Галын улмаас даатгалын нөхөн төлбөр авахад ямар баримт бүрдүүлэх вэ?
Галын улмаас даатгалын нөхөн төлбөр авахдаа өргөдөл, даатгалын баталгаа, хохирол үнэлэгчийн дүгнэлт, гал түймрийн акт зэрэг баримтыг бүрдүүлнэ. Алхам алхмаар заавар.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Гал түймрийн улмаас эд хөрөнгөд хохирол учирсан үед даатгалын нөхөн төлбөр авахын тулд Даатгалын тухай хуулийн 8.4-т заасан дөрвөн үндсэн баримтыг бүрдүүлэх шаардлагатай: даатгуулагчийн өргөдөл, даатгалын баталгааны эх хувь, хохирол үнэлэгчийн бичгээр гаргасан дүгнэлт, акт материал, шаардлагатай гэж үзвэл холбогдох мэргэжлийн байгууллагын дүгнэлт, тодорхойлолт. Эдгээр баримт бүрэн бөгөөд үнэн зөв байх нь нөхөн төлбөрийг хурдан, бүрэн хэмжээгээр авах гол нөхцөл юм.
Энэхүү нийтлэлд галын улмаас даатгалын нөхөн төлбөр авахад ямар баримт бүрдүүлэх, ямар дарааллаар ажиллах, ямар алдаа гаргаж болохыг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлана.
Хууль зүйн үндэслэл
Даатгалын нөхөн төлбөр олгох үндэслэл, баримт
Даатгагч нь хууль болон гэрээнд заасан нөхцөлийн дагуу даатгалын нөхөн төлбөрийг олгоно. Ямар баримтыг үндэслэх талаар хууль тодорхой заасан байдаг:
8.4. Даатгалын нөхөн төлбөрийг дараахь баримтыг үндэслэн олгоно: 8.4.1. даатгуулагчийн өргөдөл; 8.4.2. даатгалын баталгааны эх хувь; 8.4.3. учирсан хохирлын тухай хохирол үнэлэгчийн бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр гаргасан дүгнэлт, акт материал; 8.4.4. шаардлагатай гэж үзвэл холбогдох мэргэжлийн байгууллагын гаргасан дүгнэлт, тодорхойлолт.
"Даатгалын тохиолдол" гэж юу вэ
Гал түймэр нь даатгалын тохиолдол болох эсэхийг ойлгохын тулд нэр томьёог тодорхой мэдэх хэрэгтэй:
4.1.4. "даатгалын тохиолдол" гэж даатгуулсан зүйлд учирсан хохирол, тохиролцсон болзол бүрдэхийг;
4.1.6. "даатгалын нөхөн төлбөр" гэж гэрээний дагуу даатгалын тохиолдол үүссэн нөхцөлд даатгагчаас даатгуулагчид олгох мөнгөн хөрөнгийг;
Мөн "гал түймэр" гэдэг нь гал хараа хяналтаас гарч, хүний амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгө, байгаль орчин, нийгэмд хохирол учруулахыг ойлгоно (Галын аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 3).
Гал түймрийн акт, тэмдэглэл гэж юу вэ
Галын улмаас хохирол учирсныг нотлох гол баримт бичиг нь гал түймрийн акт юм:
3.1.8. "гал түймэр гарсан тухай акт" гэж гал түймрийн улмаас хүний амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд хохирол учирсан болохыг нотолсон баримт бичгийг;
3.1.9. "гал түймэр гарсан тухай тэмдэглэл" гэж гал түймрийн улмаас хүний амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд хохирол учраагүй болохыг тодорхойлсон баримт бичгийг;
Энэ актыг гал түймрийн улсын хяналтын байцаагч тогтоодог:
6.1.7. гал түймэр гарсан тохиолдолд Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуулийн 172 дугаар зүйлд заасан эрх хэмжээний хүрээнд хойшлуулшгүй арга хэмжээ авч гал түймэр гарсан тухай акт тогтоох, эсхүл гал түймэр гарсан тухай тэмдэглэл хөтлөх;
Даатгуулагчийн мэдэгдэх үүрэг
Гал гарсны дараа хамгийн түрүүнд хийх зүйл бол даатгагчид мэдэгдэх юм:
439.1. Даатгуулагч даатгалын тохиолдол бий болсон тухай даатгагчид нэн даруй мэдэгдэх үүрэгтэй.
439.2. Даатгалын тохиолдол бий болсон үед даатгагч даатгалын тохиолдол буюу нөхөн төлбөрийн хэмжээг тогтооход шаардлагатай аливаа мэдээг даатгуулагчаас шаардах эрхтэй.
Мөн иргэн гал түймэр гарч байгаа тохиолдолд онцгой байдлын байгууллагад нэн даруй мэдэгдэх үүрэгтэй (Галын аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16).
