Гараашийн татварын чөлөөлөлтийн төсөл батлагдахаас өмнө татвараа төлөх үү?

Татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлтийг зөвхөн хуулиар тогтооно

Татвар бий болгох, өөрчлөх, хөнгөлөх, чөлөөлөх эрхийг зөвхөн Улсын Их Хурал татварын хуулиар хэрэгжүүлнэ. Энэ нь Татварын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 4-т заасан үндсэн зарчим юм. Өөрөөр хэлбэл, батлагдаагүй төсөл, хэлэлцүүлэг, санаачилга нь иргэний татвар төлөх үүргийг хүчингүй болгох хууль зүйн үндэслэл болохгүй.

Татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт нь хэд хэдэн хэлбэртэй байж болно: ногдуулсан татварыг хорогдуулах, татварын хувь, хэмжээг бууруулах, татвар төлөгчийг татвараас чөлөөлөх гэх мэт. Эдгээрийг тухайн төрлийн татварын хуулиар нарийвчлан зохицуулна (Татварын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 10).

Гарааш нь үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвар ногдуулах зүйлд хамаарна

Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тухай хуулиар Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт байгаа бүх төрлийн үл хөдлөх эд хөрөнгөд албан татвар ногдуулна (Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тухай, 3). Татвар төлөгч нь үл хөдлөх эд хөрөнгө өмчилж байгаа Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн, хуулийн этгээд зэрэг болно (Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тухай, 4).

Татварын хувь хэмжээг тухайн хөрөнгийн байршил, зориулалт, хэмжээ, зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлтийг харгалзан аймаг, нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал 0.6-2.0 хувиар тооцож ногдуулна (ҮЛ ХӨДЛӨХ ЭД ХӨРӨНГИЙН АЛБАН ТАТВАРЫН ТУХАЙ, 6).

Анхаар: Гарааш нь орон сууцны зориулалттай эсэх, хэдэн гарааш өмчилж байгаа зэргээс хамаарч чөлөөлөлтийн нөхцөл өөр байж болно. Хуулиар чөлөөлөгдөх тодорхой тохиолдлуудыг Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тухай, 7 дугаар зүйлээс харна уу.

Татвар төлөх, тайлагнах хугацаа

Хувь хүн үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварыг жил бүрийн 2 дугаар сарын 15-ны дотор нэг удаа төлөхөөр заасан (Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тухай, 8). Харин хуулийн этгээд улирал бүрийн сүүлийн сарын 15-ны дотор тэнцүү хэмжээгээр тооцож төлнө. Татварын тайланг дараа оны 2 дугаар сарын 10-ны дотор харьяа татварын албанд тушаана (Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тухай, 9).

Чухал нь — хуульд заасан хөнгөлөлт, чөлөөлөлтөд хамрагдах татвар төлөгч хүртэл татварын тайлан тушаах үүргээс чөлөөлөгдөхгүй бөгөөд уг тайлан нь түүнийг чөлөөлөлтөд хамруулах үндсэн баримт болдог (Татварын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 29).

Төсөл батлагдахыг хүлээж байгаа ч татварын үүрэг хэвээр байгаа тул дараах дарааллаар ажиллах нь зүйтэй.

1. Татварын мэдэгдэл, үнэлгээгээ шалга. Үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлд бүртгэгдсэн үнэлгээгээр татвар тооцогддог (Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тухай, 5). Гараашийнхаа үнэлгээ, тооцоог татварын албанаас тодруул.
2. Татвараа хугацаанд нь төл. Хувь хүн 2 дугаар сарын 15-ны дотор төлнө. Хугацаа амралтын өдөртэй давхцвал өмнөх ажлын өдөр эцсийн хугацаа болно (Татварын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 29).
3. Татварын тайлангаа тушаа. Тайланг хуулиар тогтоосон хугацаанд, батлагдсан загвар, зааврын дагуу цахим эсвэл цаасан хэлбэрээр үйлдэж тушаана.
4. Төлсөн баримтаа хадгал. Хожим хууль батлагдвал илүү төлсөн татварыг буцаан олгох эсвэл суутган тооцох хүсэлт гаргахад эдгээр баримт хэрэг болно.
5. Төслийн явцыг хяна. Хууль батлагдсан тохиолдолд шилжилтийн заалт, хүчин төгөлдөр болох өдрөөс хамаарч өмнөх хугацаанд үйлчлэх эсэхийг тодруул.

Татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт, татвар төлөх үүргийн талаар Улсын дээд шүүхийн шийдвэрүүдээс дараах зарчмууд тогтсон.

Нэг. Татварын албаны мэдээлэл өгөөгүй байх нь татвар төлөх үүргээс чөлөөлөх үндэслэл болохгүй. Татвар төлөгч бүртгүүлэх үүргээ биелүүлээгүй, улмаар татвар төлөөгүй тохиолдолд татварын алба нөхөн татвар ногдуулсан нь хууль ёсны гэж үзсэн (Тогтоол #1124). Энэ зарчим нь "төсөл батлагдахыг хүлээж татвар төлөхгүй байх" үндэслэл мөн болохгүйг харуулна.

Хоёр. Хуулиар тогтоосон чөлөөлөлтийг зөвхөн хуульд заасан зорилгод нийцүүлэн хэрэглэнэ. Орон сууцыг татвараас чөлөөлөх заалт нь иргэдийг орон сууцаар хангах бодлогын хүрээнд үйлчилнэ. Ашиг олох зорилгоор хөлслүүлж буй орон сууцад уг чөлөөлөлт хамаарахгүй гэж дүгнэсэн (Тогтоол #2878). Гараашийн зориулалт, ашиглалтаас хамаарч энэ зарчмыг анхаарах хэрэгтэй.

Гурав. Татвар төлөх үүрэг нь хуулиар тогтоогдсон бөгөөд татвар төлөгч үүргээ биелүүлэхээс татгалзах хууль зүйн үндэслэл байхгүй. Бүртгэлтэй байх хугацаандаа хуулийн дагуу төлсөн татварыг дараа нь "илүү төлөлт" гэж үзэх үндэслэлгүй гэж дүгнэсэн (Тогтоол #1877).

Дөрөв. Хөөн хэлэлцэх хугацааг татварын алба чанд баримтлах ёстой. Татварын нөхөн ногдуулалт хийх хөөн хэлэлцэх хугацаа 4 жил байх бөгөөд хугацаа хэтэрсний дараа нөхөн татвар ногдуулсан акт хууль бус болно (Тогтоол #3134). Энэ нь нөгөө талаас татвар төлөгчийн чөлөөлөлт эдлэх эрхэд мөн 4 жилийн хүрээ хамаарна гэсэн үг (Татварын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 15).

Тав. Илүү төлсөн татварыг буцаан олгох, суутган тооцох нь хуульд заасан дарааллаар шийдвэрлэгдэнэ. Илүү төлсөн татварыг эхлээд буцаан олгох, дараа нь тухайн хугацаанд төлбөл зохих бусад татварт суутган тооцох дараалал баримтална (Татварын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 49).