Ногдол ашиг авах хувьцаа эзэмшигчийн бүртгэлээ хэрхэн шалгах вэ?
Ногдол ашиг авахын тулд хувьцаа эзэмшигчийн бүртгэлээ хэрхэн шалгах, бүртгэлийн өдөр, хуулбар авах эрх, хугацаа, хууль зүйн үндэслэлийг практик алхмуудтай танилцуулна.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Ногдол ашиг авахын тулд хамгийн түрүүнд хийх зүйл бол өөрийн нэр, хаяг, эзэмшлийн хувьцааны тоо зөв бүртгэгдсэн эсэхийг шалгах юм. Хувьцаат компанийн хувьд ногдол ашиг авах эрхтэй хувьцаа эзэмшигчийг "бүртгэлийн өдөр"-өөр тасалбар болгон тодорхойлдог тул энэ өдрөөр таны нэр бүртгэлд зөв байх нь ногдол ашиг хүртэх гол нөхцөл болдог. Бүртгэлээ шалгах, хуулбар гаргуулах эрх танд хуулиар олгогдсон бөгөөд дараах алхмуудыг дараалан хийвэл хангалттай.
Хууль зүйн үндэслэл
Үнэт цаас эзэмшигчдийн бүртгэл гэж юу вэ
Компанийн тухай хуулиар компани нь үнэт цаас эзэмшигчдийн бүртгэлийг хөтлөх үүрэгтэй бөгөөд энэ үүргээ үнэт цаасны хадгаламжийн үйл ажиллагаа эрхлэх байгууллагаар гэрээний үндсэн дээр гүйцэтгүүлж болно. Бүртгэл нь тухайн үнэт цаас эзэмшигчийн эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэр, оршин суугаа газрын хаяг, түүний эзэмшлийн үнэт цаасны төрөл, тоо зэргийг тусгасан байна. Дэлгэрэнгүйг Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 45-аас үзнэ үү.
Бүртгүүлснээр эрх үүснэ
Хувьцаа эзэмшигч нь өөрийн нэр, оршин суугаа газрын хаяг болон эзэмшиж байгаа үнэт цаасны хэмжээг бүртгэл хөтлөх этгээдэд мэдээлэх, нэмэлт өөрчлөлтийг тухай бүрд нь мэдэгдэх үүрэгтэй. Энэ дагуу бүртгүүлснээр уг үнэт цаасыг эзэмшигчийн эрх үүсдэг. Харин нэр, хаягийн өөрчлөлтөө мэдэгдээгүйн улмаас мэдээлэл хүрээгүй тохиолдолд хариуцлагыг компани хүлээхгүй гэдгийг анхаарах хэрэгтэй (мөн тэр зүйл).
Бүртгэлээ шалгах, хуулбар авах эрх
Энэ бол хамгийн чухал заалт. Хувьцаат компанийн энгийн хувьцаа эзэмшиж байгаа хувьцаа эзэмшигч нь компанийн энгийн хувьцаа эзэмшигчийн эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэр, оршин суугаа газрын хаяг, эзэмшлийн хувьцааны тоо зэргийг агуулсан бүртгэлийг шаардан гаргуулах эрхтэй. Бүртгэл хөтлөх эрх бүхий байгууллага эсвэл гүйцэтгэх удирдлага шаардлагыг хүлээн авснаас хойш ажлын таван өдрийн дотор шаардлага гаргасан өдрөөр тасалбар болгон гаргаж өгөх үүрэгтэй. Үүнийг Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 98-аас дэлгэрэнгүй үзнэ үү.
Мөн компанийн үнэт цаас эзэмшигчдийн бүртгэл хөтлөх этгээд нь бүртгүүлсэн этгээдийн шаардсанаар түүний үнэт цаас эзэмших эрхийг бүртгэлээс хуулбар хийх замаар баталгаажуулах үүрэгтэй (Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 45).
Ногдол ашиг авах эрхтэй хүнийг хэрхэн тодорхойлох вэ
Хувьцаат компанийн хувьд ногдол ашиг авах эрхтэй хувьцаа эзэмшигчийг бүртгэлийн өдрөөр тасалбар болгон тодорхойлж, энэ тухайгаа хувьцаа эзэмшигчид мэдэгддэг. Бүртгэлийн өдрийг төлөөлөн удирдах зөвлөл хурал хуралдуулах тухай шийдвэр гаргах үед тогтоодог. Эдгээрийг Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 46 болон Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 64-өөс үзнэ үү.
Хувьцаагаа шилжүүлсэн бол ногдол ашиг хэнд орох вэ
Хувьцаа эзэмшигч нь ногдол ашиг авах эрхтэй хувьцаа эзэмшигчдийн жагсаалт гаргах өдрөөс ногдол ашиг төлөх өдөр хүртэл хугацаанд өөрийн эзэмшлийн хувьцааг бусдад шилжүүлсэн бол ногдол ашиг авах эрх нь гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол хуучин эзэмшигчид үлддэг. Энэ дүрмийг Компанийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 46-аас үзнэ үү. Тиймээс хувьцаа зарах гэж байгаа бол бүртгэлийн өдөр болон ногдол ашгийн хуваарилалтыг сайтар тооцох хэрэгтэй.
