Хүүхдийн тэтгэлгийн хэмжээг тогтоох, өөрчлүүлэх, тооцох практик заавар

Оршил

Гэр бүл цуцлуулах эсхүл тусдаа амьдрах үед хүүхдийн эрх ашгийг хамгаалах хамгийн чухал асуудал бол тэжээн тэтгэх үүрэг байдаг. Гэр бүлийн тухай хуулиар эцэг, эх нь салангид амьдарч байгаагаас үл хамааран насанд хүрээгүй хүүхдээ тэжээн тэтгэх сайн дурын болон хуульчилсан үүрэгтэй бөгөөд тэтгэлгийг хүүхдийн нас, амьжиргааны доод түвшинд тулгуурлан сар бүр олгохоор тогтоодог.

Энэхүү нийтлэлээр хүүхдийн тэтгэлгийг хэрхэн тооцох, шүүхэд нэхэмжлэл гаргах, гарсан шийдвэрийг өөрчлүүлэх болон нөхөн төлүүлэх талаар практик зөвлөмжийг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр хүргэж байна.

1. Хууль зүйн үндэслэл ба тэтгэлгийн хэмжээ

Эцэг, эх нь Гэр бүлийн тухай, 38-д заасны дагуу насанд хүрээгүй болон хөдөлмөрийн чадваргүй насанд хүрсэн хүүхдээ тэжээн тэтгэх үүрэгтэй. Энэхүү тэтгэлгийг эцэг, эх харилцан тохиролцож гэрээ байгуулах замаар, эсхүл шүүхийн шийдвэрээр тогтоолгодог.

Тэтгэлгийн хуульчилсан хэмжээ

Гэр бүлийн тухай, 40-д зааснаар сар бүр олгох хүүхдийн тэтгэлгийг насны ангилал ба тухайн бүс нутагт тогтоосон амьжиргааны доод түвшинд үндэслэн дараах байдлаар тогтооно:

• 0–11 хүртэлх насны хүүхдэд: Тухайн бүс нутагт тогтоогдсон амьжиргааны доод түвшингийн 50 хувиар;
• 11–16 нас (суралцаж байгаа бол 18 нас) болон хөдөлмөрийн чадваргүй насанд хүрсэн хүүхдэд: Амьжиргааны доод түвшингийн 100 хувиар.

Анхаарах хязгаарлалт: Гэр бүлийн тухай, 40-д зааснаар зөвхөн цалин хөлснөөс өөр орлогогүй хариуцагчаас гаргуулах тэтгэлгийн хэмжээ нь түүний сарын цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын 50 хувиас хэтэрч болохгүй. Мөн Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 119-д цалин хөлснөөс хүүхдийн тэтгэлэг зэрэг хэд хэдэн суутгал нэгэн дээгүүр хийхэд нийт суутгал 50 хувиас хэтрэхгүй байхаар хязгаарласан байдаг.

Тэтгэлэг олгох хэлбэр ба гэрээ

Тэтгэлгийг мөнгөн болон эд хөрөнгийн хэлбэрээр, сар, улирал, хагас жил, жилээр эсхүл нэг удаа олгож болно (Гэр бүлийн тухай, 41). Талууд Гэр бүлийн тухай, 45-д заасны дагуу тэжээн тэтгэх тухай гэрээг бичгээр байгуулж, нотариатаар гэрчлүүлж болох бөгөөд гэрээгээр тогтоох хэмжээ нь хуульд заасан доод хэмжээнээс бага байж болохгүй.

2. Практик алхамууд: Тэтгэлэг тогтоолгох ба гүйцэтгүүлэх

Хүүхдийн тэтгэлгийг шүүхээр тогтоолгох болон шийдвэр гүйцэтгүүлэх үйл явц дараах дарааллаар явагдана.

