Диплом хуурамч эсэхийг шалгах заавар болон эрх зүйн үр дагавар

Оршил

Монгол Улсад боловсролын баримт бичиг буюу диплом нь иргэний эзэмшсэн мэдлэг, ур чадвар, мэргэшлийн түвшинг гэрчлэх албан ёсны баталгаа болдог. Гэвч хөдөлмөрийн зах зээл болон төрийн албанд орохдоо хуурамч диплом ашиглах тохиолдол гарсаар байна. Энэ нь зөвхөн ёс зүйн асуудал биш бөгөөд Эрүүгийн хууль болон бусад хууль тогтоомжоор хатуу хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болдог. Энэхүү нийтлэлээр дипломыг хэрхэн баталгаажуулах, хуурамч баримт бичиг ашиглавал ямар үр дагавар үүсэхийг тайлбарлана.

Хууль зүйн үндэслэл

Боловсролын баримт бичгийн эрх зүйн статусыг дараах хуулиудаар зохицуулдаг:

1. Боловсролын баримт бичгийн мөн чанар: Боловсролын баримт бичиг нь суралцагчийн эзэмшсэн түвшинг гэрчилсэн албан ёсны баталгаа мөн гэж БЕХ-ийн §9.1-д заасан.
2. Эрүүгийн хариуцлага: Хуурамч баримт бичиг үйлдэх, ашиглах нь гэмт хэрэгт тооцогдоно. ЭХ-ийн §233.1-д зааснаар хуурамч баримт бичиг ашигласан бол торгох, эсхүл зорчих эрхийг хязгаарлах, хорих ял шийтгэнэ.
3. Төрийн албаны хариуцлага: Төрийн албанд орохдоо хуурамч баримт гаргахыг хориглох бөгөөд зөрчвөл 3 жилийн хугацаанд төрийн албанд эргэж орох эрхгүйгээр хална гэж ТАХ-ийн §35.1-д заасан.
4. Салбарын хариуцлага: Дээд боловсрол, багшийн хөгжил, мэргэжлийн боловсролын салбарт хууль зөрчсөн бол Төрийн албаны болон Хөдөлмөрийн тухай хуулиар хариуцлага хүлээлгэхийг ДБТХ-ийн §34.1 болон МТБСТХ-ийн §32.1-д тус тус заажээ.

Практик алхамууд: Дипломыг хэрхэн шалгах вэ?

Диплом хуурамч эсэхийг шалгахдаа дараах дарааллыг баримтална:

1. Цахим сангаас шалгах: Боловсролын ерөнхий газрын (БЕГ) цахим мэдээллийн сан эсвэл "E-Mongolia" системээр дамжуулан дипломын дугаар, регистрийн дугаараар тулгалт хийх.
2. Сургуульд хандах: Тухайн дипломыг олгосон гэх их, дээд сургуулийн архивт албан бичгээр хандаж, төгсөгчдийн бүртгэлд байгаа эсэхийг нягтлах.
3. Яаманд хандах: Хэрэв сургууль татан буугдсан бол Боловсролын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын архивт хандана.
4. Нотариатчийн оролцоо: Нотариатч баримт бичгийн хуулбарыг гэрчлэхдээ эх хувьтай нь тулгадаг боловч энэ нь дипломын агуулга үнэн зөв (хуурамч биш) гэдгийг 100% батлахгүй. Нотариатын Тухай §49.1-д зааснаар зөвхөн хуулбар нь эх хувьтайгаа ижил байгааг гэрчилдэг.

Шүүхийн практикаас

Шүүхийн практикт "хуурамч" гэдгийг заавал эрх бүхий байгууллага (мэргэжлийн хяналт, цагдаа, эсвэл яам) тогтоосон байхыг шаарддаг. Жишээлбэл, Тогтоол #936-д "Хуурамч баримт гэдгийг эрх бүхий байгууллагаас шалгаж тогтоогоогүй" тохиолдолд шууд буруутгах үндэслэлгүй гэж үзсэн байдаг.

Мөн төрийн албан хаагч хуурамч диплом ашигласан нь тогтоогдвол ажлаас халах үндэслэл болдог бөгөөд энэ нь сахилгын зөрчилд тооцогдоно. Тогтоол #884-д зааснаар сахилгын зөрчил гаргасан тохиолдолд жирэмсэн, хүүхэдтэй гэх мэт хөнгөлөлтүүд ажлаас халахаас хамгаалах үндэслэл болохгүй байх тохиолдол бий.

Дүгнэлт

Хуурамч диплом ашиглах нь зөвхөн ажлаас халагдах төдийгүй, Эрүүгийн хуулиар ял шийтгэл хүлээх эрсдэлтэй үйлдэл юм. Ажил олгогч нар ажилтны дипломыг заавал Боловсролын нэгдсэн сангаар дамжуулан баталгаажуулж байх нь зүйтэй. Иргэдийн хувьд өөрийн дипломыг цахим санд бүртгэгдсэн эсэхийг урьдчилан шалгаж, зөрчилтэй бол сургуульдаа хандан засуулах нь ирээдүйд үүсэж болох эрх зүйн маргаанаас сэргийлнэ.