Практик алхамууд
Галын улмаас даатгалын нөхөн төлбөр авах процессыг дараах диаграмаар товчхон харуулав:
Алхам 1: Гал гарсан даруйд онцгой байдлын байгууллагад мэдэгдэх
Галын аюулгүй байдлын тухай хуулийн 16.2.2-т зааснаар гал түймэр гарч байгаа тохиолдолд онцгой байдлын байгууллагад нэн даруй мэдэгдэх үүрэгтэй. Энэ нь зөвхөн хуулийн үүрэг төдийгүй галын акт гаргуулах эхний нөхцөл юм.
Алхам 2: Даатгагчид нэн даруй мэдэгдэх
Иргэний хуулийн 439.1-д зааснаар гал гарсныг даатгагчид нэн даруй мэдэгдэнэ. Утсаар мэдэгдсэн бол дараа нь бичгээр баталгаажуулах нь зүйтэй.
Алхам 3: Гал түймрийн акт гаргуулах
Гал түймрийн улсын хяналтын байцаагчаас гал түймэр гарсан тухай акт гаргуулна. Хохирол учирсан тохиолдолд акт, хохирол учраагүй бол тэмдэглэл олгогдоно.
Алхам 4: Хохирол үнэлэгчээр хохирлын хэмжээг тогтоолгох
Даатгалын тухай хуулийн 8.4.3-т зааснаар хохирол үнэлэгчийн бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр гаргасан дүгнэлт, акт материал шаардлагатай. "Даатгалын хохирол үнэлэгч" гэдэг нь даатгагч болон даатгуулагчийн нэрийн өмнөөс нэхэмжлэлийг хянан шалгах, бодит хохирлыг тогтоох чиг үүргийг бие даан хэрэгжүүлэх этгээд (Даатгалын мэргэжлийн оролцогчийн тухай, 3).
Гал түймрийн улмаас өөрийн өмчид учирсан хохирлын хэмжээг эрх бүхий үнэлгээний байгууллагаар тогтоолгох эрхтэй (Галын аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 16).
Алхам 5: Шаардлагатай нэмэлт дүгнэлт гаргуулах
Даатгагч шаардлагатай гэж үзвэл холбогдох мэргэжлийн байгууллагын гаргасан дүгнэлт, тодорхойлолтыг бүрдүүлнэ (Даатгалын тухай хуулийн 8.4.4).
Алхам 6: Бүрэн баримтын хамт өргөдөл гаргах
Дараах баримтыг хавсарган даатгагчид өргөдөл гаргана:
- Даатгуулагчийн өргөдөл — бичгээр, гарын үсэгтэй;
- Даатгалын баталгааны эх хувь — Иргэний хуулийн 433.3-т зааснаар даатгуулагч зөвхөн даатгалын баталгаа үзүүлсэн тохиолдолд даатгагч үүргээ гүйцэтгэхээр гэрээнд заасан байж болно;
- Хохирол үнэлэгчийн дүгнэлт, акт материал;
- Гал түймрийн акт (гал түймрийн улсын хяналтын байцаагчийн гаргасан);
- Холбогдох мэргэжлийн байгууллагын дүгнэлт, тодорхойлолт (шаардлагатай бол).
Даатгалын баталгааг алдаж үрэгдүүлсэн тохиолдолд тусгай журмын дагуу хүчингүй болсон тухай зарлан мэдэгдсэн тохиолдолд л гэрээний биелэлтийг шаардах эрхтэй (Иргэний хууль, 433).
Алхам 7: Даатгагчийн шийдвэрийг хүлээх
Даатгагч нь нөхөн төлбөр олгохоос татгалзсан үндэслэлээ тодорхой гаргаж, даатгуулагчид бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр мэдэгдэх үүрэгтэй (Даатгалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8).
Нөхөн төлбөрийн хэмжээг тодорхойлох
Нөхөн төлбөрийн хэмжээ нь даатгалын үнэлгээний хэмжээтэй шууд хамааралтай:
438.5. Гэрээнд заасан даатгалын үнэлгээний хэмжээ эд хөрөнгийн өртгөөс бага байвал даатгалын тохиолдол бий болоход даатгагч даатгуулагчид учирсан хохирлыг даатгуулсан эд хөрөнгийн өртөгт даатгалын үнэлгээний хэмжээг хувь тэнцүүлэн бодож нөхөн төлбөр олгоно.
Мөн даатгагч дараах тохиолдолд нөхөн төлбөрийг бүрэн буюу хэсэгчлэн олгохоос татгалзаж болно: даатгуулагч санаатайгаар хохирол учруулсан, хуурамч бичиг баримт бүрдүүлсэн, гэрээнд зааснаас бусад шалтгаанаар хохирол гарсан, гарсан хохирлыг буруутай этгээдээр нөхөн төлүүлсэн зэрэг үндэслэлээр (Даатгалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8).
