Эхнэр, нөхрийн нэг нь гадаадад байгаа үед гэрлэлт цуцлуулах: мэдэгдэх, төлөөлөх, баримт бүрдүүлэх

Эхнэр, нөхрийн нэг нь гадаадад ажиллаж, сурч эсвэл оршин сууж байгаа үед гэрлэлтээ цуцлуулах нь олон иргэнд бодит асуудал болдог. Хамгийн түгээмэл асуулт нь: гадаадад байгаа эхнэр, нөхрөө оролцуулалгүй, эсхүл түүнийг төлөөлүүлэн гэрлэлтээ хэрхэн цуцлуулах вэ? Товч хариулт нь: Монгол Улсын шүүх гэрлэлт цуцлах нэхэмжлэлийг харьяаллын дүрмийн дагуу хүлээн авч шийдвэрлэнэ. Гадаадад байгаа тал нь итгэмжлэлээр төлөөлүүлэх, эсхүл шүүхийн мэдэгдэх хуудас хүлээн авч хариу тайлбар өгөх замаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцоно. Гэрлэгчид төлөөлөгчтэй байсан ч хуралдаанд өөрсдөө ирэх үүрэгтэй бөгөөд тодорхой нөхцөлд хариуцагчийн байхгүйд хэргийг шийдвэрлэх боломжтой.

Энэхүү нийтлэлд гадаадад байгаа эхнэр, нөхөртэй холбоотой гэрлэлт цуцлуулах асуудлыг шүүхийн харьяалал, мэдэгдэх журам, төлөөлөх эрх, баримт бүрдүүлэх гэсэн дөрвөн чиглэлээр практик байдлаар тайлбарлав.

Гэрлэлт цуцлах үндэслэл ба хязгаарлалт

Гэрлэлтийг хуульд заасан үндэслэлээр захиргааны буюу шүүхийн журмаар цуцална (Гэр бүлийн тухай, 12). Шүүхийн журмаар цуцлахдаа гэрлэгчдийн харилцан тохиролцсон буюу тэдний хэн нэгний, эсхүл иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжгүй гэж тооцогдсон эхнэр, нөхрийн асран хамгаалагчийн нэхэмжлэлийн дагуу шийдвэрлэнэ (Гэр бүлийн тухай, 14).

Анхаарах хязгаарлалт: эхнэр нь жирэмсэн, эсхүл хүүхэд нь нэг нас хүрээгүй, эсхүл гэрлэгчдийн хэн нэг нь хүндээр өвчилсөн тохиолдолд гэрлэлт цуцлуулах тухай нэхэмжлэлийг шүүх хүлээн авахаас татгалзана (Гэр бүлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13). Харин гэр бүлийн гишүүний амь нас, эрүүл мэнд, хүүхдийн хүмүүжилд аюул учирч болзошгүй, хүчирхийллийн улмаас нэхэмжлэл гаргаж байгаа бол энэ хязгаарлалт саад болохгүй.

Шүүхийн харьяалал: аль шүүхэд нэхэмжлэл гаргах вэ?

Гэрлэлт цуцлуулах тухай нэхэмжлэлийг ерөнхийдөө хариуцагчийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргана (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 126). Гэхдээ нэхэмжлэгч бага насны хүүхэдтэй буюу тахир дутуу, хүндэтгэн үзэх бусад шалтгааны улмаас хариуцагчийн байгаа газар очиход бэрхшээлтэй байвал өөрийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргаж болно. Мөн зохигчид маргааныг хэний оршин суугаа газрын шүүхэд шийдвэрлүүлэхийг тохиролцож болно.

Гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүнтэй холбоотой, эсхүл гадаадад байгаа талтай маргааны хувьд гэр бүлийн хэргийн харьяаллын тусгай дүрэм хамаарна: гэрлэгчдийн аль нэг нь Монгол Улсын харьяат иргэн буюу гэрлэх үедээ Монгол Улсын харьяат байсан бол Монгол Улсын шүүх хэргийг өөрийн харьяалалд авч шийдвэрлэнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 192). Энэ хэсэгт гэрлэлт цуцлах асуудал мөн хамаарна.

Түүнчлэн гадаад улсад байнга оршин суугаа Монгол Улсын иргэн гэрлэлтээ Монгол Улсад захиргааны ба шүүхийн журмаар цуцлуулж болно (Гэр бүлийн тухай, 14).

