Оршил
Монгол Улсын нийгмийн суурь нэгж болох гэр бүлийн харилцааг зохицуулж буй Гэр бүлийн тухай хууль нь орчин үеийн нийгмийн хэрэгцээ, хүүхдийн эрх ашгийг нэн тэргүүнд тавих олон улсын чиг хандлагатай уялдан шинэчлэгдэж байна. Хууль тогтоомжийн тухай 25.1-д заасны дагуу тухайн хуулийн үзэл баримтлал бүхэлдээ өөрчлөгдөх эсвэл нийгмийн харилцааны төлөв байдалд ихээхэн өөрчлөлт орсон тохиолдолд хуулийг шинэчлэн найруулдаг.
Энэхүү нийтлэлээр гэр бүлийн харилцаанд оролцогчдын эрх, үүрэг, ялангуяа хүүхэд хамгаалал болон эцэг эх байх эрхийн зохицуулалтад орсон гол өөрчлөлтүүдийг тайлбарлах болно.
Хууль зүйн үндэслэл
Гэр бүлийн харилцааг зохицуулахдаа дараах хууль тогтоомжийг баримталдаг:
- Гэр Бүлийн Тухай 1.1 - Хуулийн зорилт, гэрлэх, цуцлах, тэжээн тэтгэх харилцаа.
- Хүүхэд Хамгааллын Тухай 1.1 - Хүүхдийн аюулгүй байдал, сайн сайхан байдлыг хангах.
- Иргэний Хууль 125.1 - Гэр бүлийн хөрөнгийн эрхийн зохицуулалт.
- Хүүхдийн Эрхийн Тухай 4.1 - Хүүхдийн язгуур эрхийг эн тэргүүнд хангах зарчим.
Гол өөрчлөлтүүд ба шинэ зохицуулалт
1. Хүүхдийн эрх ашгийг дээдлэх зарчим
Шинэчилсэн найруулгын гол үзэл баримтлал нь хүүхдийн эрхийг гэр бүлийн дотор нэн тэргүүнд хамгаалахад оршиж байна. Гэр Бүлийн Тухай 4.5-д зааснаар хүүхдийг эрүүл чийрэг өсгөн хүмүүжүүлэх нь төр, эцэг эхийн нэгдүгээр үүрэг юм.
2. Эцэг, эх байх эрхийг сэргээх журам
Өмнө нь эцэг эх байх эрхээ хасуулсан иргэд эрхээ сэргээлгэхэд тодорхойгүй байдал их байсан бол одоо дараах нөхцөлийг чанд баримтална:
- Гэр Бүлийн Тухай 32.1: Шүүх зөвхөн хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлын үүднээс эрхийг сэргээнэ.
- Гэр Бүлийн Тухай 32.3: Хүүхэд 7 насанд хүрсэн бол түүний саналыг заавал харгалзан үзнэ.
- Үл зөвшөөрөх нөхцөл: Хэрэв хүүхэд нэгэнт өөр гэр бүлд үрчлэгдсэн бол төрсөн эцэг, эхийн эрхийг сэргээхгүй (Гэр Бүлийн Тухай 32.2).
3. Тэжээн тэтгэх үүрэг ба хариуцлага
Гэрлэгчид болон гэр бүлийн гишүүдийн харилцан бие биеэ тэжээн тэтгэх үүргийг нарийвчлан тогтоосон.
- Гэрлэлт цуцалснаас хойш нэг жилийн дотор хөдөлмөрийн чадвараа алдсан (гэр бүлийн хүчирхийллийн улмаас) бол салсан нөхөр/эхнэрээрээ тэжээн тэтгүүлэх эрхтэй (Гэр Бүлийн Тухай 37.1).
- Тэжээн тэтгүүлэх нэхэмжлэлийг хугацаа харгалзахгүй гаргаж болно (Гэр Бүлийн Тухай 34.1).
Практик алхамууд: Гэр бүлийн маргааныг шийдвэрлэх
Хэрэв танд гэр бүлийн харилцаа, хүүхдийн асрамжтай холбоотой асуудал үүссэн бол дараах алхмуудыг хэрэгжүүлнэ үү:
- Эвлэрүүлэн зуучлал: Шүүхэд нэхэмжлэл гаргахаас өмнө шүүх дэх эвлэрүүлэн зуучлагчид хандах нь цаг хугацаа, зардал хэмнэнэ.
- Нэхэмжлэл гаргах: Хэрэв тохиролцоонд хүрээгүй бол Гэр Бүлийн Тухай 5.1-д заасны дагуу шүүхэд хандана.
- Хүүхэд хамгаалал: Хүүхдийн эрх зөрчигдөж буй тохиолдолд хүүхэд, гэр бүлийн асуудал хариуцсан төрийн байгууллага болон 108 тусгай утсанд мэдээлэл өгөх (Гэр Бүлийн Хүчирхийлэлтэй Тэмцэх Тухай 21.1.3).
Шүүхийн практик
Шүүх гэр бүлийн харилцаанаас үүдэлтэй маргааныг шийдвэрлэхдээ хүүхдийн асрамж, тэтгэлэг болон эцэг эх байх эрхийн асуудлыг цогцоор нь авч үздэг. Жишээ нь, жирэмсэн эмэгтэй болон хүүхэдтэй эхийн эрхийг хамгаалах тал дээр шүүх онцгой анхаардаг.
Захиргааны хэргийн шүүхийн практикт ажил олгогч жирэмсэн эмэгтэйг бүтцийн өөрчлөлт нэрээр ажлаас халсан үйлдлийг хууль бус гэж үзэж, албан тушаалд нь эгүүлэн тогтоосон тохиолдол байдаг (Тогтоол #920). Хэдийгээр энэ нь хөдөлмөрийн маргаан боловч гэр бүл, эх нялхсыг хамгаалах төрийн бодлогын илрэл юм.
Мөн гэр бүлийн гишүүдийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн маргааныг шийдвэрлэхдээ Иргэний хуулийн зохицуулалтыг баримталдаг (Гэр Бүлийн Тухай 20.1).
Дүгнэлт
Гэр бүлийн тухай хуулийн шинэчлэл нь гэр бүлийн гишүүдийн хариуцлагыг нэмэгдүүлж, хүүхдийн эрхийг хамгаалах тогтолцоог илүү боловсронгуй болгоход чиглэгдсэн. Иргэн та өөрийн болон хүүхдийнхээ эрхийг хамгаалуулахын тулд хуулиар олгогдсон боломжуудыг зөв ашиглаж, шаардлагатай тохиолдолд мэргэжлийн хуульчаас зөвлөгөө авахыг зөвлөж байна.