Өр төлбөрөөс зайлсхийж хөрөнгөө бэлэглэсэн хэлцлийг маргах үндэслэл
Өр төлбөрөөс зайлсхийх зорилгоор хөрөнгөө бусдад бэлэглэсэн хэлцлийг шүүхээр хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах хууль зүйн үндэслэл, сонирхогч этгээдийн хийх алхмууд.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Иргэний болон бизнесийн харилцаанд зээлдэгч, хариуцагч этгээдүүд шүүхийн шийдвэр гарахаас урьтаж эсхүл шийдвэр гүйцэтгэлийн ажиллагааны явцад өөрийн үл хөдлөх хөрөнгө, тээврийн хэрэгслээ ойр дотны хүндээ бэлэглэх замаар өр төлбөрөөс бултах тохиолдол цөөнгүй гардаг. Төлбөр төлөгч нь өр төлбөр төлөхөөс зайлсхийж үл хөдлөх болон бусад хөрөнгөө бусдад бэлэглэсэн тохиолдолд төлбөр авагч нь уг хэлцлийг хүчин төгөлдөр бус болохыг тогтоолгож, хөрөнгийг төлбөр төлөгчийн өмчлөлд буцаан шилжүүлэхээр шүүхэд маргах бүрэн эрхтэй.
Ийм нөхцөлд хохирсон төлбөр авагч хуульд заасан ямар үндэслэлээр нэхэмжлэл гаргах, шилжсэн хөрөнгийг хэрхэн буцаан авчрах тухай эрх зүйн зохицуулалтыг энэхүү нийтлэлээс уншина уу.
Өртэй байх, төрөл садандаа хөрөнгө шилжүүлэх, эсхүл төлбөрөөс зайлсхийх сэдэлтэй байх нь дангаараа бэлэглэлийн гэрээг автоматаар хүчин төгөлдөр бус болгохгүй. Дүр үзүүлсэн, тодорхой хууль зөрчсөн зэрэг сонгосон үндэслэлийн нөхцөлийг нотлох шаардлагатай.
Хууль зүйн үндэслэл
Иргэний хууль, 276-ийн 276.1-д зааснаар бэлэглэлийн гэрээ нь бэлэглэгч бэлэг хүлээн авагчийн өмчлөлд тодорхой хөрөнгийг хариу төлбөргүй шилжүүлснээр байгуулагддаг. Гэвч уг гэрээг өр төлбөрөөс зайлсхийх далд санаа агуулан хийсэн бол хуулийн дагуу хүчин төгөлдөр бус хэлцэлд тооцогдоно.
1. Дүр үзүүлэн хийсэн хэлцэл
Иргэний хууль, 56-ийн 56.1.2-т "дүр үзүүлэн хийсэн хэлцэл"-ийг хүчин төгөлдөр бус байхаар заасан.
- Төлбөр төлөгч нь хөрөнгийг бодитоор бэлэглэх, өмчлөх эрхийг бүрмөсөн бусдад үнэ төлбөргүй шилжүүлэх бодит хүсэл зориггүй, харин зөвхөн төлбөр гаргуулахаас хамгаалж нэр дээрээсээ хасах зорилготой байсан нь тогтоогдвол энэ нь дүр үзүүлсэн хэлцэл болно.
- Иргэний хууль, 41-ийн 41.2-т хүсэл зоригийн илэрхийллийн утга ойлгомжгүй бол хүсэл зоригоо илэрхийлэгчийн хэрэгцээ, үйлдэл, бусад нөхцөл байдалд дүн шинжилгээ хийх замаар тайлбарлахаар заасан тул бэлэглэсний дараа тухайн хөрөнгийг хэн эзэмшиж, ашиглаж байгаа нь чухал нотолгоо болдог.
2. Хууль зөрчсөн буюу нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн зан суртахууны хэм хэмжээнд харшилсан хэлцэл
Иргэний хууль, 56-ийн 56.1.1-д хууль зөрчсөн буюу нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн зан суртахууны хэм хэмжээнд харшилсан хэлцэл нь анхнаасаа хүчин төгөлдөр бус байна.
- Төлбөр төлөгч өөрийн үүргийг гүйцэтгэхээс зориуд зайлсхийж, зээлдүүлэгчийн эрхийг зөрчих зорилгоор хийсэн үйлдэл нь иргэний эрх зүйн харилцаанд шударга байх зарчимд харшилдаг.
