Засгийн газрын 2026 оны 423 дугаар тогтоол: төрийн үйлчилгээний цалингийн доод хэмжээ хэрхэн өөрчлөгдөв?
2026 оны 423 дугаар тогтоолоор төрийн үйлчилгээний албан тушаалын цалингийн доод хэмжээ хэрхэн өөрчлөгдөв. Хэнд хамаарах, зэрэглэлээ хэрхэн олох, цалингийн хуудастай тулгах, гомдол гаргах алхмыг хууль зүйн үндэслэлтэй тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Засгийн газрын 2026 оны 10 дугаар сарын 28-ны 423 дугаар тогтоолоор төрийн үйлчилгээний албан тушаалын цалингийн доод хэмжээг долоон хавсралтаар шинэчилж, 2026 оны 11 дүгээр сарын 1-нээс дагаж мөрдөхөөр заасан. Ажилтан өөрийн байгууллага, албан тушаалын зэрэглэлийг тогтоож, холбогдох хавсралтын дүнг цалингийн хуудсан дахь албан тушаалын цалинтай тулгана.
Өмнөх тогтоолуудад орсон өөрчлөлт
423 дугаар тогтоолын албан ёсны эх-ийн 3, 4 дэх заалтаар дараах өөрчлөлтийг хийсэн.
- 2024 оны 238 дугаар тогтоолын 1 дэх заалтаас 9, 10, 11 дүгээр хавсралтад холбогдох хэсгийг хассан.
- Уг 238 дугаар тогтоолын 9, 10, 11 дүгээр хавсралтыг хүчингүй болгосон.
- Эрүүл мэндийн салбарын цалингийн доод хэмжээний тухай 2026 оны 135 дугаар тогтоолыг хүчингүй болгосон.
- Төрийн үйлчилгээний зарим албан тушаалын цалингийн доод хэмжээний тухай 2026 оны 151 дүгээр тогтоолыг хүчингүй болгосон.
Өөрийн байгууллага, албан тушаалд тохирох хавсралтыг эхлээд сонгоно.
Хавсралтын ангиллыг тогтоосон 1 дэх заалт
Хугацаа: 2026 оны 11 дүгээр сарын 1-нээс хэрэгжинэ
Шинэчилсэн цалингийн доод хэмжээ 2026 оны 11 дүгээр сарын 1-нээс хэрэгжинэ. Энэ хугацаанд анхаарах зүйл:
- Хөдөлмөрийн гэрээнд өөрчлөлт оруулах — Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 118-ын 118.1-д зааснаар ажил олгогч нийт ажилтны цалин хөлсний хэмжээг өөрчлөх тухай шийдвэрийг мөрдөж эхлэхээс 10 ба түүнээс дээш хоногийн өмнө нийт ажилтанд мэдэгдэж, ажилтны хүсэлтээр хөдөлмөрийн гэрээнд өөрчлөлт оруулна.
- 11 дүгээр сарын цалин — хэрэгжих хугацаанаас хойшхи цалингийн тооцоонд шинэ доод хэмжээг баримтална.
Практик алхамууд
Доорх алхмыг дарааллаар нь хийвэл та өөрийн цалин зөв тогтоогдсон эсэхийг тодорхойлж чадна.
Алхам 1: Албан тушаал үйлчилгээний ангилалд хамаарах эсэхийг шалгах
Эхлээд өөрийн албан тушаал дээрх гурван төрлийн альд хамаарахыг тодорхойлно: улс төрийн, захиргааны, тусгай, эсвэл үйлчилгээний. Үүнийг дараах байдлаар шалгана:
- Хөдөлмөрийн гэрээгээ харах — Хэрэв та хөдөлмөрийн гэрээний үндсэн дээр ажиллаж байгаа бол үйлчилгээний албан тушаал байх магадлал өндөр. Улс төрийн, захиргааны, тусгай албан тушаалтнууд өөр журмаар томилогддог.
- Албан тушаалын тодорхойлолтоо харах — Төрийн албаны тухай /шинэчилсэн найруулга/, 3-ийн 3.1.5-д зааснаар албан тушаалын тодорхойлолт нь тухайн албан тушаалын чиг үүрэг, тавигдах шаардлагыг баталгаажуулсан баримт бичиг. Үүнд "үйлчилгээний чиг үүрэг" гэж тодорхой бичигдсэн байх ёстой.
- Байгууллагынхаа төрлийг харах — сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг, соёлын байгууллага, спорт клуб зэрэг төсвөөс санхүүждэг байгууллага бол 14.1.2-т хамаарна.
