Олон жил биелээгүй шүүхийн шийдвэр: гүйцэтгэх баримт бичиг ба хугацааг шалгах нь
Шүүхийн шийдвэр олон жил биелээгүй бол гүйцэтгэх хуудас байгаа эсэх, ажиллагаа үүссэн эсэх, 4/3/2 жилийн хугацаа хэтэрсэн эсэх, буцаасан баримт бичгийн хугацаа хэрхэн шинээр тоологдохыг практик алхмаар тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Шүүх таны талд шийдвэр гаргасан. Гэвч жилүүд өнгөрч, мөнгө нь орохгүй, эсвэл та өөрөө төлөх ёстой тал болж, ямар нэг мэдэгдэл ирэхгүй удсаар байна. Ийм үед хамгийн түрүүнд хариулах ёстой асуулт нь "Хугацаа өнгөрсөн үү, эсвэл ажиллагаа аль хэдийн нээгдчихсэн юу?" гэдэг юм. Гүйцэтгэх баримт бичиг (гүйцэтгэх хуудас) гарт байгаа эсэх, иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа үүссэн эсэх, үүссэн бол хэзээ, тасалдсан эсэх — энэ гурвыг тодруулахгүйгээр цааш ямар ч алхам хийх нь эрсдэлтэй. Учир нь олон жил "унтаж" байсан ажиллагаа ба шинээр эхлүүлэх хугацаа хэтэрсэн байдал нь эрс өөр эрх зүйн үр дагавартай.
Оршил: ялгааг нь эхлээд тогтоо
Практикт иргэд хоёр өөр нөхцөл байдлыг байнга хольдог:
- Шийдвэр хүчин төгөлдөр болсон, гэвч гүйцэтгэх ажиллагаа огт үүсээгүй (унтаж байгаа байдал). Энэ үед шийдвэрийн төрлөөс хамаарсан "үүсгэх хугацаа" (4, 3, 2 жил) асуудал болно.
- Гүйцэтгэх ажиллагаа нээгдсэн, гэвч олон жил үр дүнгүй явагдаж байгаа (идэвхтэй байдал). Энэ үед ажиллагаа "нээлттэй" байна; шийдвэр гүйцэтгэгчийн хугацаа хэтрүүлсэн нь ажиллагааг дуусгавар болгох үндэслэл болохгүй.
Эдгээрийг ялгах мод:
Хууль зүйн үндэслэл
1. Гүйцэтгэх баримт бичиг гэж юу вэ
Гүйцэтгэх баримт бичигт шүүхийн шийдвэрийг үндэслэн олгосон гүйцэтгэх хуудас, түүнчлэн тодорхой шийдвэр болон шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны зардлыг гаргуулах тухай шийдвэр хамаарна (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 19.1). Гүйцэтгэх баримт бичиггүйгээр иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа явуулахыг хууль хориглосон (мөн, 19.3).
Гүйцэтгэх баримт бичиг заавал хангах ёстой агуулгын шаардлагыг 20 дугаар зүйл тодорхойлсон — олгосон шүүх, шийдвэрийн он/сар/өдөр/дугаар, төлбөр авагч ба төлбөр төлөгчийн мэдээлэл, төлбөрийн хэмжээ, гүйцэтгэх арга журам, шүүгчийн гарын үсэг, тамга зэрэг. Шаардлага хангаагүй баримт бичгийг ахлах шийдвэр гүйцэтгэгч хүлээн авснаас хойш ажлын 3 өдрийн дотор тогтоол гарган шүүхэд буцаана (20.3).
Хэрэв гүйцэтгэх хуудас үрэгдсэн бол Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 188 дугаар зүйлд заасан журмын дагуу дахин олгуулахаар шүүхэд хандана (19.2). Дахин олгохдоо урьд гаргасан шүүхийн шийдвэрийг үндэслэнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 188.3).
2. Иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа үүсгэх хугацаа
Энэ бол сэдвийн гол цэг. Хуульд өөрөөр заагаагүй бол дараах хугацаа өнгөрвөл иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа үүсгэхгүй (Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18.1):
- иргэний хэргийн болон эрүүгийн хэргийн хамт шийдвэрлэсэн иргэний нэхэмжлэлийн талаархи шүүхийн шийдвэр, хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлэсэн шүүгчийн захирамж — хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш 4 жил;
- олон улсын гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол гадаад улсын шүүх, олон улсын шүүх, арбитрын шийдвэр — 3 жил;
- шүүхээр баталгаажуулсан цэргийн анги/байгууллагын захирагчийн тушаал, нотариатчийн мэдэгдэх хуудас, арбитрын шийдвэр, гэмт хэргийн хохирогчид нөхөн төлбөр олгох сангийн зөвлөлийн шийдвэр — 3 жил;
- шүүхээс гарах шийдвэрийн биелэлтийг баталгаажуулах арга хэмжээ авах тухай шүүгчийн захирамж — 2 жил.
Хугацааг хэрхэн тоолохыг 15 дугаар зүйл нарийвчлан зохицуулсан: минут, цаг, ажлын өдөр, хоног, сар, жилээр тоолно; тоолж эхэлсэн өдрийг оруулахгүй; жилээр тоолоход дараа оны тухайн сарын тухайн өдөр дуусна; хугацааны төгсгөл ажлын бус өдөр тохиолдвол дараагийн ажлын эхний өдрөөр тоолно (15.6).
3. Хугацаа хэтэрсэн ч сэргээх боломж
Төлбөр авагч хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хугацааг хэтрүүлсэн нь тогтоогдвол хэтрүүлсэн хугацааг сэргээлгэх хүсэлтээ холбогдох нотлох баримтын хамт шүүхэд гаргаж болно. Шүүгч уг хугацааг хэтэрснээс хойш 3 жилийн дотор нөхөн сэргээж болно (18.2). Сэргээсэн тухай шийдвэр гарснаас хойш 6 сарын дотор гүйцэтгэх хуудас олгуулахаар шүүхэд хандана (18.3).
4. Хугацаа "дахин эхэлдэг" тохиолдлууд
Хугацааг шалгахдаа хоёр чухал дүрмийг анхаарах хэрэгтэй:
- Зайлсхийсэн, оргон зайлсан хугацаа тооцогдохгүй. Төлбөр төлөгч гүйцэтгэх баримт бичигт заасан шаардлагыг биелүүлэхээс зайлсхийсэн, оргон зайлсан хугацааг үүсгэх хугацаанд оруулан тооцохгүй бөгөөд төлбөр төлөгч, түүний эд хөрөнгийг олж илрүүлснээс эхлэн шинээр тоолно (18.6).
- Буцаасан баримт бичгийн хугацаа шинээр тоологдоно. Гүйцэтгэх баримт бичгийг төлбөр авагчид буцаасан тохиолдолд хугацааг буцааснаас эхлэн шинээр тоолно (18.7).
Тэжээн тэтгэх үүрэгтэй холбоотой шийдвэрийг үүрэг хүлээлгэсэн бүхий л хугацааны туршид албадан гүйцэтгэж болно (18.4).
5. Хугацаа хэтэрсэн ч дуусгавар болохгүй
Нэг чухал зүйлийг санаарай: шийдвэр гүйцэтгэгч хуульд заасан хугацааг хэтрүүлсэн нь шүүхийн шийдвэрийг гүйцэтгэх ажиллагааг дуусгавар болгох үндэслэл болохгүй (16.1). Өөрөөр хэлбэл, ажиллагаа нэгэнт нээгдсэн бол "удаан болсон" гэдэг шалтгаанаар хаагдахгүй.
Харин гүйцэтгэх ажиллагааны оролцогч шийдвэр гүйцэтгэгчийн шийдвэр, үйл ажиллагаанд гомдол гаргах хугацааг хэтрүүлбэл гомдлыг буцааж, гомдол гаргаагүйд тооцно; хүндэтгэн үзэх шалтгаан тогтоогдвол дээд шатны байгууллага, албан тушаалтан гомдлыг хүлээн авч хянан шийдвэрлэж болно (16.2, 16.3).
