Ажилтны эрүүл мэндийн үзлэгийг хэзээ хийж, зардлыг хэн төлөх вэ?
Ажилтны эрүүл мэндийн урьдчилсан ба хугацаат үзлэгийг хэзээ хийх, зардлыг хэн хариуцах, насанд хүрээгүй ажилтны үзлэгийн онцлог, ажил олгогчийн үүргийг хууль зүйн үндэслэлтэй тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Оршил
Ажил олгогч нь үйлдвэрлэл, ажил, үйлчилгээтэй холбоотой зайлшгүй шаардлагатай эрүүл мэндийн урьдчилсан ба хугацаат үзлэгт ажилтныг хамруулах үүрэгтэй бөгөөд энэ үзлэгийн бүх зардлыг ажил олгогч хариуцна. Ажилтан энэ зардлыг өөрийн халааснаас төлөх ямар ч үндэслэл байхгүй.
Энэ нь зөвхөн дотоод журам биш, харин хуулиар тогтоосон тодорхой үүрэг юм. Ажил олгогчид ажилтны эрүүл мэндийг хамгаалах, үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх үүрэг хүлээгддэг. Энэ нийтлэлд ажилтны эрүүл мэндийн үзлэгийг хэзээ, ямар давтамжтай хийх, зардлыг хэн хариуцах, насанд хүрээгүй ажилтны онцлог, ажилтан болон ажил олгогчийн эрх, үүргийг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлана.
Хууль зүйн үндэслэл
Ажил олгогчийн үзлэгт хамруулах үүрэг
Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 14.1-д зааснаар ажил олгогч нь эрүүл мэндийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас тогтоосон журмын дагуу үйлдвэрлэл, ажил, үйлчилгээтэй холбоотой зайлшгүй шаардлагатай эрүүл мэндийн урьдчилсан ба хугацаат үзлэгт ажилтныг хамруулна (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 14).
Энд хоёр төрлийн үзлэгийг ялгаж ойлгох хэрэгтэй:
- Урьдчилсан үзлэг — ажилтныг ажилд авахаас өмнө хийгддэг. Тухайн ажлын байрны нөхцөлд эрүүл мэндийн хувьд тохирох эсэхийг тодорхойлдог.
- Хугацаат үзлэг — ажиллаж байх хугацаанд тодорхой давтамжтай хийгддэг. Үйлдвэрлэлийн хортой, аюултай хүчин зүйлийн нөлөөгөөр ажилтны эрүүл мэндэд өөрчлөлт орсон эсэхийг илрүүлэх зорилготой.
Үзлэгийн дэлгэрэнгүй журмыг эрүүл мэндийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага баталдаг (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 14.4). Өөрөөр хэлбэл ажил олгогч өөрийн дур мэдэн үзлэгийн давтамжийг тогтоох биш, харин батлагдсан журмыг мөрдөх үүрэгтэй.
Зардлыг хэн хариуцах вэ?
Хуулийн 14.2-т "Энэ хуулийн 14.1-д заасны дагуу эрүүл мэндийн үзлэг хийлгэхэд шаардагдах зардлыг ажил олгогч хариуцна" гэж тодорхой заасан (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 14).
Түүнчлэн хуулийн 26.4-д "Иргэн, ажилтан хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн талаархи аливаа арга хэмжээний зардлыг хариуцахгүй" гэж заасан нь энэ зарчмыг бүр ч тодорхой болгодог (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 26). Өөрөөр хэлбэл эрүүл мэндийн үзлэг нь "ажилтны сайн сайхны төлөө" хийгдэж байгаа хэдий ч түүний зардлыг ажилтанд шилжүүлэх нь хууль бус.
Үзлэгийн зардлыг ямар хөрөнгөөс санхүүжүүлэх вэ?
Хуулийн 26.5.2-т хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн арга хэмжээний санхүүжилтэд "ажилтныг эрүүл мэндийн урьдчилсан ба хугацаат үзлэгт хамруулах" ордог гэж заасан (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 26).