Алхам 2: Өөрийн албан тушаалын зэрэглэлийг тодорхойлох
Үйлчилгээний албан тушаалын зэрэглэлийг Засгийн газар тогтоодог гэж Төрийн албаны тухай /шинэчилсэн найруулга/, 20-ийн 20.1-д заасан. Мөн 20.2-т үйлчилгээний албан тушаалыг төрийн захиргааны албан тушаалын ангилалд адилтган авч үзэх албан тушаалын жагсаалтыг төрийн албаны төв байгууллага батална гэж заасан. Төрийн захиргааны албан тушаалын ангилал нь Төрийн албаны тухай /шинэчилсэн найруулга/, 18-д тэргүүн, эрхэлсэн, ахлах, дэс, туслах түшмэл гэж таван зэрэглэлд хуваагдсан.
Тиймээс:
- Өөрийн албан тушаал адилтган авч үзэх жагсаалтад байгаа эсэхийг хүний нөөцийн хэлтсээс асууна.
- Адилтгасан зэрэглэлээ тодорхойлно (жишээ нь дэс түшмэлийн түвшин).
- Тогтоолын хавсралтаас тухайн зэрэглэлийн доод хэмжээг олно.
Алхам 3: Тогтоолын хавсралтаас доод хэмжээг олж, цалингийн хуудастай тулгах
Энэ бол хамгийн чухал практик алхам. Дараах байдлаар тулгана:
- Тогтоолын хавсралтаас өөрийн албан тушаалын зэрэглэлд харгалзах албан тушаалын цалингийн доод хэмжээг олно.
- Цалингийн хуудаснаасаа "албан тушаалын цалин" гэсэн мөрийг олно. (Нийт цалин биш — зөвхөн албан тушаалын цалин.)
- Хоёрыг тулгана:
- Хэрэв албан тушаалын цалин доод хэмжээнээс доогуур байвал зөрчил байна.
- Хэрэв тэнцүү буюу түүнээс дээш байвал хэвийн.
Жишээ (нэргүй): Дүүргийн нэгдсэн эмнэлгийн салбарын эрхлэгч 2026 оны 11 дүгээр сарын цалингийн хуудсандаа "албан тушаалын цалин" гэсэн мөрөнд, тогтоолын хавсралтад тухайн албан тушаалын зэрэглэлд заасан доод хэмжээнээс бага дүн харвал, ажил олгогчоос тайлбар шаардах үндэслэлтэй.
Алхам 4: Зөрчил илэрвэл ажил олгогчтой харьцах
Хэрэв албан тушаалын цалин доод хэмжээнээс доогуур байвал:
- Бичгээр хандана — цалин хөлсний зөрүүг тайлбарлахыг хүсч, албан ёсны бичиг гаргуулна. Амаар хэлэх нь нотлох баримт болдоггүй.
- Тогтоолын хавсралтын холбогдох хэсгийг хавсаргана — аль зэрэглэлд хамаарах, ямар доод хэмжээ заасныг тодорхой харуулна.
- Хариу хүлээнэ — ажил олгогч зохих залруулга хийх эсвэл тайлбар өгөх ёстой.
Алхам 5: Гомдол гаргах
Үр дүн гарахгүй бол дараах замыг сонгоно:
- Хөдөлмөрийн улсын байцаагчид гомдол гаргах — Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8-ын 8.1-д зааснаар хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний тухай хууль тогтоомж зөрчсөн тухай гомдлыг ажилтан, эсхүл түүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг төлөөлөн хамгаалах байгууллага нь хөдөлмөрийн улсын байцаагч буюу шүүхэд гаргаж болно.
- Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах — Иргэний хэргийн шүүхэд цалин хөлсний зөрүүг гаргуулахаар хандана.
- Хохирол нөхөн төлүүлэх — 8.3-т зааснаар доогуур цалин олгосны улмаас ажилтны учирсан хохирлыг ажил олгогч бүрэн нөхөн төлнө.
Мөн Төрийн албаны тухай /шинэчилсэн найруулга/, 38-ийн 38.1.3-т зааснаар төрийн албан хаагч цалин хөлсөө нэмэгдүүлэх, ажиллах нөхцөл, баталгаагаа сайжруулахтай холбогдсон саналыг дээд шатны албан хаагчид бичгээр тавих эрхтэй.
Шүүхийн практик
Цалин хөлс, тэтгэмжийн маргаанд шүүхүүд хэрхэн ханддагийг ойлгох нь таны эрхээ хамгаалахад тустай. Дараах жишээнүүд нь цалин хөлс, тэтгэмж, нөхөн төлбөрийн маргаанд шүүхээс баримталдаг зарчмыг харуулна.