Практик алхамууд
Дараах дарааллаар бүртгэлээ шалгаж, ногдол ашгаа авах бэлтгэлээ хангана.
1. Бүртгэлийн өдрийг мэдэж авах
Компанийн зарласан хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын зар, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн шийдвэрээс бүртгэлийн өдрийг тодорхойлно. Ногдол ашгийн хэмжээ, төлөх өдрийг агуулсан шийдвэрийг компани хувьцаа эзэмшигчдэд мэдэгдэх үүргээс гадна, хуралд оролцох эрхтэй хүмүүсийн нэрсийн жагсаалтыг бүртгэл хөтлөх этгээд гаргаж өгдөг.
2. Бүртгэл хөтлөгч этгээдийг олж мэдэх
Компани өөрөө бүртгэл хөтөлж байгаа эсэх, эсвэл үнэт цаасны хадгаламжийн үйл ажиллагаа эрхлэх байгууллагаар гүйцэтгүүлж байгаа эсэхийг компаниас лавлана. Үнэт цаасны төвлөрсөн хадгаламжийн үйл ажиллагаа эрхлэх эрх бүхий байгууллага нь хувьцаа хадгалуулагчийн өмчлөл дэх үнэт цаасны ногдол ашгийг банкан дахь харилцагчийн нэр дээрх дансанд шилжүүлдэг (Үнэт цаасны зах зээлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 45).
3. Бичгээр шаардлага гаргах
Өөрийн нэр, регистрийн дугаар, хаяг, эзэмшлийн хувьцааны тоог дурдаж, бүртгэлийн хуулбарыг гаргуулах хүсэлтээ компанийн гүйцэтгэх удирдлага эсвэл бүртгэл хөтлөх байгууллагад бичгээр өгнө. Шаардлага гаргасан өдрөө тэмдэглэж, хувийг өөртөө үлдээх нь зүйтэй.
4. Ажлын таван өдрийн дотор хүлээж авах
Хуулиар шаардлагыг хүлээн авснаас хойш ажлын таван өдрийн дотор бүртгэлийг гаргаж өгөх үүрэгтэй. Хугацаа хэтэрвэл эрх бүхий албан тушаалтан хуулиар хариуцлага хүлээх үндэслэлтэй.
5. Мэдээллээ тулгаж шалгах
Гаргаж авсан бүртгэл дээр нэр, хаяг, хувьцааны тоо зөв эсэхийг шалгана. Алдаа, зөрүү байвал нэн даруй залруулга хийлгэх хүсэлт гаргана. Үнэт цаасны өмчлөх эрхийн бүртгэлд алдаатай мэдээлэл оруулсны улмаас учирсан хохирлыг буруутай этгээд хариуцна (Үнэт цаасны зах зээлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 42).
6. Хаяг, нэрийн өөрчлөлтийг тухай бүрд мэдэгдэх
Хаяг, нэр өөрчлөгдсөн тохиолдолд бүртгэл хөтлөх байгууллагад тухай бүрд нь мэдэгдэнэ. Эс тэгвээс ногдол ашгийн мэдээлэл танд хүрэхгүй байж болзошгүй.
Шүүхийн практик
Бүртгэл, ногдол ашигтай холбоотой шүүхийн практик нь мэдээлэл авах, хурал зарлах эрхийг хамгаалах чиглэлд хэлбэржиж байна.
Нэгдүгээрт, хувьцаа эзэмшигчийн мэдээлэл авах, хурал зарлах эрхийг хязгаарлаж болохгүй. Нэгэн хэрэгт давж заалдах шатны шүүх компанийн өмч хөрөнгө болон хувьцаа эзэмшигчийн хөрөнгө ялгаатай боловч хувьцаа эзэмшигч нь компанийн мэдээлэл авах, хурал зарлах эрхтэй тул хариуцагч компанид хувьцаа эзэмшигчийн ээлжит хурал зарлаж, санхүүгийн тайлан болон баримт бичгүүдээр танилцуулахыг даалгасан (Тогтоол #36248). Энэ нь бүртгэл, мэдээлэл авах эрхээ хэрэгжүүлэхэд шүүх дэмжлэг үзүүлдэг болохыг харуулж байна.
Хоёрдугаарт, ногдол ашиг хуваарилах эсэх нь компанийн шийдвэрийн асуудал. Компанийн дүрэмд барьцаатай хөрөнгө дээр ногдол ашиг хуваарилахгүй гэж заасан бол түүнийг мөрдөж байгаа нь ногдол ашиг хуваарилахгүй байгааг хууль бус гэж үзэх үндэслэл болохгүй гэж шүүх дүгнэсэн (Тогтоол #36248). Мөн ногдол ашиг хуваарилахаар шийдвэрлэсэн баримт хэрэгт байхгүй бол ногдол ашиг гаргуулах нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгодог (Тогтоол #4853).