Хөрөнгийн эх үүсвэрийн хувьд хуулийн 26.2-т:
- Төсвийн байгууллага — тухайн жилийн батлагдсан төсвийн 0.5 хувиас доошгүй;
- Аж ахуйн нэгж, байгууллага — эрсдэлийн түвшингээс хамааран үйлдвэрлэл, үйлчилгээний зардлын 1.5 хувиас доошгүй хэмжээний хөрөнгийг хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн болон үйлдвэрлэлийн осол, хурц хордлого, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээнд зарцуулах үүрэгтэй.
Энэ нь ажил олгогчийн хувьд үзлэгийн зардлыг "нэмэлт зардал" гэж үзэх биш, харин төсөв, төлөвлөгөөнд заавал тусгах зүйл гэсэн үг. Хуулийн 28.1.14-т ажил олгогч хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн нөхцөлийг хангах арга хэмжээ, түүнд шаардагдах хөрөнгийг жил бүрийн төсөв, төлөвлөгөө, хамтын гэрээнд тусгаж, зориулалтаар нь зарцуулах үүрэгтэй гэж тусгасан (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 28).
Насанд хүрээгүй ажилтны үзлэг
Насанд хүрээгүй ажилтны хувьд тусгайлсан зохицуулалт бий. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 143.1-д "Ажил олгогч насанд хүрээгүй хүнийг ажиллуулах хугацаандаа түүнийг 18 нас хүртэл нь зургаан сар тутам эрүүл мэндийн үзлэгт хамруулна" гэж заасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 143). Энэ үзлэгийн зардлыг ч мөн ажил олгогч хариуцна (мөн хуулийн 143.2).
Өөрөөр хэлбэл насанд хүрээгүй ажилтны хувьд үзлэгийн давтамж нь зургаан сар тутам гэж хуулиар тогтоогдсон бөгөөд энэ нь тухайн ажлын байрны эрсдэлээс үл хамааран заавал мөрдөх шаардлага юм.
Ажилтны үүрэг ч бий
Үзлэгт хамрагдах нь зөвхөн ажил олгогчийн талын үүрэг биш. Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 14.3-т "Энэ хуулийн 4.1-д заасан этгээд гүйцэтгэж буй тухайн ажил, хөдөлмөрт шаардлагатай бол эмнэлгийн үзлэгт орсон байна" гэж заасан (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 14). Ажилтан ажил олгогчоос өгсөн хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн үүрэг даалгаврыг мөрдөх үүрэгтэй гэдгийг Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 42.2.5-д мөн тусгасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 42).
Тиймээс ажилтан үзлэгт орохоос зайлсхийх, хойшлуулах үндэслэлгүй. Харин зардлыг өөрөө хариуцах үндэслэл ч байхгүй — энэ хоёр нь тусдаа асуудал юм.
Практик алхамууд
Ажилтны хувьд
-
Ажлын байрны шаардлагыг тодруул. Ажилд орохдоо эсвэл ажиллаж байхдаа тухайн албан тушаалд эрүүл мэндийн үзлэг шаардагдах эсэхийг ажил олгогчоос асуу.
-
Үзлэгийн зардлыг өөрөөс шаардаж байгаа эсэхийг шалга. Хэрэв ажил олгогч үзлэгийн төлбөрийг ажилтанд төлүүлэхээр шаардвал энэ нь хууль зөрчсөн үйлдэл болно. Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 14.2, 26.4-ийг баримтлан тайлбарла.
-
Үзлэгт орохыг хойшлуулахгүй. Ажил олгогчийн өгсөн хугацаанд үзлэгт ор. Хэрэв үзлэгт орох боломжгүй хүндэтгэх шалтгаан (өвчин, албан томилолт гэх мэт) гарвал урьдчилан мэдэгдэж, шинэ хугацаа тохирохыг хүс.
-
Баримтаа хадгал. Үзлэгт орсон тухай дүгнэлт, магадлагаагаа хадгал. Энэ нь цаашид хөдөлмөрийн маргаан гарах тохиолдолд нотлох баримт болно.
