Оршил
Монгол Улсын хууль тогтоомжоор гэрлэлтийг зөвхөн төрийн эрх бүхий байгууллагад бүртгүүлснээр хүчин төгөлдөрт тооцдог. Гэвч амьдрал дээр олон хосууд гэрлэлтээ батлуулалгүй хамтран амьдардаг бөгөөд тэдний хэн нэг нь нас барах тохиолдолд өв залгамжлалын асуудал нэлээд ээдрээтэй болдог.
Хамтран амьдрагч нь хууль ёсны "эхнэр" эсвэл "нөхөр" гэж тооцогддоггүй тул шууд нэгдүгээр дарааллын өвлөгч болох боломж хязгаарлагдмал байдаг. Энэхүү нийтлэлээр хамтран амьдрагч нас барсан тохиолдолд үлдэж буй тал болон тэдний дундаас төрөгсөд өөрсдийн эрх ашгаа хэрхэн хамгаалах талаар хууль зүйн тайлбар өгөх болно.
Хууль зүйн үндэслэл
Монгол Улсын Иргэний хууль болон Гэр бүлийн тухай хуулиар өв залгамжлах харилцааг дараах байдлаар зохицуулдаг:
- Хууль ёсны өвлөгч: ИХ-ийн §520.1.1-д зааснаар нас барагчийн нөхөр, эхнэр, төрүүлсэн болон үрчилж авсан хүүхэд, эцэг эх нь нэгдүгээр дарааллын өвлөгч байна. Энд "нөхөр, эхнэр" гэдэгт зөвхөн гэрлэлтээ батлуулсан этгээдийг ойлгоно.
- Хамтран амьдрагчийн эрх: Хамтран амьдрагч нь ИХ-ийн §520.1.1-д заасан өвлөгчид хамаарахгүй. Гэвч ИХ-ийн §520.3-д зааснаар нас барагчийн асрамжид нэгээс доошгүй жил байсан хөдөлмөрийн чадваргүй иргэн өвлөх эрхтэй байж болно.
- Дундаа хамтран өмчлөх хөрөнгө: Гэрлэлт батлуулаагүй ч хамтран амьдрах хугацаанд бий болсон хөрөнгийг ИХ-ийн §481.1-д заасан "бүртгэгдээгүй нөхөрлөл" буюу хамтран ажиллах гэрээний зарчмаар дундын өмч гэж тогтоолгох боломжтой.
- Хүүхдийн эрх: Эцэг, эх нь гэрлэлтээ батлуулсан эсэхээс үл хамааран хүүхэд нь эцэг, эхийнхээ хөрөнгийг өвлөх нэгдүгээр дарааллын өвлөгч байна.
Практик алхамууд: Хамтран амьдрагч юу хийх ёстой вэ?
Хэрэв та гэрлэлтээ батлуулаагүй хамтран амьдрагч бөгөөд таны хамтрагч нас барсан бол дараах алхмуудыг хэрэгжүүлээрэй:
1. Гэрээслэл байгаа эсэхийг шалгах
Нас барагч амьд ахуйдаа гэрээслэл үлдээсэн бол та ИХ-ийн §522.1-д заасны дагуу өв хүлээн авах эрхтэй. Гэрээслэлийг нотариатч дээр шалгана.
2. Хүүхдийн өвлөх эрхийг баталгаажуулах
Хэрэв та хоёр дундаасаа хүүхэдтэй бол хүүхэд тань нас барагчийн хөрөнгийг шууд өвлөх эрхтэй. Энэ тохиолдолд та хүүхдийнхээ хууль ёсны төлөөлөгчийн хувьд өв хүлээн авах хүсэлтийг нотариатчид гаргана. ИХ-ийн §531.1-ийн дагуу өв нээгдсэн газрын нотариатчид хандана.
3. Дундаа хамтран өмчлөх хөрөнгө тогтоолгох
Хамтран амьдрах хугацаанд таны оролцоотой (мөнгөн хөрөнгө, хөдөлмөр) бий болсон үл хөдлөх хөрөнгө, автомашин зэргийг нас барагчийн нэр дээр байсан ч "дундаа хамтран өмчлөх хөрөнгө" мөн болохыг тогтоолгохоор шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж болно.
- Үндэслэл: ИХ-ийн §108.1
- Нотлох баримт: Хамтын амьдралыг гэрчлэх зураг, хөрөнгө худалдан авахад зарцуулсан мөнгөн шилжүүлэг, гэрчүүдийн мэдүүлэг.
4. Тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр тогтоолгох
Хэрэв та нас барагчийн асрамжид байсан эсвэл хүүхэд тань насанд хүрээгүй бол НДС-ийн тэтгэврийн хуулийн §13-д заасны дагуу тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр тогтоолгох эрхтэй.
Шүүхийн практикаас
Шүүхийн практикт хамтран амьдрагчдын дундын хөрөнгийн маргааныг шийдвэрлэхдээ гэрлэлтийн баталгаагүй ч "гэр бүлийн харилцаа үүссэн" эсэхийг голлон анхаардаг.
Жишээ нь, Тогтоол #893-д зааснаар өв залгамжлах эрх зөрчигдсөн эсэхийг тогтоохдоо тухайн этгээдийн хууль ёсны ашиг сонирхол байгаа эсэхийг нарийвчлан шалгадаг. Мөн Тогтоол #912-т нас барсны дараа хийгдсэн хөрөнгө шилжүүлэх үйлдлийг хууль бус гэж үзэх үндэслэлүүдийг тайлбарласан байдаг.
Дүгнэлт
Гэрлэлтээ батлуулаагүй хамтран амьдрагчийн хувьд өв залгамжлах эрх нь хууль ёсны эхнэр, нөхрийнх шиг шууд хэрэгждэггүй. Гэсэн хэдий ч:
- Хүүхдийн өвлөх эрх бүрэн хадгалагддаг.
- Хамтран бүтээсэн хөрөнгөө шүүхийн журмаар тогтоолгож авч үлддэг.
- Хөдөлмөрийн чадваргүй, асрамжид байсан бол хууль ёсны өвлөгчөөр тооцогдох боломжтой.
Хэрэв ийм асуудал тулгарсан бол өв нээгдсэнээс хойш 1 жилийн дотор нотариатчид хандах эсвэл шүүхэд нэхэмжлэл гаргах нь хамгийн чухал юм.
Холбогдох хуулиуд: