Хууль зүйн нийтлэл
Иргэний эрх зүй9 минут

Цас шуургаас хүргэлт, гэрээний хугацаа хэтэрвэл давагдашгүй хүчин зүйлд тооцох уу?

Цас шуурга, өвлийн цаг агаарын улмаас хүргэлт, гэрээний хугацаа хэтэрвэл давагдашгүй хүчин зүйлд тооцох эсэх, тээвэрлэгчийн хариуцлага, иргэдийн хийх алхмыг хуулийн үндэслэлтэй тайлбарлав.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Оршил

Өвлийн улиралд цас шуурга, зам хаагдах, тээврийн саатал нь хүргэлт болон гэрээний хугацаа хэтрэх түгээмэл шалтгаан болдог. Ийм үед талуудын хамгийн их асуудаг зүйл нь: цас шуурганы улмаас хүргэлт хоцорч, гэрээний хугацаа хэтэрвэл үүнийг давагдашгүй хүчин зүйлд тооцож, хариуцлагаас чөлөөлөгдөх боломжтой юу гэдэг асуудал юм.

Богино хариулт: боломжтой, гэхдээ автоматаар биш. Цас шуурга нь гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй нөхцөл байдал байж болох ч тээвэрлэгч (эсвэл үүрэг гүйцэтгэгч) тухайн нөхцөл байдал нь өөрийн буруугүйгээс үүссэн бөгөөд түүний үр дагаврыг урьдчилан арилгах боломж өөрт нь байгаагүй гэдгээ өөрөө нотлох үүрэгтэй. Зөвхөн "цас орсон" гэсэн шалтгаанаар хариуцлагаас бүрэн чөлөөлөгдөхгүй.

Энэхүү нийтлэлээр хууль зүйн үндэслэл, тээвэрлэгчийн хариуцлагын хүрээ, иргэдийн хийх практик алхмуудыг дарааллаар тайлбарлав.

Хууль зүйн үндэслэл

Давагдашгүй хүчин зүйл ба тээвэрлэгчийн хариуцлага

Тээвэрлэлтийн гэрээгээр тээвэрлэгч нь ачаа, тээшийг тогтоосон газар хүргэх, тээвэрлүүлэгч нь тохирсон хөлс төлөх үүрэг хүлээнэ (Иргэний хууль, 380). Тээвэрлэлтийн явцад зорчигчид буюу түүний эд хөрөнгөд гэм хор учирсан, авч яваа зүйл нь алдагдсан, гэмтсэн бол тээвэрлэгч хууль болон тээврийн дүрэмд заасан хариуцлага хүлээнэ.

Гэвч хууль дараах чухал чөлөөлөлтийг тогтоосон: гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй онцгой нөхцөл байдлын улмаас, эсхүл зорчигчийн буруугаас буюу түүний авч явсан зүйлээс шалтгаалж гэм хор учирсан бол тээвэрлэгч хариуцлага хүлээхгүй (Иргэний хууль, 384). Мөн жолооч, ажилтнуудын үйл ажиллагааны дутагдал, тээврийн хэрэгслийн эвдрэл, материалын доголдол зэрэг нь тээвэрлэгчийг хариуцлагаас чөлөөлөх үндэслэл болохгүйг анхаарах хэрэгтэй.

Ачаа тээвэрлэгчийн хариуцлагын хүрээ

Ачааны хувьд тээвэрлэгч ачааг хүлээн авснаас хойш хүлээлгэн өгөх хүртэлх хугацаанд ачаа алдагдсан, дутсан, гэмтсэн, түүнчлэн тээвэрлэлтийн хугацаа хоцроосны хариуцлагыг бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн хариуцна (Иргэний хууль, 393).

Тээвэрлэгч дараах тохиолдолд хариуцлагаас чөлөөлөгдөнө:

  • эрх бүхий этгээдийн буруугаас, эсхүл түүний зааварчилгыг биелүүлснээс хохирол учирсан;
  • дээрх нөхцөл байдал, түүний үр дагаврыг урьдчилан арилгах боломж тээвэрлэгчид байгаагүй.

Чухал нь: эдгээр нөхцөл байсан ч гэм хор учирсан шалтгаан нь өөр бол гэм хорыг тээвэрлэгч хариуцна (Иргэний хууль, 393). Өөрөөр хэлбэл, цас шуурга байсан ч осол нь жолоочийн хайхрамжгүй байдал, техникийн доголдлоос болсон бол тээвэрлэгч хариуцлагаас чөлөөлөгдөхгүй.

Хугацаа хожимдсоны хариуцлага ба түүний хязгаар

Тээвэрлэгчийн шууд санаатай буюу хэт болгоомжгүй үйл ажиллагаанаас шалтгаалаагүй бөгөөд гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол тээвэрлэгч нь хугацаа хожимдсоноос учирсан хохирлыг хариуцахгүй (Иргэний хууль, 384). Гэхдээ тээвэрлэгчийн хариуцлагыг гэрээгээр бүрэн хязгаарлах буюу чөлөөлж болохгүй.

Ерөнхий үүргийн хувьд хугацаа хэтрүүлсэн үүрэг гүйцэтгэгч нь түүнд ямар нэг тохиолдол нөлөөлсөн эсэхийг харгалзахгүйгээр хохирлыг хариуцна. Харин үүргийг хугацаанд нь гүйцэтгэсэн ч тохиолдох байсан тохиолдлын улмаас үүссэн хохирлыг хариуцахгүй (Иргэний хууль, 222). Мөн хугацаа хэтрэхэд хүргэсэн нөхцөл байдал нь үүрэг гүйцэтгэгчийн гэм буруугаас болоогүй бол түүнийг хугацаа хэтрүүлсэн гэж үзэхгүй.

Хүндэтгэн үзэх үндэслэлээр гэрээнээс татгалзах

Хүндэтгэн үзэх үндэслэл байвал урт хугацаатай гэрээний талууд гэрээ дуусгавар болох хугацааг харгалзахгүйгээр гэрээнээс татгалзаж болно. Гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй онцгой нөхцөл байдал, эсхүл талуудын эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалах үүднээс гэрээний хугацааг үргэлжлүүлэх, сунгахыг шаардах боломжгүй нөхцөл байдлыг хүндэтгэн үзэх үндэслэл гэж үзнэ (Иргэний хууль, 221).

Нөхцөл байдал өөрчлөгдсөнөөс үүрэг гүйцэтгэх боломжгүй болсон тохиолдолд талууд эхлээд гэрээг өөрчлөгдсөн нөхцөлд зохицуулах арга хэмжээ авах үүрэгтэй бөгөөд зохицуулах боломжгүй, эсхүл нөгөө тал зөвшөөрөөгүй бол эрх ашиг нь хөндөгдсөн тал гэрээнээс татгалзах эрхтэй (Иргэний хууль, 220).

Хугацаа хэтрүүлсэн үед үүсэх эрсдэл

Ажлын гүйцэтгэлийн хувьд гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнг захиалагчид шилжүүлэхээс өмнө гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас ажлын үр дүн устсан, гэмтсэн тохиолдолд бий болох эрсдэлийг ажил гүйцэтгэгч хариуцна. Харин захиалагч гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнг хугацаанд нь хүлээн аваагүй бол үр дагаврыг захиалагч хариуцна (Иргэний хууль, 356). Энэ заалт нь хүлээн авагч тал хугацаа хэтрүүлсэн тохиолдолд эрсдэл түүн дээр шилжихийг тодорхой илэрхийлж байна.

Төмөр замын тээврийн онцлог

Төмөр замын тээвэрлэлтийн явцад үүссэн хохирол барагдуулах, түүнтэй холбоотой маргааныг Иргэний хууль, төмөр замын тээврийн дүрэм, журам болон гэрээгээр зохицуулна (Төмөр замын тээврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 35). Тээвэрлэлтийн явцад ачаа дутах, гэмтэх, муудах тохиолдолд тээвэрлэгч нь ачаа илгээгч, ачаа хүлээн авагчтай хамтран бодит хохирлын хэмжээг тээврийн актаар тогтооно (Төмөр замын тээврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 36).

Практик алхамууд

Цас шуурганы улмаас хугацаа хэтэрсэн, ачаа гэмтсэн, эсхүл хүргэлт хоцорсон тохиолдолд иргэн дараах дарааллаар ажиллах нь зүйтэй.

1. Баримт бичгээ цуглуул

  • Гэрээ, дагалдах бичиг, төлбөрийн баримт зэргийг бүрэн хадгал. Ачаа тээвэрлэлтийн гэрээг дагалдах бичгийн хэлбэрээр байгуулж, талууд гарын үсэг зурдаг (Иргэний хууль, 386). Дагалдах бичиггүй байсан ч холбогдох заалт тээвэрлэлтийн гэрээний агуулга, хүчинтэй байх нөхцөлд нэгэн адил хамаарна.
  • Цаг агаарын албан ёсны мэдээлэл, зам хаагдсан, цас шуурганы улмаас хөдөлгөөн хязгаарлагдсан тухай баримтыг (мэдээ, сэрэмжлүүлэг, зураг) цуглуул.

2. Хохирлоо актаар баталгаажуул

Ачаа дутах, гэмтэх, муудах тохиолдолд тээвэрлэгчтэй хамтран тээврийн акт тогтоохыг шаард. Бодит хохирлын хэмжээ энэ актаар тогтоогдоно (Төмөр замын тээврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 36).

3. Нэмэлт хугацаа тогтоох эсэхээ шийд

Үүрэг гүйцэтгэгч хугацаа хэтрүүлсэн бол үүрэг гүйцэтгүүлэгч түүнд үүргээ биелүүлэх нэмэлт хугацаа зааж болно. Энэ хугацаанд үүргээ дахин биелүүлэхгүй бол хохирлоо арилгуулахаар шаардах эрхтэй (Иргэний хууль, 219). Хэрэв ямар нэгэн үр дүн гарахгүй нь илт бол, эсхүл онцгой үндэслэлээр гэрээг нэн даруй цуцлах шаардлагатай бол нэмэлт хугацаа тогтоох шаардлагагүй (Иргэний хууль, 226).

4. Хариуцлагын хязгаарыг үнэл

Тээвэрлэгч давагдашгүй хүчний шинжтэй нөхцөл байдлаас үүдэн хариуцлагаас чөлөөлөгдөхөөр мэдэгдвэл түүнээс дараах нотолгоог шаард:

  • тухайн нөхцөл байдал нь түүний буруугүйгээс үүссэн гэдэг нотолгоо;
  • нөхцөл байдал, түүний үр дагаврыг урьдчилан арилгах боломж байгаагүй гэдгийн нотолгоо;
  • ослын шалтгаан нь цас шуурга биш, харин жолоочийн хайхрамжгүй байдал, техникийн доголдол байсан эсэх.

5. Хохирлоо шаардах эсвэл гэрээнээс татгалз

Үүрэг гүйцэтгэгч үүргээ зөрчсөн бол нөгөө тал нь гэрээнээс татгалзсантай холбогдон учирсан хохирлыг арилгуулахаар шаардах эрхтэй (Иргэний хууль, 227). Хохиролд зардал, эд хөрөнгийн алдагдал, гэмтэл, түүнчлэн үүрэг гүйцэтгэгч үүргээ гүйцэтгэсэн бол зайлшгүй орох байсан орлогыг тооцно.

6. Шүүхэд хандах

Гэрээгээр хүлээсэн үүргээ ноцтой зөрчсөн бол нөгөө тал гэрээг цуцалж, учирсан хохирлоо нөхөн төлүүлэхээр шаардах эрхтэй (Иргэний хууль, 355).

Шүүхийн практик

Энэхүү нийтлэлд ашигласан эх сурвалжийн хүрээнд тодорхой шүүхийн шийдвэрийг иш татах боломжгүй тул ерөнхий зарчмыг тайлбарлахаар хязгаарлав.

Практикт шүүх дараах хоёр асуудлыг голчлон шийдвэрлэдэг:

  1. Давагдашгүй хүчин зүйл байсан эсэх — цаг агаарын нөхцөл байдал нь тухайн үед урьдчилан арилгах боломжгүй, хэвийн бус байсан эсэх;
  2. Нотлох үүрэг хэнд байгаа — хариуцлагаас чөлөөлөгдөхөөр мэдэгдэж буй тал өөрөө нотлох үүрэгтэй.

Иймээс маргаан гарсан үед бичгийн баримт (цаг агаарын мэдээ, тээврийн акт, гэрээ) нь шийдвэрлэх ач холбогдолтой.

Түгээмэл асуултууд

Цас шуурганы улмаас хүргэлт хоцорвол тээвэрлэгч үргэлж хариуцлагаас чөлөөлөгдөх үү?