-
Зөрчил гарвал гомдол гарга. Хэрэв ажил олгогч үзлэгийн зардлыг хариуцахгүй, эсхүл үзлэгт хамруулахаас татгалзвал хөдөлмөрийн асуудал хариуцсан төрийн байгууллагад гомдол гаргах, эсхүл шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.
Ажил олгогчийн хувьд
-
Үзлэгийн журмыг мөрдөх. Эрүүл мэндийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас батлагдсан журмын дагуу үзлэгийн давтамж, хамрах хүрээг тогтоо.
-
Төсөвт тусгах. Жил бүрийн төсөв, төлөвлөгөө, хамтын гэрээнд үзлэгийн зардлыг тусгаж, зориулалтаар нь зарцуул (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 26.2, 28.1.14).
-
Насанд хүрээгүй ажилтныг зургаан сар тутам үзлэгт хамруул. Энэ шаардлагыг алгасах нь хууль зөрчсөн үйлдэл болно.
-
Үзлэгийн зардлыг бүрэн хариуцах. Ажилтнаас ямар ч хэлбэрээр (үзлэгийн төлбөр, эмнэлгийн үйлчилгээний хөлс гэх мэт) гаргуулахгүй байх.
-
Баримт бичгийг хөтлөх. Үзлэгт хамрагдсан ажилтны тоо, үр дүн, зардлын бүртгэлийг хөтөлж, холбогдох байгууллагад мэдээлэх.
Шүүхийн практик
Эрүүл мэндийн үзлэгтэй шууд холбоотой шүүхийн шийдвэр цөөн боловч ажил олгогчийн үүрэг, зардлын хариуцлагатай холбоотой зарим практик жишээ бий.
Нэг. Үзлэгтэй холбоотой зардал, хохирол. Канад улс руу цагаачлахаар эрүүл мэндийн үзлэгт хамрагдсан иргэн эмчийн буруутай үйлдлээс болж визний хүсэлтэд татгалзсан хариу авч, улмаар хуулийн фирмээр дамжуулан асуудлаа шийдвэрлэхэд зардал гарсан. Давж заалдах шатны шүүх талуудын хооронд хөлсөөр ажиллах гэрээний харилцаа үүссэн гэж үзэж, "..."монголиа" ХХК-иас 2,191,741 төгрөгийг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн (Тогтоол #4988). Энэ хэрэг нь эрүүл мэндийн үзлэгийн чанар муу, буруу дүгнэлт нь иргэнд хохирол учруулж болохыг, мөн үзлэг хийсэн байгууллага хариуцлага хүлээж болохыг харуулж байна.
Хоёр. Ажлын байранд нас барсан ажилтны үзлэг, бүртгэл. "Т-Э" ХХК-ийн жолооч ачаатай машины дараалалд зогсож байхдаа нас барсан. Компанийн комисс тус үхлийг үйлдвэрлэлийн осолд тооцохгүй гэсэн акт гаргасан. Шүүхийн шинжилгээгээр ажилтны цус, ходоодонд спирт илэрсэн, мөн компанийн дотоод аюулгүй үйл ажиллагааны горим зөрчсөн нь нотлогдсон тул Улсын дээд шүүх үйлдвэрлэлийн осолд тооцохгүй гэсэн дүгнэлтийг хэвээр үлдээсэн (Тогтоол #2819). Энэ хэрэг нь ажилтны эрүүл мэндийн байдлыг тогтмол хянах, үзлэгийн бүртгэлийг зөв хөтлөх ач холбогдлыг онцолж байна.
Эдгээр хэргээс харахад эрүүл мэндийн үзлэг нь зөвхөн албан ёсны баримт биш, харин ажилтны амь нас, эрүүл мэндтэй шууд холбоотой асуудал юм. Ажил олгогч үзлэгийг зохих ёсоор зохион байгуулаагүй, зардлыг хариуцаагүй тохиолдолд хөдөлмөрийн маргаан, эрүүгийн хариуцлагын асуудал ч үүсч болно.
Түгээмэл асуултууд
Эрүүл мэндийн үзлэгийн зардлыг ажилтан өөрөө төлөх ёстой юу?