- Хэрэв шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн шатанд уг хөрөнгийг Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49-ийн 49.1, 49.8-д зааснаар захиран зарцуулах эрхийг хязгаарлаж битүүмжилсэн, барьцаалсан байхад бусдад бэлэглэсэн бол энэ нь шууд хууль зөрчсөн хүчин төгөлдөр бус хэлцэл болно.
3. Сонирхогч этгээдийн шаардах эрх, хэлцлийн үр дагавар
- Иргэний хууль, 56-ийн 56.4-т зааснаар сонирхогч этгээд хүчин төгөлдөр бус хэлцлийн үр дагаврыг арилгуулахаар шаардаж болно.
- Мөн хуулийн 56.5-д "энэ хуулийн 56.1-д заасан хэлцэл хийсэн талууд нь уг хэлцлээр шилжүүлсэн бүх зүйлээ харилцан буцааж өгөх үүрэгтэй" гэж тодорхойлсон.
- Иргэний хууль, 57-ийн 57.1-д зааснаар шүүх хуульд заасан үндэслэлээр сонирхогч этгээдийн нэхэмжлэлээр хэлцлийг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцож, Иргэний хууль, 9-ийн 9.4.2-ын дагуу эрх зөрчихөөс өмнөх байдлыг сэргээдэг.
Маргах үйл явцын дараалал
Практик алхамууд
Төлбөр төлөгчийн хийсэн бэлэглэлийн хэлцлийг хүчингүй болгуулахын тулд төлбөр авагч дараах алхмуудыг хэрэгжүүлнэ.
Алхам 1: Хөрөнгийн шилжилттэй холбоотой нотлох баримт цуглуулах
- Төлбөр төлөгч хөрөнгөө хэзээ, хэнд шилжүүлснийг тогтоохын тулд улсын бүртгэлийн лавлагаа болон холбогдох баримтыг цуглуулна.
- Хэрэв шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа явагдаж байгаа бол Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 44-ийн 44.2.11-д заасны дагуу шийдвэр гүйцэтгэгчээр дамжуулан улсын бүртгэлийн байгууллагаас төлбөр төлөгчийн эд хөрөнгийн эрхийн лавлагаа гаргуулан авна.
Алхам 2: Хэлцлийн шинж чанарыг баримтжуулах
- Бэлэглэлийн гэрээ байгуулагдсан огноог үндсэн зээлийн эргэн төлөлтийн хугацаа, шүүхийн маргаан үүссэн өдөртэй харьцуулан шалгана.
- Бэлэг хүлээн авагч нь төлбөр төлөгчийн хүүхэд, төрсөн ах дүү, хамаатан садан эсэхийг тодруулна.
- Хөрөнгийг шилжүүлсэн атлаа төлбөр төлөгч өөрөө бодитоор оршин сууж, түрээсэлж эсвэл унаж ашиглаж байгаа эсэхийг баримтжуулна.
Алхам 3: Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах
- Төлбөр төлөгч болон бэлэг хүлээн авагчийг хамтран хариуцагчаар татан анхан шатны шүүхэд хандана.
- Нэхэмжлэлийн шаардлагаа:
- Бэлэглэлийн гэрээг Иргэний хууль, 56-ийн 56.1.1 буюу хууль зөрчсөн, 56.1.2 буюу дүр үзүүлэн хийсэн хүчин төгөлдөр бус хэлцэл болохыг тогтоолгох;
- Хүчин төгөлдөр бус хэлцлийн үр дагаврыг арилгуулж, үл хөдлөх хөрөнгийн өмчлөх эрхийг төлбөр төлөгчийн нэр дээр буцаан шилжүүлэхийг улсын бүртгэлийн байгууллагад даалгах гэж нарийвчлан тодорхойлно.
Алхам 4: Шийдвэр гүйцэтгэлийн ажиллагааг сэргээх
Шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болж, хөрөнгийн бүртгэл төлбөр төлөгчийн нэр дээр шилжсэний дараа Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 54-ийн 54.1-д заасны дагуу уг хөрөнгийг хураан авах, албадан худалдан борлуулах ажиллагааг явуулж өр төлбөрөө барагдуулна.
