Хууль зүйн нийтлэл
Хөдөлмөрийн эрх зүй9 минут

Ажилд орсон өдрийг тушаал эсвэл ажил хүлээлцсэнээр тооцох уу?

Ажилд орсон өдрийг тушаал эсвэл ажил хүлээлцсэнээр тооцох эсэх, хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа хэзээ үүсэх, хөдөлмөрийн гэрээ байхгүй үед эрхээ хэрхэн хамгаалах талаар хууль зүйн тайлбар.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Оршил

Хөдөлмөрийн гэрээ бичгээр байгуулаагүй ч ажилтан ажил үүргээ бодитоор гүйцэтгэж эхэлсэн өдрөөр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа үүссэнд тооцогдоно. Ганц тушаал гаргасан байх нь ажилд орсон өдрийг тооцох үндэслэл болохгүй.

Практикт иргэд "Намайг ажилд авсан тушаал гарсан, тэгэхээр тэр өдрөөс ажилд орсон" эсвэл "Ажил хүлээлцсэн акт үйлдсэн, тэр өдрөөс тооцно" гэж асуудаг. Хоёр тохиолдол ч бүрэн зөв биш. Ажилд орсон өдрийг тодорхойлохдоо хэд хэдэн нөхцөлийг хамт авч үзэх шаардлагатай. Энэхүү нийтлэлд ажилд орсон өдрийг хэрхэн зөв тооцох, ямар нотолгоо шаардагдах, ажил олгогч хууль зөрчвөл яаж эрхээ хамгаалах талаар тайлбарлав.

Хууль зүйн үндэслэл

Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа хэзээ үүсэх вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 41.2-т "ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа үүснэ" гэж тодорхой заасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41). Энэ зүйл нь гэрээний хэлбэр биш, харин бодит ажил үүрэг гүйцэтгэж эхэлсэн үйл баримтыг онцолж байгаа юм.

Мөн 48.3-т зааснаар "хөдөлмөрийн гэрээг бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр үйлдээгүйгээс үл хамааран ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа үүссэнд тооцно" (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 48). Энэ бол маш чухал баталгаа — бичиг цаас байхгүй байх нь харилцааг үгүйсгэх үндэслэл болохгүй.

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 4.1.15-д "хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа" гэдэг нь ажилтан ажил олгогчийн удирдлага, заавар, хяналтын доор тодорхой ажил үүргийг гүйцэтгэх, ажил олгогч цалин хөлс олгох талаар харилцан эрх эдэлж, үүрэг хүлээхээр тохиролцсоноор үүссэн харилцааг ойлгоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 4).

Хөдөлмөрийн гэрээний заавал тусгах нөхцөл

Хөдөлмөрийн гэрээнд дараах гол нөхцөлийг тусгана (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49):

  1. ажлын байрны нэр, ажлын байрны тодорхойлолтод заасан гүйцэтгэх ажил үүрэг;
  2. ажил үүрэг гүйцэтгэх байршил;
  3. цалин хөлсний хэмжээ;
  4. хөдөлмөрийн нөхцөл.

Эдгээр гол нөхцөлийг харилцан тохиролцсоноор хөдөлмөрийн гэрээ байгуулагдсанд тооцно. Хэрэв эдгээр нөхцөл тохиролцоогүй бол хөдөлмөрийн харилцаа үүссэн гэж үзэх үндэслэл сулрах юм.

Гэрээ байгуулах үүрэг, нөхөн байгуулах хугацаа

Ажил олгогч хөдөлмөрийн гэрээг бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр үйлдэж талууд гарын үсэг зурах бөгөөд гэрээний нэг хувийг ажилтанд өгөх үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 48).

Хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар гэрээг бичгээр үйлдээгүй бол ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээс хойш ажлын 10 өдрийн дотор нөхөн байгуулах үүрэгтэй. Энэ үүргээ зөрчсөн этгээдэд Зөрчлийн тухай хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ.

Ажил олгогчийн үндсэн үүрэг

Ажил олгогч нь ажилтанд ажлын байрны тодорхойлолт, хөдөлмөрийн гэрээний хувийг баталгаажуулж өгөх, ажил үүргээ гүйцэтгэхэд шаардлагатай тоног төхөөрөмж, багаж хэрэгсэл, баримт бичгээр хангах, зааварчилгаа өгөх үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 43). Үүнээс үзэхэд ажил олгогч тал ажил үүрэг гүйцэтгүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлээгүй бол ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэж эхлэх боломжгүй бөгөөд энэ тохиолдолд ажилд орсон өдрийг тушаал гарсан өдрөөр дангаар тооцох нь буруу юм.

