Вэбсайт дээр бусдын гэрэл зургийг зөвшөөрөлгүй ашиглахын эрх зүйн үр дагавар

1. Оршил

Цахим орчинд мэдээлэл түгээх, вэбсайт хөтлөхөд харагдах байдал буюу гэрэл зураг хамгийн чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Гэвч интернэтээс олдсон дурын зургийг "эзэнгүй" гэж үзэн өөрийн вэбсайт, сошиал хуудастаа ашиглах нь хууль зүйн ноцтой үр дагаварт хүргэж болзошгүй юм. Монгол Улсын хууль тогтоомжоор гэрэл зураг нь зохиогчийн эрхээр хамгаалагддаг бүтээл бөгөөд түүнийг зөвшөөрөлгүй ашиглах нь оюуны өмчийн зөрчилд тооцогддог.

2. Хууль зүйн үндэслэл

Монгол Улсад гэрэл зургийн бүтээлийг ашиглах харилцааг голчлон Зохиогчийн эрхийн тухай хууль болон Иргэний хууль-иар зохицуулдаг.

Зохиогчийн эрх үүсэх

Зохиогчийн эрх нь бүтээлийг туурвиж, бодитой хэлбэрт орсон үеэс эхлэн үүсдэг. Өөрөөр хэлбэл, гэрэл зурагчин товчлуур дараад зураг авсан тэр мөчид уг зураг хуулиар хамгаалагдаж эхэлнэ. Үүнд заавал зохиогчийн эрхийн тэмдэг (©) байх, эсвэл бүртгүүлсэн байхыг шаардахгүй.

Зохиогчийн эрхийн тухай 7.1.1: Гэрэл зургийн бүтээлийг зохиогчийн эрхээр хамгаалагдах бүтээлд тооцно.
Зохиогчийн эрхийн тухай 15.1: Зохиогч нь бүтээлээ ашиглах онцгой эрхтэй бөгөөд үүнд бүтээлийг хуулбарлах, нийтэд түгээх, бизнесийн зорилгоор ашиглах эрх багтана.

Зөрчилд тооцогдох үйлдлүүд

Вэбсайт дээр дараах үйлдлүүдийг хийсэн бол зохиогчийн эрхийн зөрчил болно:

Зохиогчийн зөвшөөрөлгүйгээр зураг байршуулах.
Зургийг засаж өөрчлөх (Edit хийх).
Зохиогчийн нэрийг дурдахгүй ашиглах.
Ашгийн төлөө буюу бизнесийн сурталчилгаанд ашиглах.

Зохиогчийн эрхийн тухай 56.1.1: Зохиогчийн зөвшөөрөлгүйгээр бүтээлийг ашиглахыг зөрчилд тооцно.
Зохиогчийн эрхийн тухай 56.1.5: Эрх эзэмшигчийн зөвшөөрөлгүйгээр бүтээлийг олон нийтийн сүлжээнд байршуулахыг хориглоно.

Диаграм ачааллаж байна...

3. Практик алхамууд: Зөрчлөөс хэрхэн сэргийлэх вэ?

Вэбсайт болон бизнес эрхлэгчид дараах алхамуудыг хэрэгжүүлснээр хуулийн эрсдэлээс хамгаалагдана:

Зөвшөөрөл авах: Хэрэв бусдын зургийг ашиглах гэж байгаа бол зохиогчтой нь холбогдож, бичгээр (и-мэйл, чат эсвэл гэрээ) зөвшөөрөл авах.
Лицензийг шалгах: "Creative Commons" лицензтэй зургуудыг ашиглахдаа нөхцөлийг нь сайн унших (Жишээ нь: Зохиогчийн нэрийг заавал дурдах, арилжааны зорилгоор ашиглахгүй байх гэх мэт).
Үнэгүй зургийн сан ашиглах: Unsplash, Pexels, Pixabay зэрэг зөвшөөрөл шаардахгүй (Royalty-free) сангуудыг ашиглах.
Өөрийн зураг авах: Хамгийн найдвартай арга бол өөрийн авсан гэрэл зургийг ашиглах юм.
Эх сурвалжийг дурдах: Хэдийгээр эх сурвалжийг дурдсан ч энэ нь зөвшөөрөл авсанд тооцогдохгүй гэдгийг анхаарна уу.

4. Шүүхийн практикаас

Монгол Улсын шүүхээр шийдвэрлэгдсэн Тогтоол #3188 нь энэ төрлийн маргааны тод жишээ юм.

Хэргийн үйл баримт: "К" ХХК нь хүүхдэд зориулсан арга хэмжээний сурталчилгаандаа "Унагалдай" хэмээх зургийг зохиогчийн зөвшөөрөлгүй ашигласан. Компанийн зүгээс "Зураг дээр зохиогчийн эрх хамгаалагдсан тэмдэг байгаагүй, ашиг олох зорилгогүй мэдээллийн чанартай ашигласан" гэж маргасан.

Шүүхийн шийдвэр: Шүүх "К" ХХК-ийг зохиогчийн эрх зөрчсөн гэж үзсэн. Учир нь:

Дүрслэх урлагийн бүтээл нь туурвисан үеэсээ эхлэн хамгаалагддаг.
Бизнесийн үйл ажиллагаанд (арга хэмжээ сурталчлах) ашигласан нь зохиогчийн онцгой эрхийг зөрчсөн үйлдэл юм.
Зохиогчийн эрхийн тэмдэг байхгүй байх нь зөвшөөрөлгүй ашиглах үндэслэл болохгүй.

Мөн ЗЭтХ-ийн §57.2 зааснаар учирсан эд хөрөнгийн болон эдийн бус гэм хорыг Иргэний хуулийн дагуу нөхөн төлүүлэхээр заасан байдаг.

5. Хариуцлага ба үр дагавар

Хэрэв та бусдын зургийг зөвшөөрөлгүй ашигласан бол дараах хариуцлага хүлээнэ:

Иргэний хариуцлага: Зохиогчид учирсан бодит хохирол болон олох ёстой байсан орлогыг нөхөн төлөх. Иргэний Хууль 497.1.
Захиргааны хариуцлага: Оюуны өмчийн улсын байцаагчийн албан шаардлагаар зургийг устгах, Зөрчлийн тухай хуулиар торгууль хүлээх.
Эрүүгийн хариуцлага: Хэрэв зөрчил нь их хэмжээний хохирол учруулсан бол эрүүгийн хариуцлага хүлээх үндэслэлтэй.