Гадаад ажилтан авахад ямар зөвшөөрөл, виз, баримт бүрдүүлэх вэ?
Гадаад ажилтан авах ажил олгогчид шаардлагатай хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрөл, ажлын байрны төлбөр, чиг баримжаа олгох сургалт, виз, оршин суух зөвшөөрлийн алхам, баримтын жагсаалтыг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Гадаад ажилтан авахын тулд ажил олгогч хамгийн түрүүнд хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагаас тухайн ажилтны "хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрөл" авч, ажлын байрны төлбөрийг урьдчилан төлж, анх удаа ирж байгаа ажилтныг чиг баримжаа олгох сургалтад хамруулсны дараа л түүнтэй хөдөлмөрийн гэрээ байгуулж, виз болон оршин суух зөвшөөрлийн асуудлыг гадаадын иргэн, харьяарлын асуудал хариуцсан байгууллагаар шийдвэрлүүлэх ёстой. Энэ нийтлэлд ажил олгогчийн талаас хийх алхмуудыг дарааллаар нь, холбогдох хуулийн заалттай хамт тайлбарлав.
Гадаад ажилтан авах нь зөвхөн "ажилд авлаа" гэсэн шийдвэр биш — энэ нь хэд хэдэн байгууллага, хэд хэдэн хуулийн шат дамжлага бүхий процесс юм. Доорх хэсгүүдэд хууль зүйн үндэслэл, практик алхам, шүүхийн практик, түгээмэл асуултуудыг тус тусад нь авч үзнэ.
Хууль зүйн үндэслэл
Ерөнхий зохицуулалт
Гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн Монгол Улсад хөдөлмөр эрхлэхтэй холбогдсон харилцааг Хөдөлмөрийн тухай хууль болон Гадаадын иргэний эрх зүйн байдлын тухай хууль, Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай хууль, Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих тухай хууль болон холбогдох хууль тогтоомжоор зохицуулна (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 146). Өөрөөр хэлбэл, ажил олгогч хэд хэдэн хуулийг зэрэг харгалзан үзэх шаардлагатай.
"Гадаад ажилтан" гэж хэнийг ойлгох вэ
Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолтоор "гадаад ажилтан" гэж Монгол Улсад хөдөлмөр эрхэлж, эсхүл дадлагажиж байгаа гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүнийг ойлгоно (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5). Мөн "дадлагажих" гэдэг нь ажлын байрны үндсэн чиг үүргийг сургалт, зааварчилгаатай хослуулан, сургагч-ажилтныг дагалдуулан, цалин хөлстэй гүйцэтгэх хөдөлмөр эрхлэлтийг хэлнэ. Энэ нь дадлагажигч гадаад иргэнийг ч мөн зөвшөөрлийн хүрээнд авч үзэх шаардлагатайг харуулна.
Ажлын байрны төрөл, ангилал
Монгол Улсад хөдөлмөр эрхлэх гадаад ажилтны ажлын байр нь удирдах, гүйцэтгэх, туслах гэсэн төрөлтэй байна. Удирдах албан тушаалын ажлын байр нь гадаадын хөрөнгө оруулалттай компанийн ерөнхий захирал, гүйцэтгэх захирал, гадаадын хөрөнгө оруулагч, төлөөлөгч; аж ахуйн нэгж, байгууллагын төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга, гишүүн, гүйцэтгэх захирал; олон улсын болон гадаад улсын төрийн бус байгууллагын салбар, төлөөлөгчийн газрын удирдах ажилтан зэрэг ангилалтай (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 21). Ажлын байрны ангилал нь зөвшөөрөл сунгах шийдвэрт ч харгалздаг (доор үзнэ үү).