Алхам 1: Нэхэмжлэл гаргаж, шүүхээр шийдвэрлүүлэх

• Эцэг эхийн хэн нэгэн нь иргэний хэргийн анхан шатны шүүхэд хүүхдийн тэтгэлэг тогтоолгох нэхэмжлэл гаргана.
• Нэхэмжлэгч төлбөрийн чадваргүй бол Хууль зүйн туслалцааны тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6-д заасны дагуу үнэ төлбөргүй өмгөөллийн үйлчилгээ авч болно.

Алхам 2: Шийдвэр гүйцэтгэлийн ажиллагаа эхлүүлэх

• Шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болсны дараа Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад албадан гүйцэтгүүлэх хүсэлт гаргана.
• Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 90-д зааснаар тэтгэлгийг төлбөр төлөгчийн цалин хөлс, бусад орлого болон бусад эд хөрөнгөөс гаргуулна.

Алхам 3: Тэтгэлгийг нөхөн төлүүлэх болон алданги тооцох

• Тэтгэлгээс зайлсхийсэн үед: Тэтгэлэг төлөгч санаатай зайлсхийсэн эсхүл орлогоо нуун дарагдуулсан бол Гэр бүлийн тухай, 49-д заасны дагуу төлөгдөөгүй тэтгэлгийг нөхөн төлүүлнэ. Хэрэв сарын орлогыг тогтоох боломжгүй бол тухайн үеийн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг баримтлан өрийг тооцно.
• Хугацаа хэтрүүлсний алданги: Гэр бүлийн тухай, 50-д зааснаар шүүхийн шийдвэрээр тогтоосон тэтгэлгийг хугацаанд нь төлөөгүй бол хожимдуулсан хоног тутамд 0,5 хувийн алданги тооцох бөгөөд алданги нь төлөгдөөгүй тэтгэлгийн 50 хувиас хэтрэхгүй байна.

3. Тэтгэлгийн хэмжээг өөрчлөх болон нэмэлт зардал гаргуулах

Тэтгэлгийн хэмжээг өөрчлөх, багасгах

Гэр бүлийн тухай, 38 болон Гэр бүлийн тухай, 42-д зааснаар дараах тохиолдолд шүүхэд тэтгэлгийн хэмжээг өөрчлөн тогтоох нэхэмжлэл гаргаж болно:

1. Тэтгэлэг төлөгч өөр хүүхэдтэй болж, тэдгээр нь тэтгэлэг авагчаас бага орлоготой байгаа үед;
2. Тэтгэлэг төлөгч хөдөлмөрийн чадвараа алдсан;
3. Тэтгэлэг хэд хэдэн шүүхийн шийдвэрээр гаргуулагдаж цалингийн 50 хувиас хэтэрсэн тохиолдолд.

Онцгой нөхцөл ба нэмэлт зардал

Гэр бүлийн тухай, 48-д зааснаар хүүхдэд онцгой нөхцөл байдал тохиолдсон (хүндээр өвчилсөн, тахир дутуу болсон, эмчлүүлсэн, сургуульд орсон эсхүл орон байраар хангах шаардлага гарсан) үед нэмэлт зардал эсхүл нэмэлт тэтгэлэг гаргуулахаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.

4. Шүүхийн практик ба жишээ кейсүүд

Улсын дээд шүүхийн шийдвэрүүдээс харахад хүүхдийн тэтгэлгийг тогтоох болон нэмэлт зардал гаргуулахад дараах зарчмуудыг баримталдаг:

• Насны ангилал ба хувь хэмжээг баримтлах: Хүүхдийн насны ангиллыг буруу тооцож тэтгэлэг тогтоосныг хяналтын шатны шүүх залруулж, 11 хүртэлх насанд амьжиргааны доод түвшингийн 50 хувиар, 11-ээс дээш насанд 100 хувиар тогтоох заалтыг чанд мөрдүүлдэг (Тогтоол #10864, Тогтоол #11115).
• Орон байраар хангах нь нэмэлт зардалд хамаарах эсэх: Ээж нь хүүхдүүдийн хамт айлаар амьдарч байгаад орон сууц худалдан авсан тохиолдлыг шүүх Гэр бүлийн тухай, 48-д заасан "онцгой нөхцөл байдал" гэж үзэн, орон сууцны хүүхдүүдэд ногдох зардлыг эцгээс нэмэлтээр гаргуулж шийдвэрлэж байсан (Тогтоол #7980).
• Тэтгэлгээс зайлсхийсэн ба нөхөн төлүүлэх: Шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг эхнээс нь зогсоосон байсан ч тэжээн тэтгүүлэх үүрэг дуусгавар болоогүй тул нөхөн тэтгэлэг болон алдангийг хуулийн дагуу тооцож гаргуулсан практик байдаг (Тогтоол #7723, Тогтоол #8586).
• Тэтгэлгийг хүүхэд тус бүрт тусгах: Шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсэгт тэтгэлгийг тодорхойлохдоо "хүүхэд тус бүрт" гэдэг үгийг заавал зааж өгөх ёстойг Дээд шүүхээс сануулж залруулдаг (Тогтоол #7791).

5. Түгээмэл асуултууд

1. Тэтгэлэг төлөгч ажилгүй, орлогогүй бол тэтгэлэг төлөхөөс чөлөөлөгдөх үү?

Үгүй. Ажилгүй байсан ч тэжээн тэтгэх үүрэг хэвээр үлдэнэ. Гэр бүлийн тухай, 49-д зааснаар орлогыг тогтоох боломжгүй тохиолдолд тухайн үеийн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээгээр тооцож нөхөн төлүүлнэ.

2. Хүүхдийн тэтгэлэг төлөх үүрэг хэзээ дуусгавар болох вэ?

Гэр бүлийн тухай, 53-д зааснаар хүүхэд 18 нас хүрсэн (суралцаж байгаа бол 18 нас хүртэл тэтгэлэг авна), бусдад үрчлэгдсэн, эсхүл тэтгүүлэгч/тэтгэгч нас барсан тохиолдолд дуусгавар болно.

3. Шүүхийн шийдвэр гарсан ч тэтгэлгээ төлөхгүй удаавал ямар хариуцлагатай вэ?

Гэр бүлийн тухай, 50-д зааснаар хожимдуулсан хоног тутамд 0.5 хувийн алданги ногдуулахаас гадна Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 91-д зааснаар хуульд заасан хариуцлага (гадна улсад зорчих эрхийг хязгаарлах, албадан гүйцэтгэх ажиллагаа) хүлээлгэнэ.

4. Тэтгэлгийг хүүхдэд зарцуулахгүй байгаа бол яах вэ?

Гэр бүлийн тухай, 38-д зааснаар тэтгэлгийг гагцхүү хүүхдийн хэрэгцээнд зарцуулах ёстой. Хэрэв зориулалтын дагуу зарцуулахгүй байгаа нь тогтоогдвол тэтгэлэг төлөгч уг мөнгийг зориулалтаар нь зарцуулуулахаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргах боломжтой.

Дүгнэлт

Хүүхдийн тэтгэлэг нь эцэг, эхийн салангид амьдарч буй байдлаас үл хамааран хүүхдийн амьдрах, сурч боловсрох эрхийг хангах үндсэн баталгаа юм. Хуульд заасан амьжиргааны доод түвшин болон насны ангиллын хувь хэмжээг баримтлан тэтгэлгийг тогтоодог бөгөөд онцгой нөхцөл үүссэн үед нэмэлт зардал нэхэмжлэх боломж иргэдэд нээлттэй байдаг. Хэрэв тэтгэлэг төлөгч үүргээ биелүүлэхгүй бол хуульд заасан дагуу алданги тооцож, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагаар дамжуулан албадан гүйцэтгүүлэх бүрэн боломжтой.