Оршил
Орон нутагт, ялангуяа алслагдсан сумдад нотариатч ажилладаггүй тул сумын Засаг даргын Тамгын газрын дарга эсвэл Засаг дарга нотариатын чиг үүргийг хавсран гүйцэтгэх тохиолдол түгээмэл байдаг. Гэвч энэхүү "төрийн үйлчилгээ"-г үзүүлэхдээ хувийн харилцаа, ашиг сонирхлын зөрчил гаргах нь иргэдийн өмчлөх эрхэд ноцтой хохирол учруулж, улмаар захиргааны болон иргэний эрх зүйн томоохон маргааны үндэс болдог. Энэхүү нийтлэлээр Засаг дарга Т-ийн үйлдсэн процесс болон түүний эрх зүйн үр дагаврыг дүн шинжилгээ хийж тайлбарлана.
Хууль зүйн үндэслэл
Энэхүү маргааныг шийдвэрлэхэд дараах хуулийн заалтууд гол үндэслэл болно:
- Нотариатын Тухай 16.2: Нотариатч ажиллаагүй сум, тосгонд сумын Засаг даргын Тамгын газрын дарга эсвэл эрх авсан албан тушаалтан нотариатын үүргийг хавсран гүйцэтгэхийг зөвшөөрдөг.
- Нотариатын Тухай 16.4: Хавсран гүйцэтгэгч нь нотариатчийн адил эрх эдэлж, үүрэг хүлээнэ.
- Захиргааны Ерөнхий Хууль 5.1.3: Захиргааны чиг үүргийг хуулиар шилжүүлэн авсан этгээдийг захиргааны байгууллагад тооцно.
- Нотариатын Тухай 54.1: Хууль болон ёс зүйн дүрэм зөрчсөн тохиолдолд сануулах, эрхийг түдгэлзүүлэх, хүчингүй болгох шийтгэл ногдуулна.
Практик алхамууд ба дүн шинжилгээ
Засаг дарга Т-ийн үйлдлийг хууль зүйн талаас дараах дөрвөн асуултын хүрээнд авч үзье.
1. Гэрээг баталсан үйлдэл нь захиргааны акт мөн үү?
Үгүй. Нотариатчийн (эсвэл үүрэг гүйцэтгэгчийн) хийж буй хэлцэл гэрчлэх үйлдэл нь Захиргааны Ерөнхий Хууль 37.1-д заасан захиргааны актын шинжийг бүрэн агуулдаггүй. Энэ нь нийтийн эрх зүйн хүрээнд гадагш чиглэсэн, шууд захирамжилсан шийдвэр биш, харин иргэд хоорондын иргэний эрх зүйн хэлцлийг "гэрчлэх" буюу баримтжуулж буй үйлчилгээ юм. Хэрэв гэрээг гэрчлэхээс татгалзсан бол тэрхүү "татгалзал" нь захиргааны акт болж болно. Харин гэрчилсэн үйлдэл нь өөрөө иргэний эрх зүйн маргааны объект болдог.
2. Сахилгын зөвлөл нь захиргааны байгууллага мөн үү?
Тийм. Нотариатын Тухай 51.1 болон Захиргааны Ерөнхий Хууль 5.1.3-д зааснаар Нотариатын танхимын дэргэдэх Сахилгын зөвлөл нь хуулиар олгогдсон захиргааны чиг үүргийг (хяналт тавих, шийтгэл ногдуулах) хэрэгжүүлж байгаа тул нийтийн эрх зүйн этгээд буюу захиргааны байгууллага мөн.
3. Сануулах арга хэмжээ нь захиргааны акт мөн үү?
Тийм. Нотариатын Тухай 54.1.1-д заасан сануулах шийтгэл нь:
- Тодорхой этгээдэд (Засаг дарга Т-д) чиглэсэн;
- Түүний эрх зүйн байдалд нөлөөлөхүйц (сахилгын хариуцлага хүлээсэн тэмдэглэл);
- Захиргааны байгууллагаас гаргасан нэг удаагийн шийдвэр тул захиргааны акт мөн.
4. Шүүх нэхэмжлэлийг хүлээн авах уу?
Тийм. Засаг дарга Т нь урьдчилан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг баримталсан байна.
- Нотариатын Тухай 54.4-д зааснаар Сахилгын зөвлөлийн шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл Хууль зүйн сайдад гомдол гаргах ёстой.
- Сайд 30 хоногийн дотор хариу өгөөгүй нь Захиргааны Ерөнхий Хууль 94.1-д зааснаар шүүхэд хандах эрхийг нээж өгнө.
Шүүхийн практик
Шүүх энэ хэргийг шийдвэрлэхдээ дараах нөхцөл байдлыг анхаарна:
- Ашиг сонирхлын зөрчил: Засаг дарга Т нь өөрийн найз А-ийн хүсэлтээр итгэмжлэлгүй этгээдэд гэрээг гарын үсэг зуруулж баталсан нь Нотариатын Тухай 3.1.1 (хууль дээдлэх) болон 3.1.4 (шударга ёсыг сахих) зарчмыг ноцтой зөрчсөн.
- Хууль бус үйлдэл: Итгэмжлэлгүйгээр гэрээ баталсан нь өөрөө хууль бус үйлдэл бөгөөд үүнийгээ шүүх дээр гэрээг хүчингүй болгох "хэрэгсэл" болгон ашигласан нь ёс зүйн алдаа юм.
- Шүүхийн шийдвэр: Шүүх Т-ийн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгох магадлал өндөр. Учир нь түүний гаргасан зөрчил нь бодит баримтаар (өөрийнх нь шүүх дээр өгсөн мэдүүлэг) тогтоогдсон.
Ижил төстэй хэргийн жишээ: Тогтоол #2535 - Сахилгын шийтгэл ногдуулахдаа процессын алдаа гаргаагүй, зөрчил нь тогтоогдсон бол шүүх захиргааны актыг хэвээр үлдээдэг.
Дүгнэлт
- Засаг даргын гэрээ баталсан үйлдэл: Захиргааны акт биш, харин иргэний эрх зүйн харилцааг гэрчилсэн нотариатын үйлдэл юм.
- Сахилгын зөвлөлийн шийдвэр: Энэ нь захиргааны байгууллагаас гаргасан захиргааны акт мөн тул захиргааны хэргийн шүүхийн харьяалалд хамаарна.
- Шүүхийн шийдвэр: Засаг дарга Т-ийн гаргасан зөрчил (итгэмжлэлгүйгээр гэрээ баталсан, ашиг сонирхлын зөрчил гаргасан) нь тодорхой тул шүүх Сахилгын зөвлөлийн шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгох үндэслэлтэй.
Зөвлөмж: Нотариатын үүрэг гүйцэтгэж буй албан тушаалтнууд хуульд заасан баримт бичгийн бүрдлийг (итгэмжлэл, иргэний үнэмлэх) чанд шалгаж, хувийн харилцаанаас ангид байх нь ирээдүйд үүсэх сахилгын болон эрүүгийн хариуцлагаас сэргийлэх цорын ганц зам юм.