Үгүй. Цас шуурга нь давагдашгүй хүчний шинжтэй нөхцөл байдал байж болох ч тээвэрлэгч тухайн нөхцөл байдал нь түүний буруугүйгээс үүссэн, мөн үүнийг урьдчилан арилгах боломж байгаагүй гэдгээ өөрөө нотлох ёстой (Иргэний хууль, 393). Зөвхөн цаг агаарын таагүй байдал гэдэг шалтгаанаар хариуцлагаас автоматаар чөлөөлөгдөхгүй.

Цас шуурганы улмаас ачаа гэмтсэн бол хохирлыг хэн хариуцах вэ?

Ачаа тээвэрлэгчид хүлээлгэн өгөх хүртэлх хугацаанд ачаа алдагдсан, гэмтсэн тохиолдолд тээвэрлэгч хариуцлага хүлээнэ. Гэвч гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй онцгой нөхцөл байдлын улмаас гэм хор учирсан бол тээвэрлэгч хариуцлагаас чөлөөлөгдөнө (Иргэний хууль, 384). Энэ тохиолдолд ч нотлох үүрэг тээвэрлэгчид үлдэнэ.

Хугацаа хэтэрсэн тээвэрлэгчээс ямар хохирол шаардаж болох вэ?

Тээвэрлэгчийн шууд санаатай буюу хэт болгоомжгүй үйлдлээс шалтгаалаагүй бөгөөд гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол тээвэрлэгч зөвхөн хугацаа хожимдсоноос учирсан хохирлыг хариуцахгүй (Иргэний хууль, 384). Бусад тохиолдолд бодит хохирол, алдагдсан орлогыг шаардах боломжтой (Иргэний хууль, 227).

Цас шуурганы улмаас гэрээнээс татгалзаж болох уу?

Болно. Гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй онцгой нөхцөл байдал, эсхүл талуудын эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалах үүднээс гэрээний хугацааг үргэлжлүүлэх боломжгүй нөхцөл байдлыг хүндэтгэн үзэх үндэслэл гэж үзэж, гэрээнээс татгалзаж болно (Иргэний хууль, 221). Гэхдээ эхлээд гэрээг өөрчлөгдсөн нөхцөлд зохицуулах арга хэмжээ авах үүрэгтэй.

Тээврийн акт гэж юу вэ, яагаад чухал вэ?

Төмөр замын тээвэрлэлтийн явцад ачаа дутах, гэмтэх, муудах тохиолдолд ачаа илгээгч, хүлээн авагчтай хамтран бодит хохирлын хэмжээг тээврийн актаар тогтоодог (Төмөр замын тээврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 36). Энэ баримт бичиг нь хохирлын хэмжээг нотлох үндсэн баримт болдог.

Дүгнэлт

Цас шуурганы улмаас хүргэлт, гэрээний хугацаа хэтэрсэн тохиолдолд давагдашгүй хүчин зүйлд тооцох боломжтой, гэхдээ автоматаар биш. Гол зарчмуудыг товчлох юм:

  • Нотлох үүрэг — хариуцлагаас чөлөөлөгдөхөөр мэдэгдэж буй тал (тээвэрлэгч, үүрэг гүйцэтгэгч) өөрөө нотлох үүрэгтэй (Иргэний хууль, 393).
  • Шалтгааны холбоо — цас шуурга байсан ч хохирол нь өөр шалтгаанаас (хайхрамжгүй байдал, техникийн доголдол) үүссэн бол хариуцлага хэвээр үлдэнэ (Иргэний хууль, 384).
  • Акт баримт — хохирлын хэмжээг тээврийн актаар тогтоох нь маргааныг шийдвэрлэх гол баримт (Төмөр замын тээврийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 36).
  • Гэрээнээс татгалзах эрх — хүндэтгэн үзэх үндэслэл байвал гэрээнээс татгалзах боломжтой (Иргэний хууль, 221).

Практик зөвлөмж: гэрээ байгуулахдаа давагдашгүй хүчин зүйлийн талаарх заалтыг тодорхой тусгаж, цаг агаарын эрсдэл, хариуцлагын хуваарилалтыг урьдчилан тохиролцох нь маргаанаас зайлсхийх хамгийн найдвартай арга юм.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух