Хорих ангид байгаа хүнтэй гэрлэлтээ бүртгүүлэх: хүсэлт, баримт, бүртгэлийн журам
Хорих ангид ял эдэлж байгаа хүнтэй гэрлэлтээ бүртгүүлэхэд шаардлагатай хүсэлт, баримт бичиг, 5 өдрийн хугацаа, улсын бүртгэгчийн үүрэг, харшлах шалтгааныг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Хорих ангид ял эдэлж байгаа хүнтэй гэрлэлтээ бүртгүүлэх боломжтой бөгөөд энэ нь хуулиар хориглогдоогүй. Гол нь гэрлэхийг хүсэгчид тус тусдаа өргөдөл гаргаж, шаардлагатай баримт бичгийг бүрдүүлэн, гэрлэхэд харшлах шалтгаангүй байх ёстой бөгөөд улсын бүртгэгч баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш ажлын 5 өдрийн дотор бүртгэлийг хөтлөх үүрэгтэй.
Хоригдож байгаа хүн ч гэр бүл болох, гэрлэлтээ хуулийн дагуу бүртгүүлэх эрхтэй. Энэ эрх нь хорих ял эдэлж байгаагаар хязгаарлагдахгүй. Гэхдээ хоригдол өөрийн биеэр улсын бүртгэлийн байгууллагад очих боломжгүй тул бүртгэлийг зөв зохион байгуулах, баримт бичгийг бүрэн бүрдүүлэх нь онцгой чухал. Энэхүү нийтлэлд хүсэлт гаргахаас эхлээд гэрлэлтийн гэрчилгээ авах хүртэлх журмыг алхам алхмаар тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
Гэрлэх нөхцөл, харшлах шалтгаан
Гэр бүлийн тухай хуулиар 18 насанд хүрсэн эрэгтэй, эмэгтэй хоёр сайн дурын, тэгш эрхийн үндсэн дээр гэрлэлтээ бүртгүүлж болно. Хоригдож байгаа эсэх нь гэрлэхэд харшлах шалтгаан болохгүй — Гэр бүлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5.
Харин дараах нөхцөл байдал гэрлэхэд харшилна — Гэр бүлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7:
- өмнөх гэрлэлт хүчинтэй байгаа;
- гэрлэхийг хүсэгчид хоёулаа, эсхүл хэн нэг нь 18 насанд хүрээгүй;
- гэрлэхийг хүсэгчид хоорондоо төрөл, садангийн холбоотой;
- үрчлэгч, үрчлүүлэгчийн харилцаатай;
- асран хамгаалагч, асран хамгаалуулагч, эсхүл харгалзан дэмжигч, харгалзан дэмжүүлэгчийн харилцаатай;
- гэрлэхийг хүсэгчдийн хэн нэг нь, эсхүл хоёулаа шүүхийн шийдвэрээр иргэний эрх зүйн чадамжгүй гэж тооцогдсон.
Хорих ангид байгаа хүнтэй гэрлэхэд эдгээр шалтгааны аль нь ч байхгүй бол бүртгэл хийгдэнэ.
Бүртгэлийн журмын үндэслэл
Гэрлэхийг хүсэгчид гэрлэлтээ 18 насанд хүрсэн гэрчийн этгээдийг байлцуулан улсын бүртгэлийн байгууллагад бүртгүүлнэ. Гэрлэлтийг бүртгэсэн өдрөөс эхлэн гэрлэгчдийн хооронд эрх, үүрэг үүснэ — Гэр бүлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8.
Гэрлэсний бүртгэлийг хөтлөх нарийвчилсан журмыг Иргэний улсын бүртгэлийн тухай хууль тогтоосон — Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7. Энэ зүйлд баримт бичгийн жагсаалт, бүртгэлийн хугацаа, гэрчилгээний агуулгыг дэлгэрэнгүй заасан.
