Гэрлэлтээ батлуулаагүй эцэг эх хүүхдийн асрамж, тэтгэлгийг хэрхэн шийдвэрлүүлэх вэ?
Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй эцэг эх хүүхдийн эцгийг тогтоох, асрамж, тэтгэлэг гаргуулах журмыг Гэр бүлийн тухай хууль болон шүүхийн практикт үндэслэн тайлбарлав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй эцэг эхээс төрсөн хүүхэд гэрлэсэн гэр бүлийн хүүхэдтэй яг адил эрх эдэлнэ. Хүүхдийн эцгийг захиргааны буюу шүүхийн журмаар тогтоосны дараа асрамж, тэтгэлгийн асуудлыг эцэг эх харилцан тохиролцож, тохиролцоогүй бол шүүх шийдвэрлэнэ. Энэхүү нийтлэлд гэрлэлтээ батлуулаагүй тохиолдолд хүүхдийн эрх, асрамж, тэтгэлгийг хэрхэн шийдвэрлүүлэх алхмыг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлав.
Хууль зүйн үндэслэл
Хүүхдийн эрх адил тэгш байна
Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй нь хүүхдийн эрхийг хязгаарлах үндэслэл болохгүй. Гэр бүлийн тухай, 21 дугаар зүйлийн 21.5-д: "Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй хүмүүсийн дундаас төрсөн хүүхэд нь гэрлэлтээ бүртгүүлсэн гэр бүлээс төрсөн хүүхдийн адил эрх эдэлж, үүрэг хүлээнэ" гэж заасан. Мөн Гэр бүлийн тухай, 25-д ийм хүүхдийг ялгаварлан гадуурхах, эрх, ашиг сонирхлыг нь хохироохыг хориглосон.
Эцэг, эхийг тогтоох хоёр зам
Хүүхдийн эцэг, эх нь гэрлэлтээ бүртгүүлсэн бол гэрлэлтийн гэрчилгээгээр, бүртгүүлээгүй бол захиргааны буюу шүүхийн журмаар тогтоогдоно (Гэр бүлийн тухай, 21, 21.4).
- Захиргааны журам: Гэр бүлийн тухай, 22-т зааснаар эцэг, эх хамтарч, эсхүл эцэг болох нь тогтоогдоогүй эцэг буюу эх өөрөө өргөдөл гаргасан бол улсын бүртгэлийн байгууллага эцэг, эхийг тогтооно.
- Шүүхийн журам: Дээрх замаас бусад тохиолдолд эцэг, эх, асран хамгаалагч, төрөл садангийн хүн, хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага буюу 14 нас хүрсэн хүүхэд өөрөө өргөдөл гаргаж, шүүх тогтооно (Гэр бүлийн тухай, 23, 23.1).
Асрамж, тэтгэлгийн үндэслэл
Эцэг, эх нь хүүхдээ асран хамгаалах, тэжээн тэтгэх үүрэгтэй бөгөөд энэ үүрэг нь гэрлэлтээ бүртгүүлсэн эсэхээс үл хамаарна (Гэр бүлийн тухай, 26, 26.2.2). Тэжээн тэтгэх үүргийг Гэр бүлийн тухай, 38 болон Гэр бүлийн тухай, 35 дугаар зүйлээр баталгаажуулсан.
Практик алхамууд
Дараах диаграм нь гэрлэлтээ батлуулаагүй эцэг эхийн хүүхдийн асрамж, тэтгэлгийг шийдвэрлэх үндсэн замыг харуулав.
Алхам 1: Хүүхдийн эцгийг тогтоох
Хэрэв эцэг нь төрсний бүртгэлд бичигдээгүй бол эхлээд эцгийг тогтоох шаардлагатай.
- Хамтран өргөдөл өгөх: Хүүхдээ эцгийн овог, нэрээр бүртгүүлэх бол эцэг, эх тус тусдаа өргөдөл гаргана. Хэн нэг нь ирэх боломжгүй бол өргөдлөө нотариатаар гэрчлүүлнэ (Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6, 6.5).
- Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах: Эцэг сайн дураараа тогтоолгохыг зөвшөөрөхгүй бол шүүхэд хандана. Эцэг, эхийг тогтооход хариуцагч хүүхдийн эцэг, эхтэй эр, эмийн харилцаатай байсныг нотлох баримт, эмнэлгийн шинжилгээ, бусад баримт-ыг үндэслэнэ (Гэр бүлийн тухай, 23, 23.2).
- Бүртгэлд бүртгүүлэх: Шүүхээс эцэг тогтоосон бол шүүхийн шийдвэрийг үндэслэн улсын бүртгэлийн байгууллагад бүртгүүлнэ (Иргэний улсын бүртгэлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 10, 10.3).