Хуульд заасан хэмжээг өөрөөр тогтоож болохгүй
Тогтоол #3326 хэрэгт нэг удаагийн тэтгэмжийн хэмжээг хуульд зааснаас өөрөөр тогтоож олгосон асуудал хянагдсан. Улсын дээд шүүх "Засгийн газрын харьяа байгууллага, түүний албан тушаалтан нь хуульд заасан эрх зүйн хэм хэмжээний агуулгыг өөрчлөх, хуульд зааснаас өөрөөр хэм хэмжээ тогтоож үйл ажиллагаа явуулах үндэслэлгүй" гэж дүгнэсэн. Энэ зарчим нь цалингийн доод хэмжээний маргаанд ч адил хамаарна — байгууллага хуулиар тогтоосон хэмжээнээс доогуур цалин тогтоож болохгүй.
Цалин хөлсний хэмжээ тодорхойгүй үед доод хэмжээгээр тооцно
Тогтоол #10684 хэрэгт ажилтны цалин хөлсний хэмжээ хангалттай нотлогдоогүй тул шүүх осол гарсан үеийн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээгээр нөхөн төлбөрийг тооцсон. Эндээс харахад цалин хөлсний маргаанд баримт нотолгоо маш чухал бөгөөд цалингийн хуудас, хөдөлмөрийн гэрээгээ хадгалах нь таны ашиг сонирхлыг хамгаална.
Төрийн үйлчилгээний албан хаагчийн тэтгэмжийн маргаан
Тогтоол #9144 хэрэгт номын санч өндөр насны тэтгэвэрт гарахдаа нэг удаагийн тусламж авах эрхийн маргаан хянагдсан. Шүүх төрийн үйлчилгээний албан хаагчийн тэтгэмжийн харилцааг Төрийн албаны тухай хуулиар биш, харин холбогдох салбарын хууль, Хөдөлмөрийн тухай хуулиар зохицуулна гэдгийг тодорхойлсон. Энэ нь үйлчилгээний албан тушаалтны цалин, тэтгэмжийн маргаанд аль хуулийг баримтлахыг тодорхойлоход чухал ач холбогдолтой.
Төрийн албан хаагчийн албан тушаалын зэрэглэл, цалин хөлсийг бууруулахгүй байх зарчим
Тогтоол #2496 болон Тогтоол #2049 хэргүүдэд төрийн албан хаагчийг өөр албан тушаалд шилжүүлэхдээ албан тушаалын ангилал, зэрэглэл, цалин хөлс, зэрэг дэвийг бууруулахгүй байх зарчмыг шүүх онцолсон. Энэ зарчим нь цалингийн доод хэмжээ шинэчлэгдэх үед ч ач холбогдолтой — шилжилтийн үед цалин буурах ёсгүй.
Түгээмэл асуултууд
Засгийн газрын 2026 оны 423 дугаар тогтоол хэнд хамаарах вэ?
Хөдөлмөрийн гэрээний үндсэн дээр ажилладаг төрийн үйлчилгээний албан тушаалтнуудад хамаарна. Өөрөөр хэлбэл боловсрол, эрүүл мэнд, соёл, урлаг, спортын төсвөөс санхүүждэг байгууллагын удирдах, гүйцэтгэх, туслах албан тушаал, төрийн байгууллагын хэвийн үйл ажиллагааг хангах туслах албан тушаал, яам, агентлагийн харьяа үйлчилгээний байгууллагын албан тушаал хамаарна. Улс төрийн, захиргааны, тусгай албан тушаалтнуудад энэ тогтоол шууд үйлчлэхгүй.
Миний албан тушаал төрийн үйлчилгээний ангилалд хамаарах эсэхийг хэрхэн мэдэх вэ?
Хоёр зүйлийг шалгана. Нэгд, албан тушаалын тодорхойлолт болон хөдөлмөрийн гэрээгээ харна. Хоёрт, Төрийн албаны тухай хуулийн 10.4-т заасны дагуу Засгийн газраас баталсан албан тушаалын жагсаалтад өөрийн албан тушаал байгаа эсэхийг шалгана. Хэрэв хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллаж, үйлчилгээний чиг үүрэг гүйцэтгэдэг бол үйлчилгээний албан тушаалд хамаарах магадлал өндөр.
Цалингийн доод хэмжээ шинэчлэгдсэн эсэхийг цалингийн хуудаснаасаа хэрхэн шалгах вэ?
