Оршил
Монгол Улсад гэрлэлтээ албан ёсоор бүртгүүлээгүй ч олон жил хамт амьдарч, үр хүүхэд төрүүлж, дундын эд хөрөнгө (орон сууц, автомашин, хадгаламж) бий болгосон хосууд олон байдаг. Гэвч харилцаа дуусгавар болох үед "Гэрлэлтийн баталгаагүй" гэх шалтгаанаар нэг тал нь эд хөрөнгөгүй хоцрох, эсхүл хөрөнгөө хувааж чадахгүй маргах тохиолдол түгээмэл.
Хууль зүйн хувьд гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй хүмүүсийг "гэрлэгчид" гэж үзэхгүй ч тэдний хооронд үүссэн эд хөрөнгийн харилцааг Иргэний хуулиар зохицуулах боломжтой байдаг.
Хууль зүйн үндэслэл
Гэрлэлтээ бүртгүүлсэн хосуудын хувьд Гэр Бүлийн Тухай 126.1 зааснаар гэрлэснээс хойш бий болсон хөрөнгө шууд "дундын өмч" болдог. Харин хамтран амьдрагчдын хувьд дараах зохицуулалт үйлчилнэ:
- Гэрлэлтийн тодорхойлолт: Гэр Бүлийн Тухай 3.1.1-д зааснаар гэрлэлт нь төрийн эрх бүхий байгууллагад бүртгүүлснээр хүчин төгөлдөр болно. Бүртгүүлээгүй бол гэр бүлийн эрх зүйн давуу талыг эдлэхгүй.
- Иргэний хуулийн зохицуулалт: Хамтран амьдрагчдын эд хөрөнгийн маргааныг Гэр Бүлийн Тухай 20.1-д заасны дагуу Иргэний хуулиар шийдвэрлэнэ.
- Дундын хөрөнгө бүрдэх: Хамтран амьдрагчид өөрсдийн орлого, хөдөлмөрөөр хөрөнгө бий болгосон бол энэ нь Иргэний Хууль 482.1-д заасан "Бүртгэгдээгүй холбоо, нөхөрлөлийн гишүүдийн дундын хөрөнгө" эсхүл Иргэний Хууль 108.1-д заасан дундаа хэсгээр өмчлөх хөрөнгөд хамаарч болно.
- Хуваарилах зарчим: Хэрэв өөрөөр тохиролцоогүй бол дундын өмчлөгчид тэнцүү хэмжээгээр өмчлөх эрхтэй болохыг Иргэний Хууль 487.1-д заасан байдаг.
Процессын зураглал
Хамтран амьдрагчдын эд хөрөнгө хуваах үйл ажиллагааг дараах байдлаар дүрсэлж болно:
Практик алхамууд
Хэрэв та гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй хамтран амьдрагчаасаа салж, эд хөрөнгөө хуваахаар шийдсэн бол дараах үйлдлүүдийг хийнэ:
1. Хамтын амьдралыг нотлох
Шүүх хамтран амьдарч байсныг тогтоохын тулд дараах баримтуудыг шаардана:
- Нэг хаяг дээрх оршин суугаа газрын тодорхойлолт.
- Хамт авахуулсан гэрэл зураг, видео бичлэг.
- Гэрчүүдийн мэдүүлэг (хөрш, төрөл садан).
- Дундын хүүхдийн төрсний гэрчилгээ.
2. Эд хөрөнгөд оруулсан хувь нэмрээ нотлох
Энэ нь хамгийн чухал хэсэг юм. Та тухайн хөрөнгийг авахад өөрийн зүгээс санхүүгийн болон бусад хэлбэрээр оролцсоноо баримтаар харуулна:
- Банкны гүйлгээний хуулга (байрны урьдчилгаа, лизинг төлсөн баримт).
- Цалингийн тодорхойлолт, бизнесийн орлого.
- Засвар шинэчлэлд зарцуулсан зардлын баримт (байрны үнэ цэнийг нэмэгдүүлсэн бол).
3. Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах
Хэрэв харилцан тохиролцож чадахгүй бол хариуцагчийн оршин суугаа газрын иргэний хэргийн шүүхэд "Эд хөрөнгийн хамтран өмчлөгчөөр тогтоолгож, хувь ногдох хэсгийг гаргуулах" тухай нэхэмжлэл гаргана.
Шүүхийн практик
Шүүх хамтран амьдрагчдын маргааныг шийдвэрлэхдээ "Хамтын хөдөлмөр, зүтгэл" байсан эсэхийг голчлон анхаардаг.
Жишээ нь, Тогтоол #944-д дурдсан логикоор авч үзвэл, үл хөдлөх хөрөнгийн өмчлөх эрх улсын бүртгэлд хэний нэр дээр байгаа нь чухал боловч, хэрэв нөгөө тал нь тухайн хөрөнгийг бий болгоход санхүүгийн бодитой хувь нэмэр оруулсан нь тогтоогдвол шүүх өмчлөх эрхийг хамгаалдаг.
Мөн Тогтоол #998-д захиргааны актууд болон бүртгэлийн асуудлыг хөндсөн байдаг бөгөөд энэ нь иргэний хэргийн шүүхээр өмчлөх эрхээ тогтоолгосны дараа улсын бүртгэлд өөрчлөлт оруулах үндэслэл болдог.
Анхаарах зүйл: Зөвхөн хамт амьдарсан нь эд хөрөнгийг 50:50 хувиар хуваах шууд үндэслэл болохгүй. Таны оруулсан хөрөнгө оруулалт, хөдөлмөрийн хэмжээнээс хамаарч шүүх хувийг өөрөөр тогтоож болно.
Дүгнэлт
Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй хамтран амьдрагчдын хувьд эд хөрөнгөө хуваах эрх нээлттэй боловч энэ нь гэрлэлтийн баталгаатай хосуудаас илүү нарийн нотлох баримт, хууль зүйн үндэслэл шаарддаг.
- Гол түлхүүр: Хамтын хөдөлмөр, санхүүгийн оролцоогоо баримтжуулах.
- Зөвлөмж: Ирээдүйд үүсэж болох эрсдэлээс сэргийлж хамтран амьдарч эхлэхдээ эд хөрөнгийн эрхээ тодорхойлсон гэрээ байгуулах нь хамгийн найдвартай арга юм.
Хэрэв танд эд хөрөнгийн маргаан үүссэн бол мэргэжлийн өмгөөлөгчөөс зөвлөгөө авч, нэхэмжлэлийн шаардлагаа зөв тодорхойлохыг зөвлөж байна.