Алхам 2: Асрамж, тэтгэлгийг харилцан тохиролцох
Эцэг, эх нь хүүхдийг хэний асрамжид үлдээх, тэтгэлгийн хэмжээг харилцан тохиролцож болно.
- Тэжээн тэтгэх тухай гэрээ: Тэтгэлгийг гэрээгээр тогтоож болох бөгөөд гэрээг бичгээр үйлдэж, нотариатаар гэрчлүүлсэн байна (ГЭР БҮЛИЙН ТУХАЙ, 45, 45.1).
- Гэрээний ач холбогдол: Гэрээг сайн дураар биелүүлэхгүй бол шүүгч захирамж гаргаж, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн журмаар биелүүлнэ (ГЭР БҮЛИЙН ТУХАЙ, 45, 45.2; Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 128, 128.1).
- Хэлбэр, хугацаа: Тэтгэлгийг мөнгөн болон эд хөрөнгөөр, сар, улирал, хагас жил, жилээр буюу нэг удаа олгож болно (Гэр бүлийн тухай, 41, 41.1, 41.2).
Алхам 3: Тохиролцоогүй бол шүүхэд хандах
Харилцан тохиролцоогүй бол тэтгэлгийг шүүх тогтооно (Гэр бүлийн тухай, 38, 38.3).
- Харьяалал: Гэр бүлийн эрх зүйн харилцаанаас үүссэн маргааныг шүүгч дангаар хянан шийдвэрлэнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 82, 82.1.3).
- Урьдчилсан арга хэмжээ: Шүүгч шаардлагатай гэж үзвэл насанд хүрээгүй хүүхдийг тэжээн тэтгүүлэх, хүүхдийг эцэг, эхийн хэн нэг дээр байлгах зэрэг урьдчилсан арга хэмжээ авч болно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 129, 129.1).
- Улсын тэмдэгтийн хураамж: Нэхэмжлэл гаргахад улсын тэмдэгтийн хураамж төлөх бөгөөд төлбөрийн чадваргүй бол шүүгчийн захирамжаар чөлөөлөгдөж болно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 57; Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 58, 58.3).
Алхам 4: Тэтгэлгийн хэмжээг мэдэх
Тэтгэлгийн хэмжээг хүүхдийн насны байдлыг харгалзан дараах байдлаар тогтооно (Гэр бүлийн тухай, 40, 40.1):
Зөвхөн цалин хөлснөөс өөр орлогогүй хариуцагчаас гаргуулах тэтгэлэг нь түүний сарын цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын 50 хувиас хэтэрч болохгүй (Гэр бүлийн тухай, 40, 40.2).
Алхам 5: Тэтгэлэг төлөгдөхгүй бол арга хэмжээ авах
- Алданги: Шүүхийн шийдвэрээр тогтоосон тэтгэлгийг хугацаанд нь төлөөгүй бол хожимдуулсан хоног тутам тогтоосон тэтгэлгийн дүнгийн 0.5 хувиар алданги төлнө. Алдангийн нийт хэмжээ төлөгдөөгүй тэтгэлгийн дүнгийн 50 хувиас хэтрэхгүй (Гэр бүлийн тухай, 50, 50.2, 50.3).
- Нөхөн гаргуулах: Тэтгэлэг төлөгч санаатай зайлсхийсэн, орлогоо нуун дарагдуулсан нь тогтоогдвол төлөгдөөгүй тэтгэлгийг нөхөн төлүүлж болно (Гэр бүлийн тухай, 49, 49.1).
- Эд хөрөнгөөс гаргуулах: Тэтгэлэг төлөгчийн мөнгөн хадгаламж болон бусад эд хөрөнгөөс гаргуулж болно (Гэр бүлийн тухай, 51, 51.1).
Шүүхийн практик
Гэр бүлийн эрх зүйн харилцаанаас үүссэн маргааныг шүүгч дангаар хянан шийдвэрлэх бөгөөд энэ нь эцэг тогтоох, тэтгэлэг гаргуулах нэхэмжлэлд ч хамаарна (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 82, 82.1.3). Хэрэг хянан шийдвэрлэхдээ шүүх хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг нэн тэргүүнд тавина. Хүүхэд долоо ба түүнээс дээш настай бол асрамжийн асуудлыг шийдвэрлэхэд түүний саналыг харгалзан үзнэ (Гэр бүлийн тухай, 14, 14.7).
Мөн эцэг, эх нь гэрлэлтээ цуцлуулсан, эсхүл хүндэтгэн үзэх бусад шалтгаанаар хүүхдээсээ тусдаа амьдарч байгаа нөхцөлд үүргээ хэрэгжүүлж байгаад сум, дүүргийн Засаг дарга, хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага хяналт тавина (Гэр бүлийн тухай, 26, 26.8).
Түгээмэл асуултууд
Гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй эцэг эхээс төрсөн хүүхэд гэрлэсэн гэр бүлийн хүүхэдтэй адил эрхтэй юу?
Тийм. Гэр бүлийн тухай, 21-ийн 21.5-д зааснаар гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй хүмүүсийн дундаас төрсөн хүүхэд нь гэрлэлтээ бүртгүүлсэн гэр бүлээс төрсөн хүүхдийн адил эрх эдэлж, үүрэг хүлээнэ. Мөн 25.2-т ийм хүүхдийг ялгаварлан гадуурхахыг хориглосон.
Хүүхдийн эцгийг захиргааны журмаар хэрхэн тогтоох вэ?
Гэр бүлийн тухай, 22-т зааснаар гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй эцэг, эх хамтарч, эсхүл эцэг болох нь тогтоогдоогүй эцэг буюу эх өөрөө өргөдөл гаргасан бол улсын бүртгэлийн байгууллага эцэг, эхийг тогтооно. Хүүхдээ эцгийн овог, нэрээр бүртгүүлэх бол тус тусдаа өргөдөл гаргах бөгөөд хэн нэг нь ирэх боломжгүй бол өргөдлийг нотариатаар гэрчлүүлнэ.
Эцэг тогтоолгох нэхэмжлэлийг хэн гаргаж болох вэ?
Гэр бүлийн тухай, 23-ийн 23.1-д зааснаар хүүхдийн эцэг, эх, асран хамгаалагч, төрөл садангийн хүн, хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллага буюу 14 нас хүрсэн хүүхэд өөрөө өргөдөл гаргаж, шүүх эцэг, эхийг тогтооно.
Хүүхдийн тэтгэлгийн хэмжээг хэрхэн тогтоодог вэ?
Гэр бүлийн тухай, 40-ийн 40.1-д зааснаар 11 хүртэлх насны хүүхдэд тухайн бүс нутагт тогтоогдсон амьжиргааны доод түвшингийн 50 хувиар, 11-16 насны буюу суралцаж байгаа бол 18 нас хүртэлх болон насанд хүрсэн боловч хөдөлмөрийн чадваргүй хүүхдэд амьжиргааны доод түвшингийн хэмжээгээр тогтооно.
Тэтгэлгийг хугацаанд нь төлөөгүй бол ямар хариуцлага хүлээх вэ?
Гэр бүлийн тухай, 50-ийн 50.2-т зааснаар шүүхийн шийдвэрээр тогтоосон тэтгэлгийг хугацаанд нь төлөөгүй бол хожимдуулсан хоног тутамд тогтоосон тэтгэлгийн үнийн дүнгийн 0.5 хувиар алданги төлнө. Алдангийн нийт хэмжээ төлөгдөөгүй тэтгэлгийн дүнгийн 50 хувиас хэтрэхгүй.
Дүгнэлт
Гэрлэлтээ батлуулаагүй байх нь хүүхдийн эрхийг хязгаарлах үндэслэл болохгүй. Хүүхдийн асрамж, тэтгэлгийг шийдвэрлүүлэхэд дараах зүйлийг санаарай:
- Эхлээд эцгийг тогтооно. Хамтран өргөдөл гаргах боломжгүй бол шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж, харилцаа, эмнэлгийн шинжилгээ зэрэг баримтаар нотлоно.
- Тохиролцоог бичгээр баталгаажуул. Тэжээн тэтгэх тухай гэрээг нотариатаар гэрчлүүлбэл биелүүлэхэд хялбар, шаардлагатай бол шүүгчийн захирамжаар гүйцэтгүүлнэ.
- Тохиролцоогүй бол шүүхэд хандаарай. Тэтгэлгийн хэмжээг хуульд заасан хязгаарт тогтоож, урьдчилсан арга хэмжээ авах боломжтой.
- Төлбөр саатвал алданги, нөхөн гаргуулалтыг шаардаарай. Хугацаанд нь төлөөгүй тохиолдолд алданги болон нөхөн төлбөрийг шүүхээр шийдвэрлүүлэх эрхтэй.
Хүүхдийн эрх, ашиг сонирхол нь аливаа шийдвэрийн тэргүүнд тавигдана. Эрхээ хамгаалуулахын тулд хууль зүйн мэргэжилтэн, хүүхдийн эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах байгууллагад хандахыг зөвлөж байна.