Үгүй. Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 14.2-т зааснаар үйлдвэрлэл, ажил, үйлчилгээтэй холбоотой зайлшгүй шаардлагатай эрүүл мэндийн урьдчилсан ба хугацаат үзлэгийн зардлыг ажил олгогч хариуцна. Мөн хуулийн 26.4-т иргэн, ажилтан хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн аливаа арга хэмжээний зардлыг хариуцахгүй гэж тодорхой заасан.
Ажилтныг эрүүл мэндийн үзлэгт хэзээ хамруулах ёстой вэ?
Ажил олгогч нь эрүүл мэндийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас тогтоосон журмын дагуу үйлдвэрлэл, ажил, үйлчилгээтэй холбоотой зайлшгүй шаардлагатай үзлэгт ажилтныг хамруулна. Үүнд ажилд орохын өмнөх урьдчилсан үзлэг болон ажиллаж байх хугацааны хугацаат үзлэг багтана. Насанд хүрээгүй ажилтныг 18 нас хүртэл нь зургаан сар тутам үзлэгт хамруулахыг Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 143.1-д тусгайлан заасан.
Үзлэгт хамрагдах нь ажилтны үүрэг мөн үү?
Тийм. Ажилтныг эрүүл мэндийн үзлэгт хамруулах нь ажил олгогчийн үүрэг боловч ажилтан ч гэсэн үзлэгт орох үүрэгтэй. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 42.2.5-д ажилтан хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн чиглэлээр ажил олгогчоос өгсөн үүрэг даалгаврыг мөрдөж ажиллах үүрэгтэй гэж заасан.
Ажил олгогч үзлэгийн зардлыг төлөхгүй бол яах вэ?
Ажил олгогч үзлэгийн зардлыг хариуцахгүй байх нь хууль зөрчсөн үйлдэл болно. Энэ тохиолдолд ажилтан хөдөлмөрийн асуудал хариуцсан төрийн байгууллагад гомдол гаргах, эсхүл шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй. Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 36 дугаар зүйлд зааснаар хууль зөрчсөн албан тушаалтанд хариуцлага хүлээлгэнэ.
Үзлэгийн зардлыг ямар хөрөнгөөс санхүүжүүлэх ёстой вэ?
Аж ахуйн нэгж, байгууллага нь үйлдвэрлэл, үйлчилгээний зардлын 1.5 хувиас доошгүй, төсвийн байгууллага тухайн жилийн батлагдсан төсвийн 0.5 хувиас доошгүй хэмжээний хөрөнгийг хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн арга хэмжээнд зарцуулах бөгөөд үүнд ажилтныг эрүүл мэндийн үзлэгт хамруулах зардал багтана.
Дүгнэлт
Ажилтны эрүүл мэндийн үзлэг нь ажил олгогчийн хууль ёсны үүрэг бөгөөд түүний зардлыг бүрэн хариуцах ёстой. Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 14 дүгээр зүйл нь үзлэгт хамруулах үүрэг, зардлыг хариуцах үүргийг тодорхой тогтоосон бөгөөд 26.4 дэх зүйл нь ажилтныг аливаа арга хэмжээний зардлыг хариуцахгүй гэдгийг баталгаажуулдаг.
Практик зөвлөмж:
- Ажилтан — үзлэгийн зардлыг өөрөөс шаардвал хуулийн 14.2, 26.4-ийг баримтлан тайлбарлаж, шаардлагатай бол гомдол гарга.
- Ажил олгогч — үзлэгийн зардлыг жил бүрийн төсөв, төлөвлөгөөнд заавал тусгаж, насанд хүрээгүй ажилтныг зургаан сар тутам үзлэгт хамруул.
- Аль аль тал — үзлэгийн дүгнэлт, баримт бичгийг хадгалж, хөдөлмөрийн маргаан гарах үед нотлох баримт болгон ашиглах.
Эрүүл мэндийн үзлэг нь зөвхөн бичиг цаасны ажил биш — энэ нь ажилтны амь нас, эрүүл мэндийг хамгаалах, үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх үндсэн арга хэмжээ юм. Хуулиар тогтоосон энэ үүргээ биелүүлэх н
