Шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны зардал: тооцоо, баримт ба хариуцах этгээд

Иргэний хэргийн шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болсон ч төлбөр төлөгч сайн дураар биелүүлээгүй үед албадан гүйцэтгэх ажиллагаа эхэлдэг. Энэ явцад хөрөнгө битүүмжлэх, хадгалах, үнэлгээ тогтоолгох, эрэн сурвалжлах зэрэг олон төрлийн бодит зардал гардаг. Иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны зардлыг ерөнхийдөө төлбөр авагчаас урьдчилан гаргуулж, ажиллагаа дуусахад хуульд заасан журмаар төлбөр төлөгчөөс нөхөн гаргуулна. Төсвөөс санхүүжүүлэх болон хэсэгчлэн хангагдсан шаардлагын тусгай зохицуулалт бий.

Иймд шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны зардал хэрхэн тооцогддог, ямар баримт дээр үндэслэдэг, хэн эцсийн хариуцлагыг хүлээдэг болохыг хуулийн дагуу нарийвчлан ойлгох нь чухал юм.

Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны зардлыг зохицуулсан үндсэн хэм хэмжээ нь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 118-д тодорхойлогдсон байдаг.

1. Зардалд юу хамаарах вэ?

Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 118-ийн 118.2-т зааснаар дараах зардлууд албадан гүйцэтгэх ажиллагааны зардалд орно:

• Төлбөр төлөгчийн эд хөрөнгийг битүүмжлэх, барьцаалах, хураах, хадгалах, тээвэрлэх, борлуулах зардал;
• Төлбөр төлөгч болон түүний нуусан хөрөнгийг эрэн сурвалжлах, илрүүлэх зардал (үүнд Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 57-ийн 57.9-д заасан мэдээллийг төлбөртэй авах зардал орно);
• Хөндлөнгийн мэргэжилтэн, шинжээчийн хөлс (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 42-ийн 42.3);
• Шуудан, илгээмж, холбоо болон төлбөр авагчид мөнгийг шилжүүлэхтэй холбоотой зардал;
• Дуудлага худалдаа зохион байгуулахтай холбогдон гарах зардал (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 74-ийн 74.3.1, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 66);
• Барилга, орон сууцнаас албадан нүүлгэх, газар чөлөөлөх үед цагдаа болон мэргэжлийн байгууллагаас туслалцаа авах зардал (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 100-ийн 100.7).

2. Зардлыг хэн, хэрхэн хариуцах вэ?

• Урьдчилан гаргах үүрэг: Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 118-ийн 118.3-т зааснаар шийдвэр гүйцэтгэгч зардлыг төлбөр авагчаас урьдчилан гаргуулж тусгай дансанд төвлөрүүлдэг.
• Эцсийн хариуцагч: Мөн зүйлийн 118.4 болон Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 105-ын 105.2-т зааснаар ажиллагаа дуусмагц төлбөр төлөгчөөс хураасан хөрөнгөөс хамгийн түрүүнд гүйцэтгэх ажиллагааны зардлыг суутгаж, урьдчилан гаргасан төлбөр авагчид болон бусад оролцогчид нөхөн олгоно.
• Хэсэгчлэн биелүүлсэн үед: Хэрэв төлбөрийн шаардлагыг хэсэгчлэн хангасан бол талууд тэр хэмжээгээр хуваан хариуцна (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 118-ийн 118.5).
• Хэд хэдэн этгээд байх: Хэд хэдэн төлбөр авагч, төлбөр төлөгчтэй бол зардлыг хуваан гаргуулна (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 118-ийн 118.6).

3. Улсын төсвөөс хариуцах тусгай нөхцөл

Хуулийн дагуу дараах тохиолдолд иргэнээс зардал шаардахгүй, улсын төсвөөс санхүүжүүлнэ:

1. Тэжээн тэтгэх үүрэгтэй холбоотой шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 118-ийн 118.7);
2. Гэмт хэргийн улмаас бусдын амь нас, эрүүл мэндэд учирсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх ажиллагаа;
3. Төлбөрийн чадваргүй төлбөр авагчийн хүсэлтээр үүсгэсэн ажиллагаа;
4. Анх гарсан гүйцэтгэх баримт бичиг хүчингүй болсон үндэслэлээр ажиллагааг дуусгавар болгосон үед (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 29-ийн 29.1.1, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 118-ийн 118.8).

4. Зардалд тооцохгүй тохиолдол

Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 85-ын 85.2-т тодорхой зааснаар төлбөр авагч шийдвэр гүйцэтгэгчийн санал болгосон төлбөр төлөгчийн хөрөнгийг өөрийн төлбөрт суутган авах үед хөрөнгийн өмчлөх эрхийг улсын бүртгэлд бүртгүүлэх зардлыг төлбөр авагч өөрөө хариуцах бөгөөд уг зардлыг шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны зардалд тооцохгүй.

Мөн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 55-ын 55.6-д зааснаар хөрөнгийн үнэлгээнд үнийн өөрчлөлт орсон гэж үзэж, талууд дахин үнэлгээ хийлгэх хүсэлт гаргасан бол уг дахин үнэлгээний зардлыг хүсэлт гаргагч тал өөрөө хариуцна.

Хэрэв та төлбөр авагч эсвэл төлбөр төлөгчийн хувиар шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаанд оролцож байгаа бол дараах дарааллыг баримтална:

Практикт шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны зардлын тооцоотой холбоотой дараах маргаанууд гардаг:

1. Үндэслэлгүй эсвэл хэт өндөр зардал тооцох: Шийдвэр гүйцэтгэгч зайлшгүй шаардлагагүй ажиллагаа явуулсан, эсхүл зах зээлийн ханшаас хэт өндөр дүнгээр хадгалалт, тээврийн зардлыг тооцсон тохиолдолд талууд маргадаг. Хэрэв шийдвэр гүйцэтгэгчийн ажиллагаа хууль зөрчсөн гэж үзвэл Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 122-ын 122.2-т зааснаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж хохирлоо шаардах эрхтэй.
2. Үнэлгээний маргаан: Хөрөнгийн үнэлгээг мэргэжлийн шинжээчээр хийлгэхэд үнэлгээчний ажлын хөлс гардаг. Энэ хөлс нь шийдвэр гүйцэтгэлийн зардалд ордог ч талууд үнэлгээг хүлээн зөвшөөрөхгүй бол мэдэгдсэнээс хойш 7 хоногийн дотор шүүхэд гомдол гаргах хуулийн богино хугацаатай (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 55-ын 55.7).

• Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль: хүсэлт, баримт бичиг, дараалал
• Шийдвэр гүйцэтгэлийн хөрөнгийн үнэлгээнд гомдол гаргах журам
• Ажил гүйцэтгэх гэрээнээс татгалзах: Төлбөр буцаах ба гүйцэтгэсэн ажлын тооцоо