Гэрлэлт цуцлах журам: хаана хандах, бүрдүүлэх баримт бичиг
Гэрлэлт цуцлуулах захиргааны болон шүүхийн журам, эвлэрүүлэн зуучлал, бүрдүүлэх баримт бичиг, шүүхийн харьяалал, хүүхдийн тэтгэлгийн талаарх практик гарын авлага.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Оршил
Гэр бүлийн харилцааг дуусгавар болгохдоо хүүхэдгүй, эд хөрөнгийн маргаангүй бөгөөд харилцан зөвшөөрсөн бол Улсын бүртгэлийн байгууллагад (захиргааны журам), харин насанд хүрээгүй хүүхэдтэй эсхүл аль нэг тал зөвшөөрөөгүй, маргаантай бол заавал шүүхэд (эвлэрүүлэн зуучлалаар дамжин) хандаж шийдвэрлүүлнэ.
Гэрлэлт цуцлах нь хууль зүйн хувьд эд хөрөнгө, хүүхдийн асрамж, тэтгэлэг зэрэг олон үр дагаврыг араасаа дагуулдаг тул холбогдох хуулийн нарийн дарааллыг баримтлах нь цаг хугацаа, сэтгэл санааны хохиролгүй шийдвэрлэхэд тусална.
Хууль зүйн үндэслэл
Монгол Улсад гэрлэлт дуусгавар болох, цуцлах харилцааг голчлон Гэр бүлийн тухай хууль болон Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулиар зохицуулдаг.
1. Гэрлэлт цуцлах хоёр үндсэн зам
Гэр бүлийн тухай, 11 болон Гэр бүлийн тухай, 12-т зааснаар гэрлэлтийг дараах хоёр хэлбэрээр цуцална:
- Захиргааны журам: Гэр бүлийн тухай, 13-ын 13.1-д заасны дагуу гэрлэлтээ цуцлуулахыг харилцан зөвшөөрсөн, 18 хүртэлх насны хүүхэдгүй, эд хөрөнгийн маргаангүй гэрлэгчид тус тусдаа өргөдөл гаргаж, улсын бүртгэлийн байгууллагаар шийдвэрлүүлнэ.
- Шүүхийн журам: Гэр бүлийн тухай, 14-ийн 14.1-д зааснаар 18 хүртэлх насны хүүхэдтэй, эд хөрөнгийн маргаантай эсхүл аль нэг тал гэрлэлт цуцлахыг зөвшөөрөөгүй бүх тохиолдлыг зөвхөн шүүх шийдвэрлэнэ.
2. Гэрлэлт цуцлахыг хуулиар хориглох нөхцөл
Гэр бүлийн тухай, 12-ын 12.2-т дараах тохиолдолд гэрлэлт цуцлахыг шууд хориглодог:
- Эхнэр нь жирэмсэн;
- Хүүхэд нь нэг нас хүрээгүй;
- Хариуцагч тал хүндээр өвчилсөн.
3. Эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагааны үүрэг
Шүүхээр гэрлэлтээ цуцлуулахын өмнө шүүхээс гадуур урьдчилан шийдвэрлэх журмыг заавал хэрэгжүүлнэ. Эвлэрүүлэн зуучлалын тухай, 6-ийн 6.3, 6.5 болон Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 65-ын 65.1.3-т зааснаар энэхүү урьдчилан шийдвэрлэх ажиллагааг явуулаагүй нэхэмжлэлийг шүүх хүлээн авахаас шууд татгалздаг.
4. Хүүхдийн асрамж ба тэтгэлэг
Шүүх хүүхдийн нас, эцэг эхийн халамж, ахуйн нөхцөл, хүчирхийлэл үйлдсэн эсэхийг харгалзан асрамжийг шийддэг (Гэр бүлийн тухай, 14-ийн 14.6). Хүүхэд 7 ба түүнээс дээш настай бол өөрийнх нь саналыг заавал харгалзан үзнэ.
Тэтгэлгийн хэмжээг Гэр бүлийн тухай, 40-ийн 40.1-д зааснаар:
- 11 хүртэлх насны хүүхдэд тухайн бүс нутгийн амьжиргааны доод түвшингийн 50 хувиар;
- 11-16 нас (суралцаж байгаа бол 18 нас)-тай болон насанд хүрсэн ч хөдөлмөрийн чадваргүй бол амьжиргааны доод түвшингийн хэмжээгээр сар бүр төлүүлнэ.
Практик алхамууд
Гэрлэлт цуцлуулах процессыг дараах шат дарааллаар хэрэгжүүлнэ.
