Гэмтлийн зэрэг тогтоолгох журам: шинжилгээний баримт ба дүгнэлтийг шалгах
Гэмтлийн зэрэг тогтоолгох шүүх эмнэлгийн шинжилгээний журам, баримт бичигт тавигдах шаардлага болон шинжээчийн дүгнэлтийг шалгах, маргах арга зам.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Оршил
Аливаа зодоон, зам тээврийн осол, гэнэтийн халдлагын улмаас биед учирсан гэмтлийг хууль зүйн хувьд үнэлэх гол баримт нь шүүх эмнэлгийн шинжээчийн дүгнэлт байдаг. Хүний эрүүл мэндэд учирсан хохирлын зэргийг (хөнгөн, хүндэвтэр, хүнд) зөвхөн эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр томилогдсон шинжээчийн албан ёсны дүгнэлтээр тогтооно. Иргэн эрх бүхий мөрдөгч, прокурор, шүүхэд шинжилгээ томилуулах хүсэлт гаргаж болно; шинжилгээний байгууллагад шууд өгсөн хүсэлт нь томилох шийдвэрийг орлохгүй.
Эрүүгийн хэрэг болон зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагаанд гэмтлийн зэрэг нь хэргийн зүйлчлэл, хариуцлагын хэмжээ, хохирол төлбөрийг тодорхойлоход шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэдэг. Иймд шинжилгээ хийлгэх дараалал, шаардагдах баримт бичиг болон гарсан дүгнэлтийг хэрхэн шалгах талаар иргэд бодитой ойлголттой байх нь чухал юм.
Хууль зүйн үндэслэл
Шүүх шинжилгээ томилох, гэмтлийн зэрэг тогтоох ажиллагааг Монгол Улсын хэд хэдэн хуулиар нарийвчлан зохицуулдаг.
1. Шинжилгээ хийлгэх үндэслэл ба шийдвэр
Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 27.1-д зааснаар тусгай мэдлэг зайлшгүй шаардлагатай бол шүүх, прокурор, мөрдөгч шийдвэр гаргаж шинжилгээ хийлгэнэ. Хүний биед шинжилгээ хийхдээ Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41-ийн дагуу эрх бүхий этгээдийн гаргасан шийдвэрийг үндэслэнэ.
Түүнчлэн Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6-ийн 6.1 дэх хэсэгт шинжилгээ хийх үндэслэл нь мөрдөгч, прокурор, шүүх, арбитрын тогтоол, шүүгчийн захирамж, зөрчил шалган шийдвэрлэх эрх бүхий этгээдийн хүсэлт байхаар хуульчилсан. Харин уг хуулийн 6.2-т "Хүн, хуулийн этгээдээс шинжээчийн дүгнэлтийн талаар шинжилгээний байгууллагад гаргасан гомдол, хүсэлт нь шинжилгээ хийх үндэслэл болохгүй" гэж тодорхой заасан байдаг.
2. Эрүүл мэндэд учирсан хохирлын зэрэг ба баримт бичиг
Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 33-ийн 33.2-т зааснаар хүний эрүүл мэндэд учирсан хохирлын зэргийг хоёр замаар тогтооно:
- Хүний биед хийх шүүх эмнэлгийн шинжилгээгээр;
- Хэргийн материалд хийх шүүх эмнэлгийн шинжилгээгээр.
Хэрэв хэргийн материалд шинжилгээ хийлгэх бол Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 33-ийн 33.3-т заасны дагуу шинжилгээний объект болох эмнэлгийн баримт бичиг нь баталгаажсан эх хувь байх шаардлагатай.
Эрүүл мэндэд учирсан гэмтэл нь Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 2.5-д зааснаар гэмт хэргийн хохиролд тооцогдож, дараах зүйлчлэлээр хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болдог:
- Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 11.6 — Хүний эрүүл мэндэд хөнгөн хохирол санаатай учруулах;
- Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 11.4 — Хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол санаатай учруулах;
- Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 11.1 — Хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол санаатай учруулах.