6. Ажиллагаа үүсгэх ба дуусгавар болгох
Ахлах шийдвэр гүйцэтгэгч гүйцэтгэх баримт бичгийг хүлээн авснаас хойш ажлын 3 өдрийн дотор иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны хувийн хэрэг нээж, ажиллагаа үүсгэх тухай тогтоол гарган зохих шийдвэр гүйцэтгэгчид хуваарилна (21.1).
Дуусгавар болгох үндэслэлийг 29 дүгээр зүйл жагсаасан — шийдвэр хүчингүй болсон, төлбөр авагч татгалзсан, төлбөр төлөгч бүрэн төлсөн, эвлэрсэн, тэжээн тэтгэх үүрэг дууссан зэрэг. Хэрэв дуусгавар болгох үндэслэл арилсан, эсвэл тэжээн тэтгэх үүрэгтэй холбоотой эвлэрлийн гэрээг зөрчсөн бол төлбөр авагчийн хүсэлтээр ахлах шийдвэр гүйцэтгэгч тогтоол гаргаж ажиллагааг сэргээн явуулна (30.1).
Гүйцэтгэх баримт бичгийг төлбөр авагчид буцаах үндэслэлийг 31 дүгээр зүйл тодорхойлсон. Буцаахдаа ахлах шийдвэр гүйцэтгэгч төлбөр төлөгчийн эд хөрөнгийг битүүмжилсэн, хураан авсан, худалдан борлуулсан, нуугдмал эд хөрөнгийг олж илрүүлэх талаар зохих ажиллагаа явуулсан эсэхийг хянан үзэж, тогтоол гаргана (31.3).
Практик алхамууд
Дараах дарааллаар шалгана. Алхам бүрийн үр дүнг бичгээр, огноотой нь баримтжуулах нь чухал.
Алхам 1: Гарт байгаа бичиг баримтаа бүрдүүлэх
- Шүүхийн шийдвэр (эсвэл захирамж) — хүчин төгөлдөр болсон огноо хамгийн чухал.
- Гүйцэтгэх хуудас байвал — олгосон огноо, дугаар.
- Шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагаас ирсэн аливаа мэдэгдэл, тогтоол.
Хэрэв гүйцэтгэх хуудас гартаа байхгүй бол шүүхээс дахин олгуулах асуудлыг шийдэх шаардлагатай (19.2; Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 188).
Алхам 2: Шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагаас лавлагаа авах
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газар/хэлтэст хандаж дараах зүйлийг бичгээр тодруул:
- гүйцэтгэх ажиллагаа үүссэн эсэх, үүссэн бол огноо, дугаар;
- ажиллагаа түдгэлзсэн, дуусгавар болсон, эсвэл буцаасан эсэх;
- гүйцэтгэх хуудас хэзээ, хэнд, ямар үндэслэлээр буцаагдсан.
Энэ мэдээллийг авахгүйгээр "хугацаа өнгөрсөн" гэж дүгнэх нь алдаатай.
Алхам 3: Хугацааг тооцох
Шийдвэрийн төрлөөр үүсгэх хугацааг (4/3/2 жил) тогтоож (18.1), хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс эхлэн тоолно. Дараах нөхцөл байсан эсэхийг шалга:
- төлбөр төлөгч зайлсхийсэн, оргон зайлсан хугацаа байсан уу (18.6);
- гүйцэтгэх баримт бичиг төлбөр авагчид буцаагдсан уу (18.7);
- тэжээн тэтгэх үүрэгтэй холбоотой шийдвэр үү (18.4).
Алхам 4: Хугацаа хэтэрсэн бол сэргээх хүсэлт
Хүндэтгэн үзэх шалтгаан байгаа (жишээ нь төлбөр төлөгчийг олж чадаагүй, түүний эд хөрөнгийг илрүүлсэн зэрэг нөхцөлийг баримтаар нотлох) тохиолдолд шүүхэд хэтрүүлсэн хугацааг сэргээлгэх хүсэлт гаргана (18.2). Шийдвэр гарснаас хойш 6 сарын дотор гүйцэтгэх хуудас олгуулахаар хандана (18.3).
Анхаар: сэргээх хүсэлтийг зөвхөн төлбөр авагч гаргана. Төлбөр төлөгч хугацаа өнгөрснийг үндэслэн үүргээсээ чөлөөлөгдөх боломж хязгаарлагдмал — дараах шүүхийн практик үүнийг харуулна.
Алхам 5: Ажиллагаа нээлттэй бол юу хийх
Ажиллагаа үүссэн, гэвч жилүүдэд үр дүнгүй байгаа бол:
- шийдвэр гүйцэтгэгчийн шийдвэр, үйл ажиллагаанд гомдол гаргах хугацааг (16.2) анхаарч, хугацаанд нь гомдол гаргах;
- хөрөнгийн үнэлгээ, дуудлага худалдааны ажиллагааны хууль ёсны байдлыг шалгуулах;
- гүйцэтгэх ажиллагааны явцад учирсан хохирлоо нөхөн төлүүлэхээр шүүхэд нэхэмжлэл гаргах (122.2);
- хуулийн этгээд тогтоосон хугацаанд суутгал хийх үүргээ биелүүлээгүй бол хохирлоо нөхөн төлүүлэхээр нэхэмжлэл гаргах (121.1).
Шүүхийн практик
Доорх шийдвэрүүд нь энэ сэдвийн гол асуудлуудыг бодитоор хэрхэн шийдвэрлэснийг харуулна.
Хугацаа хэтэрсэн, сэргээх үндэслэл тогтоогдоогүй тохиолдол. Ажил гүйцэтгэх гэрээний үлдэгдэл төлбөр нэхэмжилсэн маргаанд алданги шаардах эрх 2013 оны 01 дүгээр сарын 01-нээс үүссэн, хөөн хэлэлцэх хугацаа 2016 онд дууссан, нэхэмжлэгч 2017 онд нэхэмжлэл гаргасан тул доод шатны шүүхийн хуулийг буруу тайлбарлаж хэрэглэснийг хяналтын шат залруулсан (Тогтоол #5124). Энэ нь хугацааны эхлэх цэгийг зөв тогтоох нь хэрэглэгдэх хуулийг шууд өөрчилдөг болохыг харуулна.
"Зайлсхийсэн, оргон зайлсан" хугацааг тооцохгүй байх дүрэм. Шүүхийн шийдвэрээс зайлсхийх зорилгоор эд хөрөнгөө нуун дарагдуулж, оршин суух хаягаа өөрчилсөн этгээдийн үйлдэл нь "удааширсан гэмт хэрэг"-ийн шинжийг агуулж, хөөн хэлэлцэх хугацааг нуусан хөрөнгөө ил болгосон, эсвэл төлбөрийг бодитоор нөхөн төлсөн үеэс тооцох ёстой гэж дүгнэсэн (Тогтоол #2162).
Ажиллагаа нээлттэй үед шийдвэрийг биелүүлэх үүрэг. Ажилд эгүүлэн тогтоосон шүүхийн шийдвэр бодитоор биелэгдэх хүртэл эрх зөрчигдсөн хэвээр үргэлжлэх тул тухайн хугацааны цалинг шаардах эрхтэй гэж шүүх дүгнэсэн; шүүхийн шийдвэрийн үндсэн дээр хуулийн хүчин төгөлдөр болсон шаардлагын хөөн хэлэлцэх хугацаа арван жил байна (Тогтоол #2796; Иргэний хууль, 80.1).
Хугацаа хэтрүүлбэл гомдлыг буцаана. Үл хөдлөх эд хөрөнгийн үнэлгээний талаар гомдол гаргах 7 хоногийн хугацааг хэтрүүлсэн тул нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон (Тогтоол #7165).
Хугацаа хэтрэхгүй байх нарийн шалтгаанууд. Гэрээнээс татгалзсаны үр дагавар буюу хэлцлээр шилжүүлсэн зүйлийг харилцан буцаах үүрэг нь гэрээний үндсэн үүрэг биш тул тусгай бус, хөөн хэлэлцэх ерөнхий хугацаа үйлчилнэ гэж үзсэн (Тогтоол #10850). Мөн үл хөдлөх эд хөрөнгөтэй холбоотой сөрөг нэхэмжлэлд 3 жилийн бус, 6 жилийн хугацаа хамаарах эсэх маргааныг хяналтын шат авч үзсэн (Тогтоол #10609).