Хэрэв эхнэр, нөхөр нь гадаадын иргэн бол
Гэрлэхийг хүсэгчид хоёулаа, эсхүл хэн нэг нь гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн бол Монгол Улсын олон улсын гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу гэрлэлтийг бүртгэнэ — Гэр бүлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 72. Гадаадын иргэн гэр бүлийн харилцаанд Монгол Улсын иргэнтэй адил эрх эдэлж, үүрэг хүлээнэ.
Хоригдлын эрх
Хоригдол нь хорих ангийн захиргаагаар дамжуулан өөрт холбогдох асуудлаар аль ч байгууллага, албан тушаалтанд өргөдөл, гомдол, хүсэлт гаргах эрхтэй — Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 210. Мөн өмгөөллийн болон хууль зүйн туслалцаа авах эрхтэй.
Өргөдөл, хүсэлтийг хорих ангийн алба хаагч хүлээн авч, бүртгэсний дараа хорих ангийн даргад танилцуулж, харьяаллын дагуу шилжүүлнэ. Хариуг тухай бүр хоригдолд танилцуулж, гарын үсэг зуруулан хувийн хэрэгт хавсаргана — Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 237.
Практик алхамууд
Доорх дарааллыг баримталбал гэрлэлтийн бүртгэлийг саадгүй хийлгэх боломжтой.
1. Гэрлэхэд харшлах шалтгаангүй эсэхийг урьдчилан нягтлах
Хамгийн түрүүнд дараах зүйлийг шалгана:
- Өмнөх гэрлэлт хүчинтэй эсэх (хэрэв байсан бол дуусгавар болсон эсэх);
- хоёр тал 18 насанд хүрсэн эсэх;
- хоорондоо төрөл, садангийн холбоо, үрчлэл, асран хамгааллын харилцаа байгаа эсэх;
- хэн нэг нь шүүхийн шийдвэрээр иргэний эрх зүйн чадамжгүй гэж тооцогдсон эсэх.
Эдгээрийн аль нэг нь байвал улсын бүртгэгч гэрлэлтийг бүртгэхээс татгалзана — Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7.
2. Баримт бичгийг бүрдүүлэх
Гэрлэхийг хүсэгчид дараах баримт бичгийг бүрдүүлнэ — Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7:
- Тус тусдаа гаргасан өргөдөл — хоригдол өөрийн өргөдлийг хорих ангийн захиргаагаар дамжуулан гаргана;
- Иргэний үнэмлэх, эсхүл гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн бол паспорт, эсхүл паспортыг орлох баримт бичиг;
- Эрүүл мэндийн шинжилгээний бичиг — гэрлэхийг хүсэгчид өөрсдийн оршин суугаа газрын эмнэлгийн байгууллагаас эрүүл мэндийн тодорхойлолт гаргуулсан байна — Гэр бүлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5. Гэрлэхийг хүсэгчид бэлгийн замаар дамжих халдвар, хүний дархлал хомсдолын вирус, дархлалын олдмол хомсдолын өвчтэй эсэх талаар харилцан мэдээлэлтэй байх зорилгоор шинжилгээ өгнө.
Хэрэв насанд хүрээгүй хүнийг иргэний эрх зүйн бүрэн чадамжтай гэж тооцсон бол шүүхийн шийдвэрийг хавсаргана — Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7.
Гадаадын иргэнтэй гэрлэх бол тухайн гадаадын иргэний харьяалсан улсын эрх бүхий байгууллага, эсхүл тухайн улсыг төлөөлөн ажиллаж байгаа Дипломат төлөөлөгчийн газраас олгосон гэрлэлтийн байдлыг тусгасан баримт бичгийг хавсаргана.
Гадаад хэл дээрх баримт бичиг нь албан ёсны орчуулгын хамт иргэний улсын бүртгэлд бүртгүүлэх эрхийн үнэн зөвийг нотлох баримт бичиг болно — Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5.
3. Бүртгэлийн байгууллагатай урьдчилан зохицуулах
Хоригдол өөрийн биеэр очих боломжгүй тул дараах асуудлыг урьдчилан тодруулна:
- бүртгэлийг хорих ангийн байршилд зохион байгуулах боломжтой эсэх;
- өргөдөл, баримт бичгийг хорих ангийн захиргаагаар дамжуулан хүргэх журам;
- 18 нас хүрсэн гэрчийг байлцуулах зохицуулалт.