Нэхэмжлэлийн бүрдүүлбэр

Гэрлэлт цуцлуулах нэхэмжлэлд гэрлэгчдийн овог, эцэг эхийн нэр, нэр, гэрлэлтээ хэзээ, хаана бүртгүүлсэн, гэрлэлт цуцлуулах шалтгаан, насанд хүрээгүй хүүхэдтэй бол түүний нэр, төрсөн он сар өдөр, түүнчлэн хүүхдийн асрамж, уулзах хуваарь, тэжээн тэтгэх болон хөрөнгийн талаарх хүсэлт, тохиролцсон гэрээ байгаа эсэхийг тусгаж, холбогдох нотлох баримтыг хавсаргана (Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 17). Нэхэмжлэл нь хуульд заасан бүрдүүлбэр хангаагүй бол хүлээн авсан шүүгч долоо хоногийн хугацаа тогтоон уг шаардлагыг хангах боломж олгоно. Тогтоосон хугацаанд хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр бүрдүүлбэр хангаагүй бол нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзана.

Мэдэгдэх журам

Шүүх хуралдаан хэзээ, хаана болохыг зохигчдод шүүхийн мэдэгдэх хуудсаар тэдгээрийн оршин суугаа буюу ажлын газрын хаягаар мэдэгдэнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 77). Мэдэгдэх хуудсыг баталгаат шуудангаар, эсхүл шүүхийн ажилтнаар биечлэн хүргэх бөгөөд шаардлагатай тохиолдолд утас, факс, цахилгаан буюу олон нийтийн хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр мэдэгдэж, баримтжуулж болно.

Гадаадад байгаа талд онцгой анхаарах зүйл: хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явагдаж байх үед хаягаа өөрчилбөл энэ тухай шүүхэд мэдэгдэх үүрэгтэй. Хаягаа өөрчилснөө мэдэгдээгүй зохигч, хэргийн оролцогчид мэдэгдэх хуудсыг сүүлчийн хаягаар нь хүргэж, энэ нь хүргэсэнд тооцогдоно.

Хэрэв гадаадад байгаа тал нь нотлох баримт бүрдүүлэх шаардлагатай бол зохигчийн хүсэлтээр шүүх өөрөө, эсхүл эрх бүхий байгууллагаар дамжуулан тухайн улсын зохих байгууллагад хандаж болно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 39). Энэ тохиолдолд хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг түдгэлзүүлнэ.

Төлөөлөх эрх ба итгэмжлэл

Гадаадад байгаа эхнэр, нөхрийн өмнөөс төлөөлөгчөөр шүүхэд оролцох боломжтой. Иргэн өөрийн биеэр буюу төлөөлөгчөөрөө дамжуулан хэрэг хянан шийдвэрлэхэд оролцоно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 32). Төлөөлөгчийн бүрэн эрхийг төлөөлүүлэгчээс бичгээр олгосон итгэмжлэл, бусад бичиг баримтаар тодорхойлно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 36).

Бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр олгосон итгэмжлэл нь дараах шаардлагыг хангасан байх ёстой: төлөөлүүлэгч гарын үсэг зурсан байх, олгосон он сар өдрийг заах, хуульд заасан бол нотариатаар гэрчлүүлэх, тодорхой хугацаагаар олгох бол хугацааг заах (Иргэний хууль, 64). Эдгээр шаардлагыг хангаагүй итгэмжлэл хүчин төгөлдөр бус байна. Тодорхой хугацаагаар олгох итгэмжлэл гурван жилээс илүүгүй хугацаагаар, хугацаа заагаагүй итгэмжлэл олгосон өдрөөс хойш нэг жил хүчин төгөлдөр байна.

Гадаадад байгаа иргэн итгэмжлэлээ хилийн чанадад ажиллаж байгаа Монгол Улсын Дипломат төлөөлөгчийн газраар дамжуулан гэрчлүүлж болно.

Чухал: төлөөлөгч буюу өмгөөлөгч хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцож байгаа ч гэсэн гэрлэгчид өөрсдөө шүүх хуралдаанд ирэх үүрэгтэй (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 131). Гэхдээ гэрлэгчдийн хэн нэг нь хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар ирээгүй бол хуралдааныг хойшлуулж болно. Хэрэв хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар өөрийгөө байхгүйд хэрэг хянан шийдвэрлэхийг хүсч бичгээр мэдэгдсэн бол нэхэмжлэгчийг оролцуулалгүй шийдвэрлэх боломжтой.

Гэрлэгчид хоёр дахь удаа хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр ирээгүй бол хэргийг хариуцагчийн байхгүйд хянан шийдвэрлэж болно. Харин нэхэмжлэгч ирээгүй тохиолдолд нэхэмжлэлийг буцаана.

Хэрэг хянан шийдвэрлэх хугацаа

Хэрэг үүсгэсэн өдрөөс хойш 60 хоног, давж заалдах болон хяналтын шатны шүүхээс хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр ирүүлсэн бол шүүгч хэргийг хүлээж авснаас хойш 30 хоногийн дотор шийдвэрлэнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 71). Шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болсноос хойш ажлын гурван өдрийн дотор гэрлэлтийг бүртгэсэн улсын бүртгэлийн байгууллагад шийдвэрийн хувийг явуулна (Гэр бүлийн тухай, 14).