3. Шинжилгээ хийх нөхцөл ба багийн зарчим
Хүний биед үзлэг хийх үйл ажиллагааг зохицуулахдаа Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 42-ийн дагуу тухайн этгээдийн ашиг сонирхлыг хангасан орчин нөхцөлд явуулдаг. Хэрэв үзлэгт орох хүн эмнэлэгт ирэх боломжгүй хүндээр өвчилсөн бол шинжээч очиж үзлэг хийж болно. Насанд хүрээгүй бол хууль ёсны төлөөлөгчийг байлцуулна.
Төвөгтэй нөхцөлд шинжилгээг шинжээчдийн багаар хийлгэж болно (Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 29). Үүнд:
- Ижил мэргэжлийн шинжээчдийн баг 2 буюу түүнээс дээш шинжээчээс бүрдэнэ (Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30).
- Өөр өөр мэргэжлийн шинжээчдийн баг ажилласан үед шинжээч бүр өөрийн тусгай мэдлэгийн хүрээнд хийсэн хэсэгтээ гарын үсэг зурж, хариуцлага хүлээнэ (Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31).
Практик алхамууд
Хэрэв та бусдад зодуулсан, зам тээврийн осолд өртсөн бол шаардлагатай эмнэлгийн тусламжийг нэн түрүүнд авч, шинжилгээний тогтоол хүлээн эмчилгээгээ хойшлуулахгүй. Дараах алхмыг нөхцөлдөө тохируулан хэрэгжүүлнэ.
Алхам 1: Цагдаагийн байгууллагад мэдэгдэх
Гэмтэл авсан даруйд цагдаагийн байгууллагад (102 утсаар эсвэл харьяа дүүрэг, аймгийн цагдаагийн газарт биечлэн) бүртгүүлнэ. Мөрдөгч, эрх бүхий албан тушаалтан нөхцөл байдалтай танилцаж, Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 7-д заасны дагуу шинжилгээ хийлгэх шийдвэр (тогтоол) гаргана.
Алхам 2: Эмнэлгийн анхан шатны тусламж авч, баримтаа бүрдүүлэх
Биед үүссэн шарх, хөхрөлт, хугарал зэрэг гэмтлийг нэн даруй эмнэлэгт үзүүлж, өвчний түүх, амбулаторийн карт, рентген болон томографийн зураг зэргийг үйлдүүлнэ. Шүүх эмнэлэгт шилжүүлэхэд эдгээр нь Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 33-ийн 33.3-т заасан шаардлагын дагуу тамга, тэмдгээр баталгаажсан эх хувь байх ёстой.
Алхам 3: Шүүх эмнэлгийн шинжилгээнд биечлэн орох
Мөрдөгчийн тогтоол гарсны дараа Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16-д заасан хугацаанд шүүх шинжилгээний байгууллага дээр очиж, биеийн үзлэгт орно. Шинжээч эмч шарх сорви, хөхрөлт, биеийн гэмтлийг нүдээр болон хэмжилтийн багажаар шалгаж, шаардлагатай бол гэрэл зургаар бэхжүүлнэ.
Алхам 4: Дүгнэлттэй танилцах ба дүгнэлтийг шалгах
Дүгнэлт бэлэн болсны дараа мөрдөгч оролцогчдод танилцуулна (Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 27.7). Шинжээчийн дүгнэлтийг шалгахдаа Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18-д заасан шаардлага хангагдсан эсэхийг дараах байдлаар нягтална:
- Шинжээчийн мэдээлэл (нэр, боловсрол, мэргэжил, цол зэрэг) бүрэн тусгагдсан эсэх;
- Шинжилсэн арга аргачлал, гэрэл зураг хавсаргагдсан эсэх (Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18.3);
- Тавьсан асуултуудад шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, бүрэн дүүрэн хариулсан эсэх;
- Шинжээч хориглосон үйлдэл гаргасан эсэх (тухайлбал Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49-ийн 49.4.2-т заасан оролцогчдын мэдүүлгийг үндэслэж дүгнэлт гаргасан эсэх).