Бүртгэл хөтлөх журам, гэрчилгээний загварыг улсын бүртгэлийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн баталдаг — Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5. Иймд орон нутгийн улсын бүртгэлийн газар, хэлтсийн улсын бүртгэгчээс нарийвчилсан мэдээллийг авах нь зүйтэй.
4. Бүртгэл хийгдэх, гэрчилгээ авах
Улсын бүртгэгч баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш ажлын 5 өдрийн дотор гэрлэсний бүртгэлийг хөтөлнө — Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7. Гэрлэсний бүртгүүлэхэд Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуульд заасан хураамжийг төлнө — Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5.
Бүртгэл хийгдсэний дараа Гэрлэлтийн гэрчилгээ олгогдоно. Гэрчилгээнд иргэний улсын бүртгэлийн дугаар, эрэгтэй, эмэгтэйн иргэний бүртгэлийн дугаар, харьяалал, төрсөн он сар өдөр, овог, эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэр, бүртгэсэн он сар өдөр, бүртгэсэн байгууллагын нэр, улсын бүртгэгчийн гарын үсэг, бүртгэлийн тэмдэг зэргийг тусгана — Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7.
Дараах диаграмаар үйл явцын ерөнхий урсгалыг харуулав.
5. Хоригдлын уулзалтын эрхээ ашиглах
Гэрлэлт бүртгэгдсэний дараа эхнэр, нөхөр нь гэр бүлийн гишүүн болно. Хоригдол зохих хяналтад эхнэр, нөхөртэйгээ удаан хугацаагаар уулзах эрхтэй — Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 213. Удаан хугацааны уулзалтын үргэлжлэх хугацаа 72 цаг хүртэл байж болох бөгөөд холбогдох зардлыг хоригдол, эсхүл уулзалт хүссэн этгээд хариуцна. Удаан хугацаагаар уулзах хүн гэр бүлийн гишүүн мөн болохыг нотолсон хууль ёсны баримт бичигтэй байх шаардлагатай — энэ тохиолдолд гэрлэлтийн гэрчилгээ нь нотлох баримт болно.
Шүүхийн практик
Гэрлэлтийн бүртгэлтэй холбоотой маргаанд шүүх дараах зарчмыг баримталсан нь практик ач холбогдолтой.
Нэг талын өргөдлөөр бүртгэл хийхийг хориглоно. Гэрлэхийг хүсэгчдийн аль нэг талыг байлцуулахгүйгээр нэг хүний гаргасан өргөдлөөр гэрлэлт бүртгэхийг хуулиар зөвшөөрөөгүй. Гэрлэлт бүртгэх үед нэг тал Монгол Улсад байгаагүй, өөрийн биеэр өргөдөл гаргаагүй нь бүртгэх суурь шаардлагыг зөрчсөн гэж үзсэн — Тогтоол #2381.
Иргэний харьяаллыг нягтлах үүрэг. Улсын бүртгэлийн байгууллага нь гэрлэлт бүртгэхдээ өмнөх гэрлэлт хүчинтэй эсэхийг болон иргэний харьяаллыг нягтлан тодруулах үүрэгтэй. Харьяаллыг тодруулалгүй бүртгэл хийсэн нь хууль бус гэж үзсэн — Тогтоол #3126.
Эдгээр шийдвэрээс харахад хоёр талын өргөдөл, иргэний харьяаллын нягтлалт нь бүртгэлийн хүчинтэй байдлын гол нөхцөл болдог. Хоригдолтой гэрлэх тохиолдолд энэ шаардлагыг онцгой анхаарах хэрэгтэй, ялангуяа нөгөө тал нь гадаадын иргэн бол.
Түгээмэл асуултууд
Хорих ангид байгаа хүнтэй гэрлэлтээ бүртгүүлэхэд гэрлэхийг хүсэгчид өөрсдөө улсын бүртгэлийн байгууллагад очих шаардлагатай юу?