Шүүхийн практик ойлголт
Шүүх өр төлбөрөөс зайлсхийж хийсэн бэлэглэлийн хэлцлийг хянан шийдвэрлэхдээ дараах нөхцөл байдалд голлон дүгнэлт өгдөг:
- Цаг хугацааны хүчин зүйл: Зээлдэгч төлбөрөө төлөх үүрэг үүссэний дараа, эсхүл зээлдүүлэгч шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан тухай мэдмэгцээ хөрөнгөө бусдад бэлэглэсэн бол шүүх уг хэлцлийг өрнөөс зайлсхийх зорилготой байсан гэж үздэг.
- Харилцан хамааралтай этгээд: Бэлэглэлийн гэрээг гэр бүлийн гишүүд, төрөл садангийн хүмүүсийн хооронд үнэ төлбөргүй байгуулсан байдал нь хэлцэл дүр үзүүлсэн болохыг илтгэх шууд бус нотолгоо болдог.
- Хөрөнгийн бодит эзэмшил: Хэдийгээр өмчлөх эрхийн гэрчилгээ шилжсэн ч төлбөр төлөгч тухайн орон сууцандаа амьдарсаар байгаа, тээврийн хэрэгслийг өөрөө унаж байгаа зэрэг үйлдэл нь хэлцэл бодит хүсэл зоригийн үндсэн дээр хийгдээгүйг баталдаг.
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 87 дугаар зүйлд төлбөр гаргуулж болохгүй эд хөрөнгийн тусдаа зохицуулалт бий. Хөрөнгө уг хамгаалалтад хамаарахгүй байлаа ч хэлцэл хүчин төгөлдөр бус болох үндэслэлийг тусад нь нотолно.
Түгээмэл асуултууд
1. Төлбөр төлөгч хөрөнгөө бусдад бэлэглэсэн тохиолдолд төлбөр авагч шууд шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй юу?
Тийм. Төлбөр авагч нь Иргэний хууль, 56-ийн 56.4 болон Иргэний хууль, 57-ийн 57.1-д заасны дагуу уг хэлцлийн улмаас эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь зөрчигдсөн сонирхогч этгээд болдог тул хэлцлийг хүчин төгөлдөр бус болохыг тогтоолгох, үр дагаврыг арилгуулахаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргах бүрэн эрхтэй.
2. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагаас битүүмжлээгүй байхад бэлэглэсэн хөрөнгийг буцаалгаж болох уу?
Битүүмжлээгүй хөрөнгийн хэлцлийг ч хуульд заасан хүчин төгөлдөр бус үндэслэлээр маргаж болно. Гэхдээ өр төлөх үүрэгтэй байсан эсвэл төрөл садандаа бэлэглэсэн нь дангаараа дүр үзүүлсэн хэлцэл болохгүй. Бодит шилжүүлгийн зорилго, талуудын хүсэл зориг, эзэмшил болон хэрэглээний баримтаар Иргэний хуулийн 56.1.1, 56.1.2-т хамаарах нөхцөлийг нотолно.
3. Бэлэглэлийн гэрээгээр шилжсэн хөрөнгийг шүүх хүчингүй болговол хөрөнгө хэний өмчлөлд очих вэ?
Иргэний хууль, 56-ийн 56.5-д заасны дагуу хүчин төгөлдөр бус хэлцэл хийсэн талууд уг хэлцлээр шилжүүлсэн бүх зүйлээ харилцан буцааж өгөх үүрэгтэй. Иймд эд хөрөнгө төлбөр төлөгчийн өмчлөлд буцаж бүртгэгдэх бөгөөд үүний дараа төлбөр авагч шийдвэр гүйцэтгэлийн журмаар төлбөрөө барагдуулах боломжтой болно.
Дүгнэлт
Өр төлбөрөө төлөхгүй байх санаа зорилгоор хөрөнгөө ойр дотны хүндээ шилжүүлж бэлэглэх нь хариуцлагаас мултрах хууль ёсны арга биш юм. Төлбөр авагч нь хуульд заасан үндэслэлээр хэлцлийг "дүр үзүүлсэн" болон "хууль зөрчсөн" болохыг тогтоолгож, өмчлөх эрхийг төлбөр төлөгчийн нэр дээр буцаан бүртгүүлж эрхээ хамгаалуулах бүрэн боломжтой. Ийм маргааныг шийдвэрлүүлэхдээ зээлийн төлбөр шаардсан цаг хугацаа, гэрээ байгуулагдсан нөхцөл, хөрөнгийн бодит эзэмшлийн байдлыг баримтжуулан шүүхэд гаргаж өгөх нь шийдвэрлэлтийн гол үндэс болдог.