Алхам 5: Санал зөрвөл хүсэлт гаргах
Хэрэв дүгнэлт үндэслэлгүй гэж үзвэл Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 27.2 болон 27.7.2-т зааснаар гомдол, хүсэлт гаргана:
- Дүгнэлт бүрэн бус, дутуу бол: Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 27 болон Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 27.8-д зааснаар нэмэлт шинжилгээ хийлгэх;
- Дүгнэлт үндэслэлгүй эсвэл эргэлзээтэй бол: Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 28-д зааснаар анхны шинжээчийг оролцуулахгүйгээр бүрэлдэхүүнтэй дахин шинжилгээ хийлгэх хүсэлт тавина.
Шүүхийн практик
Шүүхийн практикт шинжээчийн дүгнэлтийг нотлох баримтаар үнэлэх, хэд хэдэн зөрүүтэй дүгнэлт гарсан үед маргааныг хэрхэн шийдвэрлэх талаар зарчмын шийдлүүд тогтсон байдаг. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16.5-д зааснаар шинжээчийн дүгнэлтийг шүүх заавал баримтлах үүрэггүй бөгөөд хэрэв хүлээн зөвшөөрөхгүй бол үндэслэлээ заах ёстой. Мөн нотлох баримтыг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16.15-ын дагуу харьцуулан шинжилж, бүрэн гүйцэд шалгасны үндсэн дээр дотоод итгэлээр үнэлдэг.
Шүүхийн шийдвэрүүдээс харахад:
-
Гэмтлийн зэрэг болон оношийг дутуу тогтоосон бол буцаадаг: Хяналтын шатны шүүхийн Тогтоол #2192-т зам тээврийн ослын улмаас явган зорчигчийн эрүүл мэндэд учирсан хохирлыг шинжлэхдээ MRI зэрэг нарийвчилсан шинжилгээг хийгээгүй, гэмтлийн шинж чанар болон учирсан цаг хугацааны холбоог тодорхойлоогүй орхисон нь шинжээчийн дүгнэлтийг эргэлзээтэй болгосон тул хэргийг нэмэлт мөрдөн шалгах ажиллагаанд буцаасан байна.
-
Зөрүүтэй хэд хэдэн дүгнэлтээс шүүх дур мэдэн сонгох эрхгүй: Улсын дээд шүүхийн Тогтоол #3287-д тэмдэглэснээр, гэмтлийн зэрэг тогтоосон хоёр өөр шинжээчийн дүгнэлт хэрэгт авагдсан байхад анхан шатны шүүх өмнөх дүгнэлтийг яагаад үгүйсгэж байгаагаа үндэслэлтэй тайлбарлалгүйгээр сүүлийн дүгнэлтийг шууд баримталсан нь алдаа болсон байна. Хохирогчийн эмчилгээний түүх, томографын зураг, дахин хагалгаанд орсон шалтгааныг тодруулахын тулд шинжээчдийн бүрэлдэхүүнтэй дахин дүгнэлт гаргуулах шаардлагатай гэж үзэн анхан болон давж заалдах шатны шийдвэрийг хүчингүй болгожээ.
-
Бусад нотлох баримттай нийцүүлэн үнэлэх зарчим: Тогтоол #2571, Тогтоол #2750 болон Тогтоол #3241-д шүүх гэмтлийн зэргийг үнэлэхдээ зөвхөн эмчийн тодорхойлолтоор бус, хэрэг гарсан газрын хяналтын камерын бичлэг, ослын схем зураг, гэрч хохирогч нарын мэдүүлэг зэрэг цогц баримтад харьцуулан гэм бурууг эцэслэн тогтоосон байна.
Түүнчлэн Тогтоол #2790-д эмнэлгийн ажилтны буруутай ажиллагааны улмаас учирсан хохирлыг хэд хэдэн удаагийн шинжээчийн дүгнэлт болон өвчний түүхийг харьцуулан шинжилж, учир шалтгааны холбоог үндэслэлтэй тогтоосныг хэвээр үлдээсэн туршлага бий.
Түгээмэл асуултууд
1. Иргэн өөрийн санаачилгаар шууд Шүүх шинжилгээний байгууллагад хандаж гэмтлийн зэрэг тогтоолгож болох уу?
Иргэн шинжилгээ томилуулах хүсэлтээ мөрдөгч, прокурор, шүүх зэрэг эрх бүхий этгээдэд гаргана. Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6 дугаар зүйлд зааснаар шүүх шинжилгээ хийх цорын ганц үндэслэл нь эрх бүхий этгээд болох мөрдөгч, прокурор, шүүхийн шийдвэр, тогтоол байдаг. Шинжээчийн дүгнэлтийн талаар иргэн шинжилгээний байгууллагад шууд гаргасан гомдол, хүсэлт нь 6.2-ын дагуу шинжилгээ хийх үндэслэл болохгүй. 8 дугаар зүйлд заасан эрх бүхий бусад шинжээчийг томилох боломжийг тусад нь зохицуулсан.
2. Шүүх эмнэлгийн шинжээчийн дүгнэлттэй санал нийлэхгүй бол яах вэ?
Хэргийн оролцогч нь шинжээчийн дүгнэлтийг үл зөвшөөрөх, тайлбар өгөх, шинжээчид асуулт тавих эрхтэй бөгөөд дүгнэлт бүрэн бус, эсхүл шинэ нөхцөл байдал үүссэн бол нэмэлт шинжилгээ хийлгэх, харин дүгнэлт үндэслэлгүй эсвэл эргэлзээтэй байвал өөр шинжээчээр дахин шинжилгээ хийлгэх хүсэлтийг мөрдөгч, прокурор, шүүхэд гаргах эрхтэй.
3. Хүний биед хийх үзлэггүйгээр зөвхөн эмнэлгийн бичиг баримтаар гэмтлийн зэрэг тогтоож болох уу?
Тийм, болно. Шүүх шинжилгээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 33 дугаар зүйлийн 33.2-т зааснаар эрүүл мэндэд учирсан хохирлын зэргийг хүний биед хийх шинжилгээнээс гадна хэргийн материалд буй баталгаажсан эх хувь эмнэлгийн баримт бичгээр тогтоож болдог.
4. Шинжээч санаатайгаар худал дүгнэлт гаргавал ямар хариуцлага хүлээх вэ?
Эрүүгийн хууль /шинэчилсэн найруулга/, 21.4 дүгээр зүйлд заасны дагуу шинжээч үнэн зөв дүгнэлт гаргахаа илэрхийлж, баталгаа гаргасны дараа зориуд худал дүгнэлт гаргавал нэгээс таван жил хүртэл хугацаагаар эрх хасах, торгох, зорчих эрхийг хязгаарлах эсхүл хорих ял шийтгэнэ.
Дүгнэлт
Гэмтлийн зэрэг тогтоолгох ажиллагаа нь эрүүгийн болон зөрчлийн хэрэгт хууль зүйн хариуцлага ногдуулах суурь үндэс болдог. Хохирогч болон холбогдогч этгээдүүд шүүх шинжилгээ нь 6.1-д заасан эрх бүхий этгээдийн шийдвэрээр явагддаг болохыг анхаарч, эмчилгээний баримт бичгээ үнэн зөв, тамга тэмдэгтэй эх хувиар нь бүрдүүлж хэвших нь чухал юм. Түүнчлэн гарсан дүгнэлттэй нэн даруй танилцаж, хэрэв гэмтлийн шинж чанарыг дутуу үнэлсэн эсвэл үндэслэл муутай тодорхойлсон гэж үзвэл хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу нэмэлт болон дахин шинжилгээ томилуулах хүсэлтээ цаг алдалгүй гаргаж байхыг зөвлөж байна.