Хөдөлмөрийн гэрээний агуулга
Гадаад ажилтныг авч ажиллуулахдаа ч хөдөлмөрийн гэрээнд ажлын байрны нэр, тодорхойлолтод заасан гүйцэтгэх ажил үүрэг, ажил үүрэг гүйцэтгэх байршил, цалин хөлсний хэмжээ, хөдөлмөрийн нөхцөл зэрэг гол нөхцөлийг заавал тусгана (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49). Талууд ажил, амралтын цаг, цалин хөлс олгох журам, гэрээ цуцлах үндэслэл, сахилга, гомдол гаргах журам, ур чадварын шаардлага зэргийг нэмж тусгаж болно. Хөдөлмөрийн харилцаа үүсэхээс өмнө ажил олгогч нь ажилд орох гэж байгаа хүнд гүйцэтгэх ажил үүрэг, хөдөлмөр эрхлэлтийн нөхцөл, цалин хөлсний талаар танилцуулах үүрэгтэй бөгөөд ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэж эхэлснээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа үүснэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41). Гадаад ажилтны хувьд зөвшөөрөл авахаас өмнө ажиллуулж эхлэх нь эрсдэлтэй гэдгийг энэ зүйлээс анхаарах хэрэгтэй.
Ажлын байрны төлбөр
Гадаад ажилтан авахын тулд ажил олгогч "ажлын байрны төлбөр" төлнө. "Ажлын байрны төлбөр" гэж Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж байгаа ажил олгогч нь гадаад ажилтнаар хөдөлмөр эрхлүүлсний төлөө энэ хуульд заасан хэмжээгээр төлөх мөнгөн төлбөрийг ойлгоно. Хуульд өөрөөр заагаагүй бол нэг сарын хэмжээ нь нэг сард ногдох хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг хоёр дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээтэй байна (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 32). Ажил олгогч хөдөлмөр эрхлэх гадаад ажилтны тоо, хугацаагаар тооцож ажлын байрны төлбөрийг урьдчилан төлнө. Төлбөр төлөх, хөнгөлөх, чөлөөлөх, зөрүүг буцаан олгох, бүртгэл хөтлөх журмыг Засгийн газар батална.
Чөлөөлөлтийн талаар: боловсрол, шинжлэх ухаан, эрүүл мэнд, соёл, спортын байгууллагад гэрээгээр ажиллах эмч, эрдэм шинжилгээний ажилтан, мэргэжлийн багш, дасгалжуулагч авч ажиллуулах ажил олгогчийг ажлын байрны төлбөрөөс чөлөөлнө. Мөн Засгийн газрын шугамаар авсан хөнгөлөлттэй зээл, буцалтгүй тусламжийн хүрээнд төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлэх, стратегийн ач холбогдол бүхий дэд бүтэц, үйлдвэрлэл, шинэ хотын бүтээн байгуулалтад гадаад ажилтан ажиллуулах тохиолдолд Засгийн газар төлбөрөөс хөнгөлж, чөлөөлж болно. Хэрэв зөвшөөрлийг хуулийн 26.1-д заасны дагуу цуцалсан бол ажлын байрны төлбөрийн зөрүүг буцаан олгохгүй гэдгийг анхаарна уу.
Зөвшөөрлийн хугацаа сунгах
Гадаад ажилтны хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрлийн хугацааг ажил олгогчийн хүсэлт, ажлын гүйцэтгэл, хөдөлмөрийн гэрээ, ажлын байрны ангилал, цаашид ажиллуулах болсон үндэслэл, хуулиар хүлээсэн үүргийн биелэлтийг үндэслэн сунгаж болно. Хуулийн тодорхой тохиолдлоос бусад тохиолдолд тасралтгүй хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрлийн нийт хугацаа таван жилээс илүүгүй байна (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 28).
Өөр ажил олгогчид шилжих
Хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрөл бүхий гадаад ажилтан тодорхой тохиолдолд — тухайлбал хуулийн этгээд татан буугдсан, хугацаанаас өмнө гэрээт ажлаа хийж гүйцэтгэсэн, гэрээт ажил ажилтнаас шалтгаалахгүйгээр зогссон, ажилтнаас үл хамаарах шалтгаанаар хөдөлмөрийн гэрээг цуцлах тухай мэдэгдэл авсан, ажил олгогч хөдөлмөрийн гэрээг зөрчсөнөөс цаашид үргэлжлүүлэн хөдөлмөр эрхлэх боломжгүй болсон зэрэг тохиолдолд — өөр байгууллагад шилжин хөдөлмөр эрхлэх хүсэлт гаргаж болно (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 29). Шилжин хөдөлмөр эрхлэх ажил олгогч нь хуульд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангасан байх ёстой. Шилжүүлэх боломжгүй гэж шийдвэрлэсэн тохиолдолд ажил олгогч нь хуульд заасан хугацаанд гадаад ажилтныг Монгол Улсын хилээр гаргаж, энэ тухай хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад мэдэгдэнэ.
Зөвшөөрлийг хүчингүй болгох үндэслэл
Хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага гадаад ажилтны зөвшөөрлийг хэд хэдэн тохиолдолд хүчингүй болгоно: гадаад ажилтны буруугаас хөдөлмөрийн гэрээг цуцалсан нь эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр тогтоогдсон, эсхүл хөдөлмөрийн гэрээ дуусгавар болсон; эрүүл мэндийн үзлэг, шинжилгээгээр тухайн ажлыг гүйцэтгэхэд тэнцэхгүй болсон нь тогтоогдсон; ажлын байраа дур мэдэн орхисон; зөвшөөрөлгүйгээр өөр ажил олгогчид шилжиж ажилласан; мэдээллийн санд хуурамч баримт бичгээр бүртгүүлсэн; гэмт хэрэг, зөрчил үйлдэж гэм буруутай болох нь тогтоогдсон; хөдөлмөрийн чадвараа алдсан (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30). Зөвшөөрөл хүчингүй болсон, хугацаа дууссан тухай мэдээллийг гадаадын иргэн, харьяарлын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад мэдэгдэнэ.
Чиг баримжаа олгох сургалт
Ажил олгогч анх удаа Монгол Улсад ирж байгаа гадаад ажилтныг Монгол Улсын холбогдох хууль тогтоомж, ёс заншлын талаар ерөнхий мэдээлэл болон хөдөлмөр эрхлэхэд шаардлагатай тусгай мэдээллээр хангах хөдөлмөр эрхлэх чиг баримжаа олгох сургалтад хамруулна. Сургалтын зардлыг ажил олгогч хариуцах бөгөөд сургалтын жишиг хөтөлбөрийг хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага баталж, хэрэгжилтэд хяналт тавина (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31).
Хариуцлага
Хууль зөрчсөн хүн, хуулийн этгээдэд Эрүүгийн хууль, эсхүл Зөрчлийн тухай хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ. Хууль зөрчсөн үйлдлийн улмаас бусдад хохирол учруулсан бол Иргэний хуульд заасны дагуу буруутай этгээд уг хохирлыг нөхөн төлнө (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 36). Хөдөлмөрийн тухай хуулийн хувьд ч мөн адил — зөрчил гаргасан хүн, хуулийн этгээдэд Эрүүгийн хууль, Зөрчлийн тухай хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэх бөгөөд учирсан гэм хорыг Иргэний хуулийн гэм хорын тухай холбогдох зүйлээр нөхөн төлүүлнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 165).
Практик алхамууд
Дараах алхмууд нь ажил олгогчийн талаас гадаад ажилтан авахдаа баримтлах дарааллыг харуулна. Алхам бүрийг холбогдох зүйлийн хамт тайлбарлав.
1. Ажлын байрны төрөл, ангиллыг тодорхойлох
Эхлээд авах гадаад ажилтны ажлын байр нь удирдах, гүйцэтгэх, эсхүл туслах төрөлд хамаарах, удирдах бол аль ангилалд хамаарахыг тодорхойлно (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 21). Энэ ангилал нь зөвшөөрөл хүсэх, сунгах, түүнчлэн ажлын байрны төлбөрийн чөлөөлөлтөд нөлөөлнө.
2. Хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрөл хүсэх
Хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрлийн хүсэлт гаргана. Зөвшөөрлийг ажлын байрны төлбөр төлөхтэй зэрэгцүүлэн, зөвшөөрөлд заагдсан тоо, хугацааны хүрээнд урьдчилан шийдвэрлүүлнэ (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 32). Зөвшөөрлийн хугацаа сунгах шаардлагатай бол ажлын гүйцэтгэл, хөдөлмөрийн гэрээ, ажлын байрны ангилал, цаашид ажиллуулах үндэслэл, хуулиар хүлээсэн үүргийн биелэлтийг үндэслэн сунгана (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 28).
3. Ажлын байрны төлбөрийг урьдчилан төлөх
Гадаад ажилтны тоо, хугацаагаар тооцож ажлын байрны төлбөрийг урьдчилан төлнө. Хэмжээ нь хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг хоёр дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх сарын дүнгээр тооцогдоно (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 32). Төлбөр төлөх, хөнгөлөх, чөлөөлөх, зөрүүг буцаан олгох, бүртгэл хөтлөх журмыг Засгийн газрын баталсан журмаар гүйцэтгэнэ. Тухайн ажилтны ажлын байр нь чөлөөлөлтийн хүрээнд хамаарах эсэхийг эхэнд нь шалгах нь зүйтэй.
4. Анх удаа ирж байгаа ажилтныг сургалтад хамруулах
Анх удаа Монгол Улсад ирж байгаа гадаад ажилтныг хууль тогтоомж, ёс заншлын ерөнхий мэдээлэл болон хөдөлмөр эрхлэхэд шаардлагатай тусгай мэдээллээр хангах чиг баримжаа олгох сургалтад хамруулна. Зардлыг ажил олгогч хариуцна (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31).
5. Хөдөлмөрийн гэрээ байгуулах
Хөдөлмөрийн гэрээнд ажлын байрны нэр, тодорхойлолтод заасан ажил үүрэг, ажил үүрэг гүйцэтгэх байршил, цалин хөлсний хэмжээ, хөдөлмөрийн нөхцөл зэрэг заавал тусгах нөхцөлийг оруулна (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49). Гэрээ байгуулахаас өмнө ажилд орох гэж байгаа хүнд ажил үүрэг, нөхцөл, цалин хөлсний талаар танилцуулах үүргээ биелүүлнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 41). Хөдөлмөрийн гэрээнээс өөр төрлийн гэрээ байгуулсан боловч харилцаа нь хөдөлмөр эрхлэлтийн шинжийг агуулсан бол хөдөлмөрийн гэрээ байгуулсанд тооцогдоно гэдгийг санана уу.
6. Виз болон оршин суух зөвшөөрлийн асуудлыг шийдвэрлэх
Хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрөл авсны дараа гадаадын иргэн, харьяарлын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагад хандаж, тухайн ажилтны виз, оршин суух зөвшөөрлийн асуудлыг шийдвэрлэнэ. Зөвшөөрөл хүчингүй болсон, хугацаа дууссан тохиолдолд хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудал хариуцсан байгууллага энэ тухай гадаадын иргэн, харьяарлын асуудал хариуцсан байгууллагад мэдэгддэг (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30) тул виз, оршин суух зөвшөөрлийн хугацаа нь хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрлийн хугацаатай уялдсан байх шаардлагатай.
7. Шилжилт, сунгалт, хяналтыг зохицуулах
Ажилтан өөр ажил олгогчид шилжих бол зөвшөөрөлд заасан хугацааны хүрээнд шинэ зөвшөөрөл олгох бөгөөд шинэ ажил олгогч нь хуульд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангасан байна (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 29). Шилжүүлэх боломжгүй бол ажилтныг хуульд заасан хугацаанд хилээр гаргаж, мэдэгдэнэ.
Баримт бүрдүүлэх жагсаалт
Доорх жагсаалт нь ажил олгогчийн бэлтгэх баримтын чиглэлийг харуулна. Тухайн баримтын дэлгэрэнгүй шаардлагыг хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага, гадаадын иргэн, харьяарлын асуудал хариуцсан байгууллагаас баталсан журам, маягтаар нарийвчлан тодорхойлно.