Тийм. Хуулиар гэрлэхийг хүсэгчид тус тусдаа өргөдөл гаргаж, гэрлэсний бүртгэлд өөрийн биеэр бүртгүүлэхээр заасан. Хоригдол өөрийн биеэр очих боломжгүй тул бүртгэлийг хорих ангийн байршилд зохион байгуулах, эсхүл холбогдох байгууллагаар дамжуулан өргөдөл, баримт бичгийг хүргэх асуудлыг улсын бүртгэлийн байгууллага, хорих ангийн захиргаатай урьдчилан зохицуулах шаардлагатай.
Гэрлэлтийн бүртгэлийг хэдэн ажлын өдрийн дотор хөтлөх ёстой вэ?
Улсын бүртгэгч, бүртгэлийн ажилтан баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш ажлын 5 өдрийн дотор гэрлэсний бүртгэлийг хөтөлнө. Гэхдээ энэ нь баримт бичиг бүрэн бүрдсэн, гэрлэхэд харшлах шалтгаан байхгүй тохиолдолд хамаарна.
Хоригдол хорих ангид байхдаа гэрлэх хүсэлтээ хэрхэн гаргах вэ?
Хоригдол хорих ангийн захиргаагаар дамжуулан өөрт холбогдох асуудлаар аль ч байгууллага, албан тушаалтанд өргөдөл, хүсэлт гаргах эрхтэй. Өргөдөл, хүсэлтийг хорих ангийн алба хаагч хүлээн авч, бүртгэсний дараа хорих ангийн даргад танилцуулж, харьяаллын дагуу шилжүүлнэ. Хариуг тухай бүр хоригдолд танилцуулж, гарын үсэг зуруулан хувийн хэрэгт хавсаргана.
Өмнөх гэрлэлт хүчинтэй байхад шинээр гэрлэлт бүртгүүлж болох уу?
Болохгүй. Өмнөх гэрлэлт хүчинтэй байгаа нь гэрлэхэд харшлах шалтгаан болно. Ийм нөхцөлд улсын бүртгэгч гэрлэлтийг бүртгэхээс татгалзана. Иймд өмнөх гэрлэлтээ хуулийн дагуу дуусгавар болгосон эсэхээ урьдчилан нягтлах нь чухал.
Гэрлэлтийн бүртгэлд гэрч заавал оролцох уу?
Тийм. Гэрлэсний бүртгэлийг хөтлөхдөө гэрлэхийг хүсэгчдийг 18 нас хүрсэн гэрчийн хамт байлцуулна. Гэрч нь гэрлэлт сайн дурын үндсэн дээр үүсч буйг гэрчлэх үүрэгтэй.
Дүгнэлт
Хорих ангид ял эдэлж байгаа хүнтэй гэрлэлтээ бүртгүүлэх нь хуулиар бүрэн боломжтой бөгөөд хоригдож байгаа байдал нь гэрлэхэд харшлах шалтгаан болохгүй. Гол шаардлага нь:
- гэрлэхийг хүсэгчид тус тусдаа өргөдөл гаргах;
- иргэний үнэмлэх, эрүүл мэндийн тодорхойлолт зэрэг баримт бичгийг бүрдүүлэх;
- гэрлэхэд харшлах шалтгаан байхгүй байх;
- 18 нас хүрсэн гэрчийг байлцуулах.
Практик зөвлөмж: бүртгэл хийхээс өмнө орон нутгийн улсын бүртгэлийн байгууллагатай холбогдож, хорих ангийн байршилд бүртгэл зохион байгуулах боломж, шаардлагатай баримт бичгийн бүрэн жагсаалтыг тодруулаарай. Хоригдлын зүгээс өргөдлөө хорих ангийн захиргаагаар дамжуулан гаргаж, хариуг нь хувийн хэрэгт хавсаргуулах нь дараагийн маргаанаас сэргийлнэ. Гэрлэлт бүртгэгдсэний дараа гэрлэлтийн гэрчилгээг удаан хугацааны уулзалтын эрхээ баталгаажуулахад ашиглах боломжтой.