Гадаадад байгаа эхнэр, нөхөртэй холбоотой гэрлэлт цуцлуулах ажиллагааг дараах дарааллаар гүйцэтгэнэ.

1. Харьяаллаа тодорхойлох. Хариуцагч хаана байгаа, нэхэмжлэгч бага насны хүүхэдтэй эсэх, гэрлэгчдийн аль нь Монгол Улсын харьяат болохыг тогтоож, аль шүүхэд нэхэмжлэл гаргахаа шийднэ.

2. Эвлэрүүлэн зуучлалын шатыг анхаарах. Гэрлэлт цуцлах асуудлаар эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагаа явуулах боломжгүйгээс бусад тохиолдолд эвлэрүүлэн зуучлал явагдсаны дараа шүүх иргэний хэрэг үүсгэнэ (Гэр бүлийн тухай, 14).

3. Итгэмжлэл бэлтгэх. Гадаадад байгаа талыг төлөөлүүлэх бол итгэмжлэлийг гарын үсэг, огноо, шаардлагатай бол нотариатын гэрчлэлтэйгээр бүрдүүлнэ (Иргэний хууль, 64). Хугацааг тодорхой зааж өгөх нь зүйтэй.

4. Нэхэмжлэл бүрдүүлэх. Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.1-д заасан мэдээллийг тусгаж, гэрлэлтийн гэрчилгээ, хүүхдийн төрсний гэрчилгээ, хөрөнгийн баримт зэрэг нотлох баримтыг хавсаргана (Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 17).

5. Мэдэгдэх хуудасны хүргэлтийг хянах. Гадаадад байгаа талын хаягыг зөв, бүрэн зааж, хаяг өөрчлөгдвөл шүүхэд нэн даруй мэдэгдэнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 77).

6. Шүүх хуралдаанд оролцох. гэрлэгчид төлөөлөгчтэй байсан ч өөрсдөө ирэх үүрэгтэйг санаж, хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар ирж чадахгүй бол урьдчилан бичгээр мэдэгдэнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 131).

7. Шийдвэр гарсны дараа бүртгүүлэх. Шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс хойш ажлын 3 өдрийн дотор иргэний үнэмлэх, гэрлэлт цуцалсан тухай шүүхийн шийдвэрийг бүрдүүлж, иргэний улсын бүртгэлд бүртгүүлнэ (Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8).

Гадаадад байгаа талтай холбоотой гэрлэлт цуцлах маргааны хувьд Улсын дээд шүүхийн практикаас дараах жишээг дурдаж болно.

Тогтоол #8188 хэрэгт нэхэмжлэгч гэрлэлтээ цуцлуулж, охиноо өөрийн асрамжид авч, тэтгэлэг тогтоолгож, хамтран өмчлөх эд хөрөнгөөс мөнгөн дүн гаргуулахыг шаардсан бол хариуцагч гэрлэлт цуцлахыг эс зөвшөөрч, охиноо өөрийн асрамжид авах хүсэлт гаргасан. Анхан шатны шүүх гэрлэлтийг цуцалж, охиныг эхийн асрамжид үлдээж, тэтгэлэг гаргуулж, эд хөрөнгийг хуваасан. Давж заалдах, хяналтын шатны шүүхүүд хэрэг хянан шийдвэрлэх журмын дагуу шийдвэрлэж, зөвхөн нэхэмжлэлийн шаардлагад заагаагүй эд хөрөнгийг хуваасан хэсэгт өөрчлөлт оруулсан. Энэхүү хэргээс үзэхэд нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээг зөв тодорхойлох нь чухал бөгөөд шүүх шаардлагад ороогүй эд хөрөнгийг бие даан хуваахгүй.

Мөн Тогтоол #11070 хэрэгт гэрлэлт цуцлах, хүүхдийн асрамж, тэтгэлэг, эд хөрөнгө хуваарилах асуудлаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад хэргийн шийдвэрт нөлөөлөхүйц ноцтой зөрчил гарсан эсвэл хууль хэрэглээний зөрүү гарсан тохиолдолд анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр буцаах үндэслэлтэй гэж дүгнэсэн. Энэ нь мэдэгдэх журам, төлөөлөх эрх, нотлох баримтыг бүрдүүлэх асуудалд онцгой болгоомжтой хандах хэрэгтэйг сануулж байна.

• Гэр бүлийн тухай хууль: гэрлэлт, салалт, асрамж, тэтгэлэг