Алхам 1: Нөхцөл байдлаа тодорхойлох
Талууд хоёул зөвшөөрч байгаа, насанд хүрээгүй хүүхэдгүй, эд хөрөнгийн маргаангүй бол харьяа улсын бүртгэлийн хэлтэст өргөдөл гаргана. Хэрэв энэ гурван нөхцөлийн аль нэг нь хангагдаагүй бол дараагийн алхам буюу шүүхийн зам руу орно.
Алхам 2: Эвлэрүүлэн зуучлагчид хандах
Шүүхийн харьяаллын дагуу хариуцагчийн оршин суугаа газрын анхан шатны шүүх дэх эвлэрүүлэн зуучлагчид өргөдөл гаргана.
- Хэрэв талууд эвлэрвэл эсхүл хүүхдийн асрамж, хөрөнгийн талаар тохиролцвол Эвлэрүүлэн зуучлалын тухай, 26-д зааснаар эвлэрлийн гэрээ байгуулж, шүүгчийн захирамжаар баталгаажуулна.
- Хэрэв эвлэрэх боломжгүй бол Эвлэрүүлэн зуучлалын тухай, 28-д зааснаар ажиллагааг дуусгавар болгосон тухай тодорхойлолт гаргуулж авна.
Алхам 3: Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах ба баримт бүрдүүлэх
Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 126-ын 126.1-д зааснаар нэхэмжлэлийг хариуцагчийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргана. Харин нэхэмжлэгч бага насны хүүхэдтэй, тахир дутуу зэрэг шалтгаантай бол өөрийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргаж болно.
Бүрдүүлэх үндсэн баримт бичиг:
- Шүүхэд гаргах нэхэмжлэл (хариуцагчийн тоогоор хувилсан) — Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 62-т заасан бүрдүүлбэрийг хангасан байх;
- Эвлэрүүлэн зуучлах ажиллагаа дуусгавар болсон тухай баримт;
- Гэрлэлтийн гэрчилгээний эх хувь эсхүл лавлагаа;
- Хүүхдийн төрсний гэрчилгээний хуулбар (хүүхэдтэй бол);
- Өрхийн орлого, эд хөрөнгөтэй холбоотой нотлох баримтууд;
- Улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт — Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7-ийн 7.1.2-т зааснаар гэрлэлт цуцлуулах нэхэмжлэлд 70,200 төгрөг төлнө (эд хөрөнгийн шаардлага нэмэгдвэл үнийн дүнгээс хамаарч нэмэгдэнэ).
Алхам 4: Шүүх хуралдаанд оролцох
Шүүх хуралдааны үед зохигчид дараах дүрмийг анхаарах үүрэгтэй:
- Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 131-ийн 131.1-д зааснаар төлөөлөгч, өмгөөлөгч оролцож байсан ч гэрлэгчид өөрсдөө хуралдаанд ирэх үүрэгтэй.
- Гэр бүлийн тухай, 14-ийн 14.2 болон Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 132-т зааснаар шүүх гэрлэгчдийг эвлэрүүлэх зорилгоор хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг 3 сар хүртэл хугацаагаар түдгэлзүүлж болно. Харин гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй нөхцөлд эвлэрүүлэх хугацаа өгөхгүйгээр шууд цуцална.
Алхам 5: Бүртгэлд бүртгүүлэх
Шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болмогц шүүх шийдвэрийн хувийг ажлын 3 өдрийн дотор улсын бүртгэлийн байгууллагад хүргүүлнэ (Гэр бүлийн тухай, 14 14.9).
Мөн иргэн өөрөө Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8-ын 8.3-т заасны дагуу шийдвэр хүчин төгөлдөр болсноос хойш ажлын 3 өдрийн дотор иргэний үнэмлэх, шүүхийн шийдвэрээ авч улсын бүртгэлд бүртгүүлнэ. Захиргааны журмаар цуцлуулсан бол бүртгэлийн байгууллага ажлын 21 өдрийн дотор шийдвэрлэдэг (Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8 8.5).
Шүүхийн практик
Шүүх дээр гэрлэлт цуцлах маргаан өрнөхөд зөвхөн салах хүсэлт төдийгүй дундын эд хөрөнгө, авсан зээлийг хуваах асуудал хамгийн маргаантай байдаг. Хөрөнгө хуваах журмыг Гэрлэлт цуцлах үед дундын хөрөнгийг хэрхэн хуваах вэ? нийтлэлээс дэлгэрэнгүй үзнэ үү.