Ажилд орсон өдрийг тооцох схем

Дараах диаграм нь ажилд орсон өдрийг хэрхэн тодорхойлох шийдвэрийн модыг харуулав.

Практик алхамууд

1. Ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлсэн өдрөө тэмдэглэж, нотолгоо цуглуул

Ажилд орсон өдрийг тогтоохдоо дараах баримтуудыг цуглуулна:

  • ажилд томилсон тушаал (байгаа бол);
  • ажлын байрны тодорхойлолт, танилцсаны баримт;
  • ажил хүлээлцсэн акт;
  • ажлын цагийн бүртгэл, ирцийн хуудас;
  • цалин хөлс, урамшуулал олгосон баримт;
  • имэйл, мессеж, удирдлагын заавар;
  • нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалын дэвтэр;
  • гэрчийн мэдүүлэг.

2. Хөдөлмөрийн гэрээг нөхөн байгуулахыг шаард

Хэрэв гэрээ бичгээр байгуулаагүй бол ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээс хойш ажлын 10 өдрийн дотор нөхөн байгуулахыг ажил олгогчоос шаардана (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 48). Шаардлагаа бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр гаргаж, хуулбарыг өөртөө хадгална.

3. Хөдөлмөрийн нөхцөлөө тохиролцож, бичгээр баталгаажуул

Гэрээнд ажлын байрны нэр, ажил үүрэг, байршил, цалин хөлс, хөдөлмөрийн нөхцөлийг тусгана. Эдгээр нь ажилд орсон өдөр, ажилласан хугацаа, цалин хөлс, амралтын эрхийг тооцох үндэс болдог.

4. Маргаан гарвал урьдчилан шийдвэрлүүлэх

Хөдөлмөрийн эрхийн маргаан гарвал эхний ээлжид харилцан тохиролцох бүхий л хүчин чармайлт гаргах үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154). Тохиролцож чадаагүй бол:

  • хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, эсхүл комиссгүй бол сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандана;
  • маргааныг эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэн өдрөөс хойш 90 хоногийн дотор шийдвэрлүүлэхээр хандана;
  • комисс, хороо ажлын 10 өдрийн дотор шийдвэрлэнэ.

5. Шүүхэд хандах

Сум, дүүргийн гурван талт хорооны шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл уг шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдрийн дотор шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154).

Шүүхийн практик

Улсын дээд шүүхийн практикт ажилд орсон өдрийг тушаал эсвэл ажил хүлээлцсэнээр дангаар тооцохгүй, харин ажил үүрэг бодитоор гүйцэтгэсэн, ажил олгогч удирдлагын нөхцөлийг хангасан эсэхээр тодорхойлдог болох нь харагдаж байна.

  • "С" ХХК-д экскаваторын оператороор 9 хоног ажилласан боловч хөдөлмөрийн гэрээ байгуулаагүй тухай маргаанд шүүх хөдөлмөрийн гэрээний гол нөхцөлийг харилцан тохироогүй, хөдөлмөрийн харилцаа үүсээгүй гэж дүгнэсэн. Тухайн хэрэгт ажилд томилсон шийдвэр гараагүй, талууд хөдөлмөрийн гэрээ бичгэн хэлбэрээр байгуулаагүй, ажлын байрны нэр, ажил үүрэг, үндсэн цалин, хөдөлмөрийн нөхцөл зэрэг гол нөхцөл тохиролцогдоогүй байсан (Тогтоол #8150).

  • "А" ХК-ийн маргаанд шүүх ажил олгогч нь нэхэмжлэгчтэй хөдөлмөрийн гэрээ байгуулаагүй нь хөдөлмөрийн эрх зүйн харилцаа үүссэнийг үгүйсгэхгүй гэж дүгнэсэн. Өөрөөр хэлбэл гэрээ бичгээр байхгүй байх нь харилцаа үүсээгүй гэсэн үг биш, харин бодит ажил үүрэг гүйцэтгэсэн эсэх нь шийдвэрлэх ач холбогдолтой (Тогтоол #6123).

  • Төрийн байгууллагын маргаанд ажил олгогч тал ажилтныг томилсон тушаал гаргасан ч ажил үүрэг гүйцэтгэх байршил, ажлын байрны тодорхойлолт танилцуулах зэрэг тодорхой үйлдэл хийсэн нь баримтаар тогтоогдоогүй тул ажил олгогчийн тал ажил үүрэг гүйцэтгүүлэх нөхцөлийг хангаагүй гэж үзсэн (Тогтоол #11093).