Шүүхийн практик
Даатгалын маргаан шүүхэд шилбэл нотлох баримт гаргах, цуглуулах үүрэг нь зохигч талд хамаарна:
38.1. Зохигч, гуравдагч этгээд, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгч нь өөрийн шаардлага ба татгалзлын үндэс болж байгаа байдлын талаархи нотлох баримтаа өөрөө гаргаж өгөх, цуглуулах үүрэгтэй.
Шүүх нотлох баримтыг хэрэгт хамааралтай, ач холбогдолтой, үнэн зөв, эргэлзээгүй талаас нь үнэлнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 40). Иймээс галын акт, хохирол үнэлэгчийн дүгнэлт зэрэг баримтыг аль болох бүрэн, үнэн зөв бүрдүүлэх нь чухал.
Хэрэв даатгагч үүргээ биелүүлэхгүй бол даатгуулагч гэрээг цуцлах, эсхүл түүнд өөрчлөлт оруулахыг шаардах эрхтэй (Даатгалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 10), мөн шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж болно. Нэхэмжлэлд нэхэмжлэлийн үндэслэл, шаардлага, түүнийг нотлох баримтыг тусгана (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 62).
Түгээмэл асуултууд
Галын улмаас даатгалын нөхөн төлбөр авахад заавал ямар баримт бүрдүүлэх вэ?
Даатгалын тухай хуулийн 8.4-т зааснаар даатгуулагчийн өргөдөл, даатгалын баталгааны эх хувь, хохирол үнэлэгчийн дүгнэлт акт материал, шаардлагатай бол холбогдох мэргэжлийн байгууллагын дүгнэлт тодорхойлолтыг үндэслэн нөхөн төлбөр олгоно.
Гал түймэр гарсан тухай актыг хэн гаргадаг вэ?
Галын аюулгүй байдлын тухай хуулийн 6.1.7-д зааснаар гал түймрийн улсын хяналтын байцаагч гал түймэр гарсан тохиолдолд Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуулийн 172 дугаар зүйлд заасан эрх хэмжээний хүрээнд хойшлуулшгүй арга хэмжээ авч гал түймэр гарсан тухай акт тогтоох, эсхүл гал түймэр гарсан тухай тэмдэглэл хөтөлнө.
Даатгагчид галын хохирлын талаар хэзээ мэдэгдэх ёстой вэ?
Иргэний хуулийн 439.1-д зааснаар даатгуулагч даатгалын тохиолдол бий болсон тухай даатгагчид нэн даруй мэдэгдэх үүрэгтэй.
Даатгагч нөхөн төлбөр олгохоос татгалзвал яах вэ?
Даатгалын тухай хуулийн 8.6-д зааснаар даатгагч татгалзсан үндэслэлээ тодорхой гаргаж бичгээр эсхүл цахим хэлбэрээр мэдэгдэх үүрэгтэй. Хэрэв үндэслэлд та санал нийлэхгүй бол нотлох баримтаа бүрдүүлж, шүүхэд нэхэмжлэл гаргах боломжтой.
Нөхөн төлбөрийн хэмжээг хэрхэн тодорхойлох вэ?
Иргэний хуулийн 438.5-д зааснаар гэрээнд заасан даатгалын үнэлгээний хэмжээ эд хөрөнгийн өртгөөс бага байвал даатгагч учирсан хохирлыг даатгуулсан эд хөрөнгийн өртөгт даатгалын үнэлгээний хэмжээг хувь тэнцүүлэн бодож нөхөн төлбөр олгоно.
Дүгнэлт
Галын улмаас даатгалын нөхөн төлбөр авахын тулд дараах практик зөвлөмжийг баримтлаарай:
- Гал гарсан даруйд онцгой байдлын байгууллагад болон даатгагчид хоёуланд нь мэдэгдээрэй. Энэ нь хуулийн үүрэг төдийгүй нотлох баримт бүрдүүлэх эхний алхам.
- Гал түймрийн акт-ыг гал түймрийн улсын хяналтын байцаагчаас заавал гаргуулаарай.
- Хохирол үнэлэгчийн бичгээр гаргасан дүгнэлт, акт материал-ыг бүрдүүлээрэй. Энэ нь нөхөн төлбөрийн хэмжээг тодорхойлох гол баримт.
- Даатгалын баталгааны эх хувь-ыг хамт өгөөрэй. Үүнгүйгээр гэрээний биелэлтийг шаардах боломжгүй байж болно.
- Бүх баримтыг хуулбарлаж, өөртөө хувь хадгалаарай. Маргаан гарвал эдгээр нь шүүхэд нотлох баримт болно.
- Даатгагчийн татгалзсан хариуг бичгээр авч, үндэслэлийг нь шалгаарай. Шаардлагатай бол мэргэжлийн өмгөөлөгчтэй зөвлөлдөж, шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхээ эдлээрэй.