Цалингийн хуудас дээрх албан тушаалын цалин гэсэн мөрийг тогтоолын хавсралтад заасан өөрийн албан тушаалын зэрэглэлийн доод хэмжээтэй тулгана. Хэрэв албан тушаалын цалин доод хэмжээнээс доогуур байвал ажил олгогчоос бичгээр тайлбар шаардаж, шаардлагатай бол хөдөлмөрийн улсын байцаагчид гомдол гаргана. Нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс нь доод хэмжээнээс гадна тооцогдоно.
423 дугаар тогтоол 238, 135, 151 дүгээр тогтоолуудыг хэрхэн өөрчилсөн бэ?
Шинэ тогтоол нь өмнө мөрдөгдөж байсан цалингийн доод хэмжээний тогтоолуудын холбогдох заалтыг шинэчилж, 2026 оны 11 дүгээр сарын 1-нээс хэрэгжихээр тогтоосон. Практикт өмнөх тогтоолуудын дагуу тогтоосон доод хэмжээг шинэ тогтоолын хавсралтын үзүүлэлтээр сольж мөрдөнө. Аль заалт хүчингүй болсон, аль нь хэвээр байгааг тогтоолын эх бичвэрээс шалгах шаардлагатай.
Цалин доод хэмжээнээс доогуур байвал хаагуур гомдол гаргах вэ?
Эхлээд ажил олгогчдоо бичгээр хандож тайлбар гаргуулна. Үр дүн гарахгүй бол хөдөлмөрийн улсын байцаагчид гомдол гаргах, эсхүл шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний тухай хуулийн 8.3-т зааснаар доогуур цалин олгосны улмаас учирсан хохирлыг ажил олгогч бүрэн нөхөн төлөх үүрэгтэй.
Дүгнэлт
Засгийн газрын 2026 оны 423 дугаар тогтоол нь төрийн үйлчилгээний албан тушаалтны цалингийн доод хэмжээг шинэчилж, 2026 оны 11 дүгээр сарын 1-нээс хэрэгжүүлэхээр тогтоосон. Энэ тогтоол нь Төрийн албаны тухай /шинэчилсэн найруулга/, 57-ийн 57.14-т заасан Засгийн газрын бүрэн эрхийн хүрээнд гарсан бөгөөд үйлчилгээний албан тушаалтны албан тушаалын цалингийн доод хязгаарыг тодорхойлно.
Практик зөвлөмж:
- Албан тушаалын ангиллаа тодорхойл — үйлчилгээний албан тушаалд хамаарах эсэхээ хөдөлмөрийн гэрээ, албан тушаалын тодорхойлолтоос шалга.
- Зэрэглэлээ ол — адилтган авч үзэх жагсаалтаас өөрийн албан тушаалын зэрэглэлийг тодорхойл.
- Цалингийн хуудастай тулга — албан тушаалын цалинг тогтоолын хавсралтад заасан доод хэмжээтэй тулгана.
- Баримтаа хадгал — хөдөлмөрийн гэрээ, цалингийн хуудас, албан тушаалын тодорхойлолтыг хадгал. Маргаан гарах үед эдгээр нь таны гол нотолгоо болно.
- Зөрчил гарвал бичгээр ханда — амаар бус, бичгээр хандаж хариу гаргуулна. Үр дүн гарахгүй бол хөдөлмөрийн улсын байцаагч, эсхүл шүүхэд хандана.
Цалин хөлсний доод хэмжээг зөрчих нь хууль зөрчих юм. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8-ын 8.2-т зааснаар энэ хуулийг зөрчсөн хүн, хуулийн этгээдэд Эрүүгийн хууль, эсхүл Зөрчлийн тухай хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ. Тиймээс өөрийн цалин зөв тогтоогдсон эсэхийг шалгах нь таны хууль ёсны эрх төдийгүй үүрэг юм.
Хэрэгжих хугацаа ба цалинг шалгах асуулт
423 дугаар тогтоол хэзээнээс хэрэгжих вэ?
Засгийн газрын 2026 оны 10 дугаар сарын 28-ны 423 дугаар тогтоолыг 2026 оны 11 дүгээр сарын 1-нээс дагаж мөрдөнө.
Цалингийн доод хэмжээг хаанаас шалгах вэ?
Албан ёсны тогтоолын өөрийн салбарт хамаарах хавсралтаас албан тушаалын зэрэглэлээ олж, цалингийн хуудсан дахь албан тушаалын цалинтай тулгана.