- Ажлын байрны тодорхойлолт — ажлын байрны нэр, гүйцэтгэх ажил үүрэг, ур чадварын шаардлага (Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 49.1.1, 49.2.5-тай уялдуулан).
- Хөдөлмөрийн гэрээний төсөл — ажлын байр, ажил үүрэг гүйцэтгэх байршил, цалин хөлс, хөдөлмөрийн нөхцөл зэрэг заавал тусгах нөхцөлтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49).
- Ажлын байрны ангиллыг тодорхойлсон мэдээлэл — удирдах, гүйцэтгэх, туслах төрөл, удирдах бол аль ангилалд хамаарахыг тодорхойлсон баримт (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 21).
- Ажлын байрны төлбөрийн тооцоо, төлбөрийн баримт — ажилтны тоо, хугацаагаар тооцсон урьдчилсан төлбөрийн баримт (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 32).
- Чиг баримжаа олгох сургалтад хамруулсан баримт — анх удаа ирж байгаа ажилтны сургалт, зардлыг ажил олгогч хариуцсан баримт (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31).
- Гадаад ажилтны хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрлийн хүсэлт, сунгалтын материал — ажлын гүйцэтгэл, хөдөлмөрийн гэрээ, ажлын байрны ангилал, цаашид ажиллуулах үндэслэл, хуулиар хүлээсэн үүргийн биелэлтийг харуулсан материал (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 28).
Анхаар: Дээрх жагсаалт нь зөвхөн ерөнхий чиглэл юм. Виз, оршин суух зөвшөөрлийн баримтын бүрэн жагсаалт, маягт, хураамжийг гадаадын иргэн, харьяарлын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын журамд зааснаар бүрдүүлнэ. Энэ нийтлэлд тэдгээрийн нарийвчилсан дүрмийг эх сурвалжийн хүрээнээс гадуур дурдахгүй болно.
Шүүхийн практик
Гадаад ажилтантай холбоотой хөдөлмөрийн харилцааны маргаанд зөвшөөрлийн хугацаа, ажлын байрны төлбөр, хөдөлмөрийн гэрээний биелэлт зэрэг нь шүүхээр шийдэгддэг. Доорх жишээнүүд нь ажил олгогчийн анхаарах ёстой зарим эрсдэлийг харуулна.
Зөвшөөрөл дууссан ажилтны хөдөлмөрийн харилцаа. Нэгэн хэрэгт гадаад ажилтны Монгол Улсад хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрөл 2014 оны 12 дугаар сарын 02-ны өдрөөр дуусгавар болж, хасалт хийгдсэн байв. Хяналтын шатны шүүх зөвшөөрөл цуцлагдсан ажилтантай байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээ цааш үргэлжлэх боломжгүй тул дуусгавар болох учиртай гэж үзэж, энэ хугацаанаас хойш хөдөлмөрийн эрх зүйн харилцаа үргэлжилсэн гэж үзэхгүй гэсэн дүгнэлт хийсэн (Тогтоол #6358). Энэ нь ажил олгогчийн хувьд зөвшөөрлийн хугацааг тасралтгүй хянаж, дуусахаас өмнө сунгалтын асуудлыг шийдвэрлэх шаардлагатайг сануулна.
Зөвшөөрөл гаргуулах нэрээр мөнгө шилжүүлсэн маргаан. Өөр нэг хэрэгт нэхэмжлэгч гадаадын иргэдийн Монгол Улсад хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрөл авахад зориулж хариуцагчид мөнгө шилжүүлсэн боловч зөвшөөрөл гараагүй тул мөнгөө буцаан нэхэмжилжээ. Хяналтын шатны шүүх зохигчдын хооронд зээлийн гэрээ байгуулагдсан үйл баримт нотлогдоогүй, гадаад иргэдийн хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрөл авах зорилгоор хийгдсэн хэлцэл нь тусгай зөвшөөрөл шаарддаг үйлчилгээ тул хууль зөрчсөн, хүчин төгөлдөр бус байна гэж дүгнэж, нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон (Тогтоол #7527). Практик сургамж нь: зөвшөөрөл гаргуулах ажлыг зөвхөн эрх бүхий, тусгай зөвшөөрөлтэй байгууллагаар гүйцэтгүүлэх, мөнгө шилжүүлэхдээ зорилго, үндэслэлийг тодорхой болгох явдал юм.