Эдгээр шийдвэрээс харахад ажилд орсон өдрийг тогтооход тушаал ганцаараа хүрэлцэхгүй, харин ажил үүрэг бодитоор гүйцэтгэсэн, ажил олгогч удирдлага, хяналт, нөхцөлөөр хангасан эсэх нь чухал юм.

Түгээмэл асуултууд

Хөдөлмөрийн гэрээ бичгээр байгуулаагүй бол ажилд орсон өдөр хэзээнээс тооцогдох вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 48.3-т зааснаар хөдөлмөрийн гэрээг бичгээр үйлдээгүйгээс үл хамааран ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа үүссэнд тооцно. Өөрөөр хэлбэл ажилд орсон өдрийг ажил үүргээ бодитоор гүйцэтгэж эхэлсэн өдрөөр тооцно.

Ажилд томилсон тушаал гарсан боловч ажил үүрэг гүйцэтгээгүй бол ажилд орсон өдөр тооцогдох уу?

Тооцохгүй. Ганц тушаал гаргасан байх нь хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа үүссэн гэсэн үг биш. Ажил олгогч ажил үүрэг гүйцэтгэх нөхцөлийг хангаж, ажилтан бодитоор ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээр харилцаа үүснэ. Улсын дээд шүүхийн практикт энэ зарчмыг баримталдаг.

Ажил хүлээлцсэн акт нь ажилд орсон өдрийг тогтоох нотолгоо болж чадах уу?

Ажил хүлээлцсэн акт нь ажил үүрэг гүйцэтгэж эхэлснийг баталж болох нэг нотолгоо юм. Гэхдээ ажилд орсон өдрийг зөвхөн ажил хүлээлцсэнээр тодорхойлох бус, ажил үүрэг бодитоор гүйцэтгэж эхэлсэн, ажил олгогч удирдлага хяналтаа хэрэгжүүлж эхэлсэн зэрэг баримтаар тогтооно.

Хөдөлмөрийн гэрээг нөхөн байгуулах хугацаа хэд вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 48.2-т зааснаар хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хөдөлмөрийн гэрээг бичгээр үйлдээгүй бол ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээс хойш ажлын 10 өдрийн дотор ажил олгогч гэрээг нөхөн байгуулах үүрэгтэй.

Ажилд орсон өдрийн маргааныг хэдэн хугацаанд шийдвэрлүүлэх вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 154.2.2-т зааснаар хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан, өөр ажилд шилжүүлсэн тухай шийдвэрээс бусад хөдөлмөрийн эрхийн маргааныг эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэн өдрөөс хойш 90 хоногийн дотор хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс эсхүл сум, дүүргийн гурван талт хороонд хандаж шийдвэрлүүлнэ.

Дүгнэлт

Ажилд орсон өдрийг тушаал эсвэл ажил хүлээлцсэнээр дангаар тооцох нь буруу. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 41.2, 48.3-т зааснаар ажилтан ажил үүргээ бодитоор гүйцэтгэж эхэлсэн өдрөөр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа үүсэж, ажилд орсон өдөр тооцогдоно. Тушаал гаргасан ч ажил үүрэг гүйцэтгэх нөхцөл бүрдээгүй, ажилтан бодитоор ажиллаж эхлээгүй бол харилцаа үүссэнд тооцохгүй.

Практик зөвлөмж:

  • Ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлсэн өдрөө тэмдэглэж, тушаал, ажлын байрны тодорхойлолт, ажил хүлээлцсэн акт, цалин хөлсний баримт зэрэг нотолгоогоо цуглуул.
  • Хөдөлмөрийн гэрээг ажлын 10 өдрийн дотор нөхөн байгуулахыг ажил олгогчоос бичгээр шаард.
  • Гэрээнд ажлын байрны нэр, ажил үүрэг, байршил, цалин хөлс, хөдөлмөрийн нөхцөлийг заавал тусгуул.
  • Маргаан гарвал эхлээд харилцан тохиролцохыг оролдож, тохиролцож чадаагүй бол 90 хоногийн дотор хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс эсхүл гурван талт хороонд хандана.
  • Шаардлагатай бол мэргэжлийн хууль зүйн зөвлөгөө авч, эрхээ хамгаалаарай.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух