Тогтоол №12829

### 📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА - **Үйл явдал**: Нэхэмжлэгч С.Амарсүлд нь хариуцагч П.Раднаад эксковатор түрээслүүлсэн боловч түрээсийн төлбөр болон бусад зардлыг төлөөгүй тул нийт 102,500,000 төгрөг гаргуулахаар нэхэмжилжээ. - **Нэхэмжлэгч**: 2015 оны 8 дугаар сарын 21-ний өдөр эксковаторыг П.Раднаад түрээслүүлсэн. Хоёр сарын түрээсийн төлбөр 84,000,000 төгрөг, эксковаторыг буцаан авчирсан зардал 8,000,000 төгрөг, нэмэлт тоноглол болох соёоны үнэ 10,500,000 төгрөгийг хариуцагчаас гаргуулах. - **Хариуцагч**: Нэг сарын түрээсийн төлбөр 42,000,000 төгрөгийг гэрээ байгуулсан өдөр бэлнээр төлсөн. Эксковатор эвдрэлтэй байсан тул нэг сар л ашигласан, үүнээс үүдэн 150,000,000 төгрөгийн хохирол учирсан. Соёоны төлбөрийг энэ хохиролд тооцож харилцан тооцсон тул нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгох. ### 🏛️ АНХАН ШАТ - **Өдөр**: 2019-05-17, **Дугаар**: 102/ШШ2019/01465 - **Шийдвэр**: П.Раднаагаас 45,100,000 төгрөгийг гаргуулж С.Амарсүлдэд олгож, үлдэх 57,400,000 төгрөгийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгосон. - **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 287.1, 292.3, 496.1. ### 🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ - **Өдөр**: 2019-07-26, **Дугаар**: 1397 - **Гомдлол гаргагч**: Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч, Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч - **Гомдлолын шалтгаан**: Анхан шатны шүүхийн шийдвэр үндэслэлгүй. - **Шийдвэр**: Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтын 45,100,000 гэснийг 52,500,000 гэж, 57,400,000 гэснийг 50,000,000 гэж өөрчлөн, бусад заалтыг хэвээр үлдээсэн. - **Үндэслэл**: Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 59.3, 162.4. ### ⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ - **Өдөр**: 2021-03-02, **Дугаар**: 210/МА2025/00515 - **Гомдлол гаргагч**: Хариуцагчийн төлөөлөгч Б.Баярмаа - **Гомдлолын шалтгаан**: Давж заалдах шатны шүүх түрээсийн төлбөр төлөгдсөн эсэхийг буруу дүгнэсэн, мөн шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг зөрчсөн. - **Шийдвэр**: Давж заалдах шатны шүүхийн магадлал, анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтад Иргэний хуулийн 287.1 гэснийг 318.1 гэж, 45,100,000 гэснийг 24,500,000 гэж, 57,400,000 гэснийг 78,000,000 гэж, тогтоох хэсгийн 2 дах заалтад 383,450 гэснийг 280,450 гэж өөрчлөн, бусад заалтыг хэвээр үлдээж, хариуцагчийн төлөөлөгчийн гомдлын зарим хэсгийг хангасан. ### 📚 ҮНДЭСЛЭЛ - Зохигчийн хооронд Иргэний хуулийн 318.1-д заасан түрээсийн гэрээ байгуулагдсан. - Эксковатор эвдрэлтэй байсан тул 2015 оны 8 дугаар сарын 26-наас 9 дүгээр сарын 10-ны өдөр хүртэл ашиглагдаагүй хугацааны түрээсийн төлбөрийг хариуцагч төлөх үүрэггүй. - Хариуцагч гэрээ байгуулсан өдөр 42,000,000 төгрөгийг бэлнээр төлсөн нь банкны баримт, гэрээний бичиглэл, гэрчийн мэдүүлгээр тогтоогдсон. - Эксковаторыг буцаан өгөх хугацаа хожимдуулсан 10 хоногийн түрээсийн төлбөр болох 14,000,000 төгрөгийг (1,400,000 төгрөг * 10 хоног) хариуцагчаас гаргуулах үндэслэлтэй. - Нэхэмжлэгч П.Раднаагийн Нутгийн буян ХХК-д төлөх ёстой 10,500,000 төгрөгийг төлсөн нь тогтоогдсон тул Иргэний хуулийн 496.1-д заасны дагуу уг мөнгийг хариуцагчаас гаргуулах. - Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгчийн нотлох баримт гаргуулах хүсэлтийг шүүх хуралдааны явцад шийдвэрлээгүй нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 38.9-д зааснаар шүүхийн эрх хэмжээнд хамаарах тул хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг зөрчөөгүй. - Иймд хариуцагчаас нийт 24,500,000 төгрөг (14,000,000 + 10,500,000) гаргуулах нь зүйтэй.

ХЭРГИЙН ТАНИЛЦУУЛГА: Эксковатор түрээслүүлэх гэрээний дагуу төлбөр, шанагын үнэ, алданги гаргуулах нэхэмжлэл. Хариуцагч нь ашигласан хоногийг маргаж, төлбөрийг бууруулахыг хүссэн. АНХАН ШАТ: ТК-ХХК-аас 44,695,833 төгрөгийг Ж.Б-д гаргуулж, үлдсэн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн. ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ: Нэхэмжлэгч анхан шатны шийдвэрийг эс зөвшөөрч, операторын ажиллаагүй хугацаанд төлбөр төлөхгүй, сул зогсолтыг хариуцагч хариуцна гэж маргасан. Хариуцагч анхан шатны шийдвэрийг хэвээр үлдээхийг хүссэн. ҮНДЭСЛЭЛ: Талууд нь тоног төхөөрөмжийн түрээсийн гэрээний харилцаанд явсан. Анхан шатны шүүх эд хөрөнгө хөлслөх гэрээ гэж дүгнэсэн нь буруу. Операторчны тодорхой хугацаанд ажиллаагүй нь тогтоогдсон тул түрээсийн төлбөр бууруулагдах боломжтой. Гэрээний дагуу операторчны цалин, сэлбэг, засвар үйлчилгээг түрээслүүлэгч хариуцахаар заасан. Хариуцагчаас түрээсийн төлбөр, алданги, эд ангийн үнэ нийт 54,810,833 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэлийн үлдэх хэсгийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрт өөрчлөлт оруулсан.

ХЭРГИЙН ТАНИЛЦУУЛГА: Экскаваторын түрээсийн төлбөртэй холбоотой нэхэмжлэл. Нэхэмжлэгч экскаватор болон ковшоо түрээслүүлж, гэрээний дагуу төлбөр хийгээгүйгээс үлдэгдэлтэй гэж 26,100,000 төгрөг шаардсан. Хариуцагч гэрээний төлбөрийг бүрэн хийсэн, техникээ авч явснаар гэрээ дууссан гэж маргасан. АНХАН ШАТ: Иргэний хуулийн 359 дүгээр зүйлийг баримтлан хариуцагчаас 19,050,000 төгрөг гаргуулж нэхэмжлэгчид олгохоор шийдвэрлэсэн. ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ: Хариуцагчийн өмгөөлөгч анхны шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг буцаан өгөхийг шаардсан. Учир нь гэрээ нь бичгээр байгуулагдаагүй, хуулийн шаардлага хангахгүй, гэрч нарын мэдүүлгийг буруу үнэлсэн гэж үзсэн. Давж заалдах шатны шүүх шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, түрээсийн гэрээний хугацааг 3 сар гэж тогтоож, хариуцагчийн төлөх төлбөрийг 17,850,000 төгрөг болгон өөрчилсөн. ҮНДЭСЛЭЛ: Талуудын хооронд Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1 дэх хэсэгт заасан түрээсийн гэрээний үүрэг үүссэн гэж үзэж, хөлсөөр ажиллах гэрээний харилцаа гэсэн анхан шатны шүүхийн дүгнэлтийг өөрчилсөн. Хариуцагч гэрээний төлбөрийг бүрэн төлснөө нотлоогүй, гэрээний хугацааг тогтооход эргэлзээтэй байдлыг харгалзан тооцоог өөрчилсөн. Гэрчийн мэдүүлэг авсан нь хуульд нийцсэн боловч хугацааны тооцоонд өөрчлөлт оруулсан.