Ажлаас халах шийдвэрийн хууль ёсны байдал. Гадаад улс дахь төлөөлөгчийн газрын ажилтныг ёс зүйн зөрчил гаргасан гэх үндэслэлээр ажлаас халсан тухай маргаанд шүүх нэхэмжлэгчийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож, ажлаас халах шийдвэрийг үндэслэлтэй гэж үзсэн (Тогтоол #8043). Мөн ажилтан чөлөө олгогдоогүй байхад ажлын байраа орхисон үйл баримт тогтоогдсон тул хөдөлмөрийн гэрээнд заасан ноцтой зөрчилд тооцож гэрээг цуцалсан нь хууль зөрчөөгүй гэж үзсэн (Тогтоол #5039). Эдгээр нь ажил олгогчийн дотоод журам, хөдөлмөрийн гэрээний заалтыг тодорхой, бичгээр байлгахын ач холбогдлыг харуулна.
Төрийн албан тушаалын мэргэжлийн шаардлага. Төрийн албан тушаал эрхлэх мэргэжлийн шаардлага хангасан эсэх маргаанд ажлын байрны тодорхойлолтод заасан мэргэжлийн шаардлагыг хангаагүй этгээдийг тухайн албан тушаалд эгүүлэн тогтоох боломжгүй гэж шүүх дүгнэсэн (Тогтоол #1552). Гадаад ажилтны ажлын байрны тодорхойлолтыг боловсруулахдаа мэргэжлийн шаардлагыг тодорхой, хэмжигдэхүйц байлгах нь ийм маргаанаас сэргийлнэ.
Хөдөлмөрийн гэрээний заалтын ач холбогдол. Хөдөлмөрийн дотоод журамд заасан сахилгын ноцтой зөрчил, гэрээний холбогдох заалт хэрэглэгдсэн тул ажлаас халах шийдвэрийн хууль ёсны байдалд нөлөөлөхгүй гэж шүүх үзсэн (Тогтоол #8043). Иймээс гэрээ, дотоод журмын заалтыг тодорхой, бичгээр байлгах нь чухал.
Түгээмэл асуултууд
Гадаад ажилтан авахад хамгийн түрүүнд ямар зөвшөөрөл авах шаардлагатай вэ?
Ажил олгогч нь хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагаас гадаад ажилтны хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрөл авсны үндсэн дээр ажилтныг ажиллуулж эхэлнэ. Энэ зөвшөөрөл нь цаашдын виз, оршин суух зөвшөөрлийн үндэс болдог (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30).
Ажлын байрны төлбөр хэд байх вэ, хэн чөлөөлөгдөх вэ?
Хуульд өөрөөр заагаагүй бол гадаад ажилтны ажлын байрны төлбөрийн нэг сарын хэмжээ нь нэг сард ногдох хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг хоёр дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээтэй байна. Боловсрол, шинжлэх ухаан, эрүүл мэнд, соёл, спортын байгууллагад гэрээгээр ажиллах эмч, эрдэм шинжилгээний ажилтан, мэргэжлийн багш, дасгалжуулагч авч ажиллуулах ажил олгогчийг ажлын байрны төлбөрөөс чөлөөлнө (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 32).
Гадаад ажилтны хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрлийг хэдэн жил хүртэл сунгаж болох вэ?
Ажил олгогчийн хүсэлт, ажлын гүйцэтгэл, хөдөлмөрийн гэрээ, ажлын байрны ангилал, цаашид ажиллуулах үндэслэл, хуулиар хүлээсэн үүргийн биелэлтийг үндэслэн зөвшөөрлийн хугацааг сунгаж болно. Харин хуулийн тодорхой тохиолдлоос бусад тохиолдолд Монгол Улсад тасралтгүй хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрлийн нийт хугацаа таван жилээс илүүгүй байна (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 28).
Хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрлийг ямар тохиолдолд хүчингүй болгох вэ?
Тухайлбал гадаад ажилтны буруугаас хөдөлмөрийн гэрээг цуцалсан нь тогтоогдсон, эрүүл мэндийн үзлэгээр тухайн ажлыг гүйцэтгэхэд тэнцэхгүй болсон, ажлын байраа дур мэдэн орхисон, зөвшөөрөлгүйгээр өөр ажил олгогчид шилжсэн, хуурамч баримт бичгээр бүртгүүлсэн, гэмт хэрэг, зөрчил үйлдэж гэм буруутай болох нь тогтоогдсон, хөдөлмөрийн чадвараа алдсан зэрэг тохиолдолд зөвшөөрлийг хүчингүй болгоно (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 30).
Анх удаа ирж байгаа гадаад ажилтныг ямар сургалтад хамруулах ёстой вэ?
Ажил олгогч нь анх удаа Монгол Улсад ирж байгаа гадаад ажилтныг Монгол Улсын холбогдох хууль тогтоомж, ёс заншлын талаар ерөнхий мэдээлэл болон хөдөлмөр эрхлэхэд шаардлагатай тусгай мэдээллээр хангах чиг баримжаа олгох сургалтад хамруулах бөгөөд сургалтын зардлыг ажил олгогч хариуцна (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31).
Дүгнэлт
Гадаад ажилтан авах нь дараах дарааллаар явагдана: ажлын байрны төрөл, ангиллыг тодорхойлох → хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрөл хүсэх → ажлын байрны төлбөрийг урьдчилан төлөх → чиг баримжаа олгох сургалтад хамруулах → хөдөлмөрийн гэрээ байгуулах → виз, оршин суух зөвшөөрлийг шийдвэрлэх → хяналт, сунгалт, тайлагнал. Хамгийн түгээмэл алдаа нь зөвшөөрөл авахаас өмнө ажиллуулж эхлэх, зөвшөөрлийн хугацааг хянахгүй байх, ажлын байрны төлбөрийн чөлөөлөлтийг шалгахгүй байх юм.
Практик зөвлөмж:
- Зөвшөөрлийн хугацааг тасралтгүй хянаж, дуусахаас өмнө сунгалтын материалыг бүрдүүлээрэй. Зөвшөөрөл дууссан ажилтны хөдөлмөрийн харилцаа цааш үргэлжлэх боломжгүй гэж шүүх дүгнэдэг (Тогтоол #6358).
- Ажлын байрны төлбөрийг хуульд заасан хэмжээ, журмаар урьдчилан төлж, баримтыг хадгалаарай. Зөвшөөрлийг цуцалсан тохиолдолд төлбөрийн зөрүүг буцаан олгохгүй гэдгийг анхаарна уу (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 32).
- Зөвшөөрөл гаргуулах ажлыг тусгай зөвшөөрөлтэй байгууллагаар гүйцэтгүүлж, мөнгөн гүйлгээг тодорхой үндэслэлтэй байлгаарай. Хууль зөрчсөн хэлцэл хүчин төгөлдөр бус байж, мөнгө буцаж олдохгүй эрсдэлтэй (Тогтоол #7527).
- Хөдөлмөрийн гэрээ, ажлын байрны тодорхойлолт, дотоод журмыг тодорхой, бичгээр боловсруулж, заавал тусгах нөхцөлийг бүрэн оруулаарай (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49).
- Анх удаа ирж байгаа ажилтныг чиг баримжаа олгох сургалтад хамруулж, зардлыг өөрөө хариуцаарай (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 31).
- Виз, оршин суух зөвшөөрлийн нарийвчилсан баримтын жагсаалт, маягтыг эрх бүхий байгууллагын журам, мэдээллийн сангаас шалгаж баталгаажуулаарай.
Энэ нийтлэл нь зөвхөн дээр дурдсан эх сурвалжид үндэслэсэн ерөнхий мэдээлэл бөгөөд тухайн тохиолдлын хууль зүйн зөвлөгөөг орлохгүй.