Гадаад ажилтны ажлын байрны төлбөрийг хэрхэн тооцож, чөлөөлүүлэх вэ?

Монгол Улсад гадаад ажилтан хөдөлмөр эрхлүүлж байгаа ажил олгогч нь тухайн ажилтанд сар бүр ногдох хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг хоёр дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх "ажлын байрны төлбөр"-ийг ажилтны тоо, хугацаагаар тооцож урьдчилан төлөх үүрэгтэй бөгөөд хуульд заасан тодорхой тохиолдолд энэ төлбөрөөс бүрэн чөлөөлөгдөх, эсвэл Засгийн газрын шийдвэрээр хөнгөлүүлэх боломжтой.

Энэ нийтлэлд ажлын байрны төлбөр гэж юу болох, хэрхэн тооцох, хэн чөлөөлөгдөх, ямар алхам хийх, төлөөгүй тохиолдолд ямар хариуцлага хүлээх талаар энгийнээр тайлбарлав. Ажлын байрны төлбөр нь ажилтны цалин, нийгмийн даатгалын шимтгэлээс тусдаа төлбөр гэдгийг эхнээс нь тодруулъя.

Ажлын байрны төлбөр гэж юу вэ?

Ажлын байрны төлбөрийн үндсэн ойлголтыг Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 32-р зүйл тодорхойлно. "Ажлын байрны төлбөр" гэж Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж байгаа ажил олгогч нь гадаад ажилтнаар хөдөлмөр эрхлүүлсний төлөө хуульд заасан хэмжээгээр төлөх мөнгөн төлбөрийг ойлгоно.

Гадаад ажилтан гэдэг нь Монгол Улсад хөдөлмөр эрхэлж, эсхүл дадлагажиж байгаа гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн юм (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5).

Төлбөрийн хэмжээг хэрхэн тогтоодог вэ?

Хуульд өөрөөр заагаагүй бол гадаад ажилтны ажлын байрны төлбөрийн нэг сарын хэмжээ нь нэг сард ногдох хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 2 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээтэй байна.

Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг Хөдөлмөр, нийгмийн зөвшлийн гурван талт Үндэсний хороо тогтоодог (Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5). Мөн хөлсний доод хэмжээ нь Хүн амын амьжиргааны доод түвшинг тодорхойлох тухай хуулийн дагуу тогтоосон түвшнээс багагүй байх зарчимтай (Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 4). Тиймээс төлбөр тооцохдоо тухайн үед хүчинтэй байгаа хөлсний доод хэмжээг албан эх сурвалжаас шалгах нь зүйтэй.

Хэн чөлөөлөгдөх вэ?

32-р зүйлд бүрэн чөлөөлөгдөх болон хөнгөлөгдөх гэсэн хоёр түвшний зохицуулалт бий.

1. Шууд чөлөөлөгдөх тохиолдол (32.3). Боловсрол, шинжлэх ухаан, эрүүл мэнд, соёл, спортын байгууллагад гэрээгээр ажиллах эмч, эрдэм шинжилгээний ажилтан, мэргэжлийн багш, дасгалжуулагч авч ажиллуулах ажил олгогчийг ажлын байрны төлбөрөөс чөлөөлнө. Эдгээр ажилтны ажлын байрны ангиллыг Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 21-р зүйлээр тодорхойлсон ангилалтай уялдуулан ойлгоно.

2. Засгийн газрын шийдвэрээр хөнгөлөх, чөлөөлөх боломжтой тохиолдлууд:

• Засгийн газрын шугамаар авсан гадаадын хөнгөлөлттэй зээл, буцалтгүй тусламжийн хүрээнд төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлэх болон стратегийн ач холбогдол бүхий дэд бүтэц, үйлдвэрлэл, шинэ хотын бүтээн байгуулалтад гадаад ажилтан ажиллуулах тохиолдолд (32.4);
• Аж ахуйн тооцоотой үйлдвэрийн газраас бусад төрийн өмчит хуулийн этгээдийн гадаад ажилтны төлбөрийг (32.5);
• Монгол Улсын урт, дунд хугацааны хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн баримт бичигт туссан тохиолдолд ашигт малтмал, газрын тосны салбараас бусад салбарт үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгж, байгууллагын гадаад ажилтны төлбөрийг хөнгөлж болно (32.6).

Төлбөрийн зөрүүг буцаан олгох, хариуцлагын асуудал

Ажил олгогч төлбөрийг урьдчилан төлнө (32.7). Төлбөр нь Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих тухай /шинэчилсэн найруулга/, 22-р зүйлд заасны дагуу Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сангийн орлогын нэг эх үүсвэр болдог.

Хамгийн чухал анхааруулга: зөвшөөрлийг 26.1-д заасны дагуу цуцалсан тохиолдолд ажлын байрны төлбөрийн зөрүүг буцаан олгохгүй (32.9). Зөвшөөрөл цуцлах үндэслэлүүдийг Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 26-р зүйлээр тодорхойлсон.

Дараах дарааллаар ажиллах нь зүйтэй.

1. Ажилтны ангиллыг тодорхойлох. Гадаад ажилтны ажлын байр нь удирдах, гүйцэтгэх, туслах гэсэн төрөл, тэдгээрийн доторх ангилалтай. Энэ нь чөлөөлөлтийн эрхэд нөлөөлнө (Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 21).

2. Тухайн үед хүчинтэй хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг тогтоох. Хөлсний доод хэмжээг Үндэсний хороо тогтоодог тул хамгийн сүүлийн шийдвэрийг албан эх сурвалжаас баталгаажуулна.

3. Сарын төлбөрийг бодох. Нэг ажилтны нэг сарын төлбөр = тухайн сард ногдох хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ × 2. Нийт төлбөр = нэг сарын төлбөр × ажилтны тоо × хөдөлмөр эрхлэх сарын тоо.

4. Чөлөөлөлтийн үндэслэлдээ нийцэж байгаа эсэхийг шалгах. 32.3-т заасан шууд чөлөөлөлтийн нөхцөлд нийцэж байвал чөлөөлөлтийн баримт бичгийг бүрдүүлнэ. 32.4–32.6-д заасан тохиолдолд Засгийн газрын шийдвэрийг хүлээх, холбогдох хүсэлтийг хөдөлмөрийн асуудал эрхэлсэн байгууллагад гаргана.

5. Урьдчилан төлөх. Төлбөрийг ажилтны тоо, хугацаагаар тооцож урьдчилан төлнө (32.7).

6. Журам, бүртгэлийг мөрдөх. Төлбөр төлөх, хөнгөлөх, чөлөөлөх, зөрүүг буцаан олгох, бүртгэл хөтлөх журмыг Засгийн газар баталдаг (32.8) тул хамгийн сүүлийн журмын дагуу бүртгэл хөтөлнө.

7. Зөвшөөрлийн нөхцөлийг чанд сахих. 26.1-д заасан зөрчил гаргавал зөвшөөрөл цуцлагдаж, төлсөн төлбөрийн зөрүү буцаан олгогдохгүй гэдгийг санана.

Энэ асуудлаар цуглуулсан эх сурвалжид холбогдох шүүхийн шийдвэрийн жишээ ороогүй тул энд тусгайлан иш татах боломжгүй. Маргаан гарвал хөдөлмөрийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагын шийдвэр, хөдөлмөрийн улсын байцаагчийн дүгнэлт, эсхүл эрх бүхий байгууллагын тогтоолыг үндэслэн шат дараатайгаар гомдол гаргах ерөнхий журам үйлчилнэ.