Түгээмэл асуултууд
Шүүхийн шийдвэр гарснаас хойш олон жил болсон бол гүйцэтгэх ажиллагаа үүсгэх хугацаа хэд вэ?
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 18.1 дэх хэсэгт иргэний хэргийн шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш 4 жил, зарим төрлийн шийдвэрт 3 жил, шүүгчийн захирамжаар биелэлтийг баталгаажуулах арга хэмжээ авах тухай шийдвэрт 2 жил гэж заасан. Энэ хугацаа өнгөрвөл иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа үүсгэхгүй.
Гүйцэтгэх хуудсаа алдсан бол дахин авах боломжтой юу?
Боломжтой. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 19.2-т гүйцэтгэх баримт бичгийг үрэгдүүлсэн тохиолдолд Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 188 дугаар зүйлд заасан журмын дагуу шүүхэд хандаж дахин олгуулахаар заасан.
Шийдвэр гүйцэтгэх хугацааг хэтрүүлсэн нь ажиллагааг дуусгавар болгох үндэслэл болох уу?
Болохгүй. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 16.1 дэх хэсэгт шийдвэр гүйцэтгэгч хуульд заасан хугацааг хэтрүүлсэн нь шүүхийн шийдвэрийг гүйцэтгэх ажиллагааг дуусгавар болгох үндэслэл болохгүй гэж тодорхой заасан.
Гүйцэтгэх баримт бичгийг буцаасан бол хугацаа хэрхэн тоологдох вэ?
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 18.7 дугаар хэсэгт гүйцэтгэх баримт бичгийг төлбөр авагчид буцаасан тохиолдолд 18.1, 18.5-д заасан хугацааг гүйцэтгэх баримт бичгийг буцааснаас эхлэн шинээр тоолно гэж заасан.
Хугацаа хэтэрсэн ч шүүхэд хандах боломж бий юу?
Бий. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 18.2-т төлбөр авагч хүндэтгэн үзэх шалтгааны улмаас хугацааг хэтрүүлсэн нь тогтоогдвол шүүгч уг хугацааг хэтэрснээс хойш 3 жилийн дотор нөхөн сэргээж болно гэж заасан.
Дүгнэлт
Олон жил биелээгүй шүүхийн шийдвэрийн хувьд хамгийн эхний чухал зүйл нь "аль нөхцөл байдал вэ" гэдгийг тодорхойлох юм:
- Ажиллагаа огт үүсээгүй — шийдвэрийн төрлөөр 4, 3 эсвэл 2 жилийн хугацааг шалгаж, хэтэрсэн бол хүндэтгэн үзэх шалтгааныг баримтаар нотлон сэргээх хүсэлт гаргана (18.1, 18.2).
- Ажиллагаа нээлттэй — хугацаа хэтэрсэн нь дуусгавар болгох үндэслэл болохгүй (16.1) тул гомдол гаргах, хохирлоо нөхөн төлүүлэх, суутгал хийх үүргийг шаардах зэрэг арга хэмжээнд анхаарлаа хандуулна (121.1, 122.2).
- Баримт бичиг буцаагдсан — хугацаа буцааснаас эхлэн шинээр тоологдоно (18.7). Гүйцэтгэх хуудас үрэгдсэн бол дахин олгуулах журмыг ашиглана (19.2; Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 188).
Практик зөвлөмж: лавлагааг бичгээр, огноотой нь авч, шийдвэр хүчин төгөлдөр болсон огноо болон буцаасан, түдгэлзүүлсэн бүх тогтоолыг хуулбарлан хадгалаарай. Ингэснээр хугацааг зөв тооцож, шаардлагатай бол хүндэтгэн үзэх шалтгааныг баримтаар нотлох боломж бүрдэнэ. Энэ материал нь ерөнхий мэдээллийн шинжтэй бөгөөд таны тодорхой хэргийн нөхцөл байдлыг бүрэн тусгахгүй тул нарийн асуудлаар мэргэжлийн хуульчийн зөвлөгөө авахыг зөвлөж байна.