гэрээний шаардах эрх шилжүүлэх нь бизнесийн эргэлтийг түргэсгэх, үүргийн гүйцэтгэлийг хангах чухал хэрэгсэл юм. Гэсэн хэдий ч:
- Үндсэн гэрээний хэлбэрийг (бичгээр байх шаардлага) чанд баримтлах;
- Үүрэг гүйцэтгэгчид албан ёсоор мэдэгдэх;
- Дагалдах барьцаа, баталгааны эрхийг хамт шилжүүлэх зэрэгт онцгой анхаарах шаардлагатай.
Хэрэв та шаардах эрхээ шилжүүлж байгаа бол үүрэг гүйцэтгэгч нь танд гаргаж болох байсан бүх татгалзлаа шинэ үүрэг гүйцэтгүүлэгчид гаргах эрхтэй байдгийг анхаарна уу. Иргэний Хууль 123.4