- Сөрөг нэхэмжлэл гаргах ба нотлох үүрэг: Тогтоол #8504 дээр нэхэмжлэгч гэрлэлт цуцлуулж, хүүхдийн тэтгэлэг тогтоолгохоор хандсан. Хариуцагч нь хүнд өвчтэй гэх шалтгаанаар тэтгэлгийг хойшлуулах, мөн дундын хөрөнгөөс ногдох хэсгээ гаргуулахаар сөрөг нэхэмжлэл гаргасан боловч хөрөнгөтэй холбоотой шаардлагаа нотлох баримтаар нотолж чадаагүй тул шүүх нэхэмжлэгчийн шаардлагыг бүрэн хангаж, сөрөг нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон байна.
- Шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсэгт эд хөрөнгийг тусгах шаардлага: Тогтоол #9427 хэрэгт гэрлэгчид гэрлэлтээ цуцлуулахдаа дундын үл хөдлөх хөрөнгийн талаар маргаагүй, эвлэрсэн гэж шийдвэрийн үндэслэх хэсэгт дурдагдсан боловч тогтоох хэсэгт нарийвчлан шийдвэрлээгүйгээс болж хожим өмчлөгчөөс хасуулах маргаан дахин үүссэн. Дээд шүүхээс маргааныг нэг мөр эцэслэн шийдвэрлээгүй гэж үзэн анхан шатны шийдвэрийг дахин хэлэлцүүлэхээр буцааж байжээ.
- Гэр бүлийн дундын зээлийг хуваах зарчим: Тогтоол #9981 маргаанд талууд гэр бүл байхдаа банкаас хамтран зээл авсан бөгөөд салсны дараа нэхэмжлэгч дангаараа төлж байсан зээлийн төлбөрийн хагасыг хариуцагчаас гаргуулахаар нэхэмжилсэн. Шүүх уг зээлийг гэр бүлийн хэрэгцээнд зориулсан болох нь нотлогдсон тул хамтран хариуцах үүрэгтэй гэж үзэж, хариуцагчаас зохих хэсгийг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн байна.
Түгээмэл асуултууд
Ямар тохиолдолд шүүхэд очихгүйгээр захиргааны журмаар гэрлэлтээ цуцлуулж болох вэ?
Гэрлэгчид хоёул гэрлэлтээ цуцлуулахыг зөвшөөрсөн, 18 нас хүрээгүй хүүхэдгүй, дундын эд хөрөнгийн маргаангүй нөхцөлд улсын бүртгэлийн байгууллагад өргөдөл гарган захиргааны журмаар цуцлуулж болно.
Шүүхэд гэрлэлт цуцлуулах нэхэмжлэл гаргахаас өмнө заавал эвлэрүүлэн зуучлагчид хандах ёстой юу?
Тийм. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй холбоотой онцгой үндэслэлээс бусад тохиолдолд шүүхэд нэхэмжлэл гаргахаас өмнө шүүх дэх эвлэрүүлэн зуучлагчид урьдчилан хандах нь хуулиар тогтоосон заавал биелүүлэх журам юм.
Хүүхэд нэг нас хүрээгүй байхад гэрлэлтээ цуцлуулах боломжтой юу?
Боломжгүй. Эхнэр нь жирэмсэн, эсхүл хүүхэд нь нэг нас хүрээгүй, түүнчлэн хариуцагч хүндээр өвчилсөн тохиолдолд хуулиар гэрлэлт цуцлахыг хориглодог.
Шүүх хуралд биечлэн очихгүйгээр зөвхөн өмгөөлөгчөө явуулж болох уу?
Боломжгүй. Хуулийн дагуу төлөөлөгч эсхүл өмгөөлөгчтэй байсан ч гэрлэгчид өөрсдөө шүүх хуралдаанд заавал биечлэн ирэх үүрэгтэй. Хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар өөрийн эзгүйд шийдвэрлүүлэхийг бичгээр хүссэнээс бусад үед заавал оролцоно.
Дүгнэлт
Гэрлэлт цуцлах үйл явц нь хүүхдийн эрх ашиг, дундын эд хөрөнгө, авсан зээлийн хариуцлага зэрэг эрх зүйн олон асуудлыг хөнддөг. Хэрэв та насанд хүрээгүй хүүхэдтэй эсхүл эд хөрөнгийн маргаантай бол эхлээд шүүхийн эвлэрүүлэн зуучлагчид хандаж, тохиролцоонд хүрээгүй тохиолдолд хариуцагчийн оршин суугаа газрын шүүхэд нэхэмжлэлээ гаргаарай. Шүүхээр асуудлаа шийдвэрлүүлэхдээ эд хөрөнгө болон зээлийн маргаанаа шийдвэрийн тогтоох хэсэгт бүрэн тусгуулах нь ирээдүйд үүсэх эрсдэлээс хамгаална.