### 📄 ХЭРГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА - **Үйл явдал**: Нэхэмжлэгч Б нь хариуцагч Х, А, Д нарт экскаватор түрээслүүлсэн боловч түрээсийн төлбөр болон эвдэрсэн техникийн засварын зардлыг төлөөгүй тул нийт 27,144,000 төгрөг нэхэмжилжээ. - **Нэхэмжлэгч**: Б нь 2015 оны 07 дугаар сарын 11-нээс 08 дугаар сарын 26 хүртэл хугацаанд экскаватор ашигласны түрээсийн төлбөр 22,000,000 төгрөг, техникийн тээвэрлэлт, засвар, сэлбэгийн зардал 5,144,000 төгрөгийг хариуцагч нараас гаргуулахыг шаардсан. - **Хариуцагч**: Х, А, Д нар нь түрээсийн гэрээ хүчин төгөлдөр бус, Б нь техникийн өмчлөгч биш байсан, техник эвдэрхий байсан тул нэхэмжлэлийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөхгүй гэж маргасан. ### 🏛️ АНХАН ШАТ - **Өдөр**: 2017-03-24, **Дугаар**: 412 - **Шийдвэр**: Нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон. - **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 318.1, 288.2.2-т заасан түрээсийн гэрээний харилцаа үүссэн боловч гэрээ нь хуулийн шаардлагыг хангаагүй. ### 🔁 ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ - **Өдөр**: 2017-05-31, **Дугаар**: 83 - **Гомдлол гаргагч**: Нэхэмжлэгч Б - **Гомдлолын шалтгаан**: Анхан шатны шүүх хуулийг буруу хэрэглэж, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон. - **Шийдвэр**: Анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, хариуцагч Х, А, Д нараас тус бүр 8,104,667 төгрөг, нийт 24,314,000 төгрөг гаргуулж, үлдэх 2,830,000 төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгосон. - **Үндэслэл**: Иргэний хуулийн 287.1, 288.2.2, 242.11-д зааснаар эд хөрөнгө хөлслөх гэрээ байгуулагдсан гэж үзсэн. ### ⚖️ ХЯНАЛТЫН ШАТ - **Өдөр**: 2017-09-27, **Дугаар**: 00515 - **Гомдлол гаргагч**: Хариуцагч Х, А, Д нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчид - **Гомдлолын шалтгаан**: Давж заалдах шатны шүүх Иргэний хуулийг буруу хэрэглэж, хүчин төгөлдөр бус гэрээг үндэслэн төлбөр ногдуулсан. - **Шийдвэр**: Давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг хэвээр үлдээж, хариуцагч нарын гомдлыг хангахгүй орхисон. ### 📚 ҮНДЭСЛЭЛ - Талуудын хооронд "Автомашин түрээслэх тухай гэрээ" нэртэй баримт хийгдсэн ч Иргэний хуулийн 198.2-т заасны дагуу гэрээний агуулгыг харьцуулан үзэхэд Иргэний хуулийн 287.1-д заасан эд хөрөнгө хөлслөх гэрээ байгуулагдсан гэж үзэх үндэслэлтэй. - Хариуцагч Х, А, Д нар нь Иргэний хуулийн 242-т заасан хамтран үүрэг гүйцэтгэгчид бөгөөд адил тэнцүү үүрэг хүлээх нь Иргэний хуулийн 242.11-д нийцнэ. - А, Х нарын гарын үсэг зурсан "Баталгаа гаргах нь" баримт нь зохигчдын хооронд эд хөрөнгө хөлслөх гэрээ байгуулагдаж, эд хөрөнгийг ашигласныг гэрчлэх баримт болно. - Нэхэмжлэгч Б нь Иргэний хуулийн 288.2.3-т заасны дагуу хохирлоо нөхөн төлүүлэхийг шаардах эрхтэй. Хөлслүүлсэн эд хөрөнгө хэвийн байсан болон эвдэрсэн нь гэрчийн мэдүүлэг, зарлагын баримтаар нотлогдсон. - Хариуцагч Х, А, Д нар нь Иргэний хуулийн 289.1.2-т заасны дагуу эд хөрөнгө ашигласны хөлсийг төлөх үүрэгтэй. - Давж заалдах шатны шүүх Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 166.4-т заасан үүргээ бүрэн хэрэгжүүлсэн.

ХЭРГИЙН ТАНИЛЦУУЛГА: Нэхэмжлэгч нь хариуцагчаас экскаватор түрээслэсний төлбөр болон хүү/торгууль гаргуулах нэхэмжлэл гаргажээ. АНХАН ШАТ: Анхан шатны шүүх Иргэний хуулийн холбогдох зүйл заалтыг баримтлан хариуцагчаас тодорхой хэмжээний мөнгө гаргуулан нэхэмжлэгчид олгож, нэхэмжлэлийн зарим хэсгийг хэрэгсэхгүй болгон шийдвэрлэжээ. ДАВЖ ЗААЛДАХ ШАТ: Хариуцагч нь анхны тохиролцоонд алданги, торгуулийн талаар заагдаагүй, гэрээний эд хөрөнгө нь доголдолтой байсан зэрэг үндэслэлээр давж заалдсан. ХЯНАЛТЫН ШАТ: Хяналтын шатны шүүх талуудын хооронд байгуулагдсан гэрээг эд хөрөнгө хөлслөх харилцаа гэж үзсэн нь зөв болохыг тэмдэглэв. Гэрээний үнийг тохирсон хэмжээгээр тогтоож, алдангийн талаар хариуцагчаас нотлох баримт ирүүлээгүй тул түүнийг төлөх үүрэгтэй гэж дүгнэлээ. ҮНДЭСЛЭЛ: Гэрээний үнийг тохирсон хэмжээгээр тогтоох, гэрээний нөхцөлийн утгыг бусад хэсэгтэй харьцуулан тодорхойлох, талууд гэрээний алданги, торгуулийн талаар нотлох баримт гаргаж өгөх үүрэгтэй байсан боловч хариуцагч энэ үүргээ биелүүлээгүй тул анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээх нь зүйтэй гэсэн дүгнэлт хийжээ.