Гуравдугаарт, бүртгэлд алдаа гаргасан тохиолдолд хариуцлага хүлээлгэдэг. Үнэт цаасны төвлөрсөн хадгаламжийн байгууллага шүүхийн шийдвэрт байхгүй заалтыг үндэслэн хувьцаа шилжүүлсэн асуудал шүүхээр хянагдсан (Тогтоол #2375). Иймээс бүртгэл, шилжүүлгийн үйлдэл бүр хууль зүйн үндэслэлтэй байх ёстойг практик харуулж байна.
Түгээмэл асуултууд
Хувьцаа эзэмшигчийн бүртгэлээ хаанаас шалгах вэ?
Компанийн тухай хуулийн 98.3 дахь хэсэгт зааснаар хувьцаат компанийн энгийн хувьцаа эзэмшигч компанийн гүйцэтгэх удирдлага эсвэл үнэт цаас эзэмшигчдийн бүртгэл хөтлөх эрх бүхий байгууллагаас өөрийн нэр, хаяг, эзэмшлийн хувьцааны тоо зэргийг агуулсан бүртгэлийг шаардан гаргуулах эрхтэй.
Бүртгэлийн хуулбарыг хэдэн хоногийн дотор гаргаж өгөх ёстой вэ?
Хуульд зааснаар шаардлагыг хүлээн авснаас хойш ажлын таван өдрийн дотор шаардлага гаргасан өдрөөр тасалбар болгон бүртгэлийг гаргаж өгөх үүрэгтэй бөгөөд үүнтэй холбогдон гарах зардлыг шаардлага тавьсан этгээд хариуцна.
Ногдол ашиг авах эрхтэй хувьцаа эзэмшигчийг хэзээ тодорхойлдог вэ?
Хувьцаат компанийн хувьд ногдол ашиг авах эрхтэй хувьцаа эзэмшигчийг бүртгэлийн өдрөөр тасалбар болгон тодорхойлж, энэ тухайгаа хувьцаа эзэмшигчид мэдэгдэнэ. Бүртгэлийн өдрийг төлөөлөн удирдах зөвлөл хурал хуралдуулах тухай шийдвэр гаргах үед тогтоодог.
Бүртгэлд ороогүй бол ногдол ашиг авах эрхээ алдах уу?
Хувьцаа эзэмшигч нь нэр, оршин суугаа газрын хаяг, эзэмшиж байгаа хувьцааны тоог бүртгэл хөтлөх этгээдэд мэдээлэх, өөрчлөлтийг тухай бүрд нь мэдэгдэх үүрэгтэй. Энэ үүргээ биелүүлээгүйн улмаас мэдээлэл хүрээгүй тохиолдолд хариуцлагыг компани хүлээхгүй тул мэдээллээ цаг тухайд нь шинэчлүүлэх нь чухал.
Ногдол ашгаа хугацаанд нь аваагүй бол эрхээ алдах уу?
Үгүй. Шийдвэрт заасан хугацаанд ногдол ашгаа аваагүй нь хувьцаа эзэмшигчийн ногдол ашиг авах эрхийг үгүйсгэх үндэслэл болохгүй бөгөөд аваагүй ногдол ашгийг тухайн хувьцаа эзэмшигчийн нэрээр өр болгон бүртгэж хадгалж, анхны шаардлагаар олгох үүрэгтэй.
Дүгнэлт
Ногдол ашиг авахын тулд бүртгэлээ шалгах нь таны эрхийг хамгаалах хамгийн эхний алхам юм. Дараах зүйлийг санаарай:
- Бүртгэлийн өдрийг компанийн зар, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн шийдвэрээс тодорхойлж, тухайн өдрөөр нэр, хаяг, хувьцааны тоо зөв байх нөхцөлийг ханга.
- Компанийн гүйцэтгэх удирдлага эсвэл бүртгэл хөтлөх байгууллагад бичгээр шаардлага гаргаж, ажлын таван өдрийн дотор бүртгэлийн хуулбараа гаргуул.
- Нэр, хаягийн өөрчлөлтийг тухай бүрд нь мэдэгдэж, бүртгэлээ үнэн зөв байлга.
- Хугацаанд нь ногдол ашгаа аваагүй ч эрхээ алдахгүй тул шаардлага гаргаж, өрийн бүртгэлээсээ ногдол ашгаа ав.
Эрх ашгаа зөрчигдсөн гэж үзвэл компанид шаардлага гаргаж, шаардлага хангагдахгүй бол шүүхэд хандах боломжтой. Шүүхийн практик нь хувьцаа эзэмшигчийн мэдээлэл авах, хурал зарлах эрхийг хамгаалах чиглэлд хэлбэржиж байгааг дээрх жишээнүүд харуулж байна.