Хууль зүйн нийтлэл
Иргэний эрх зүй9 минут

Цасан шуурга, зам хааснаас ажилдаа очиж чадаагүй бол сахилгын шийтгэл ногдуулах уу?

Цасан шуурга, зам хаасны улмаас ажилдаа очиж чадаагүй ажилтанд сахилгын шийтгэл ногдуулах эсэх, хүндэтгэн үзэх шалтгаан, ажил олгогчийн үүрэг, гомдол гаргах хугацаа, шүүхийн журмыг хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлав.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Цасан шуурга, зам хаагдсаны улмаас ажилдаа очиж чадаагүй нь ажилтнаас үл хамаарах нөхцөл байдал тул ажилтны буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүйгээр үүсээгүй гэж үзнэ. Иймээс энэ нь хөдөлмөрийн сахилгын зөрчилд тооцогдохгүй бөгөөд сахилгын шийтгэл ногдуулах хууль зүйн үндэслэлгүй. Гэхдээ ажилтнаас урьдчилан мэдэгдэх, ажил олгогчтой харилцах, нотлох баримттай байх гэх мэт практик шаардлагыг хангах нь чухал.

Өвлийн улиралд Монгол орон даяар цасан шуурга, замын хаалт, тээврийн саатал түгээмэл тохиолддог. Ийм үед "ажилдаа ирээгүй" гэдэг шалтгаанаар ажилтныг сахилгын шийтгэл хүлээлгэх эсэх асуудал олон иргэнд тулгардаг. Энэ нийтлэлд тухайн асуудлыг Хөдөлмөрийн тухай хууль, Гамшгаас хамгаалах тухай хууль болон холбогдох бусад хуулийн заалтад үндэслэн тайлбарлав.

Хууль зүйн үндэслэл

1. Сахилгын зөрчил гэж юу вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 123.1-д зааснаар сахилгын зөрчил гэдэг нь "хөдөлмөрийн хууль тогтоомж, хөдөлмөрийн гэрээ, хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээ, ажлын байрны тодорхойлолтыг зөрчсөн ажилтны буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүй"-г ойлгоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 123).

Энэ тодорхойлолтын гол түлхүүр нь "буруутай" гэдэг үг юм. Цасан шуурга, зам хаагдах, тээврийн хэрэгсэл явах боломжгүй болох зэрэг нь ажилтны хүсэл зориг, боломжоос үл хамаарах гадны, давагдашгүй нөхцөл байдал юм. Ийм нөхцөлд ажилтанд буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүй байхгүй тул сахилгын зөрчлийн бүрэлдэхүүн хангагдахгүй.

2. Ажилтны үндсэн үүрэг ба хүндэтгэн үзэх шалтгаан

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 42.2.2-т ажилтан "хөдөлмөрийн хууль тогтоомж, хамтын гэрээ, хөдөлмөрийн гэрээ, хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээг дагаж мөрдөх, ажлын цагийг баримтлах" үүрэгтэй гэж заасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 42). Ажилдаа цагт очих үүрэг энд хамаарна.

Гэхдээ хууль зүйн практикт энэ үүргийг зөрчсөн эсэхийг тогтоохдоо шалтгааны шинж чанар-ыг зайлшгүй харгалзана. Давагдашгүй хүчний шинжтэй нөхцөл байдлын тухай ойлголтыг Иргэний хуулийн 356 дугаар зүйлд "гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй нөхцөл байдал" гэж тодорхойлж, талуудын хариуцлагыг хуваарилсан байдаг (Иргэний хууль, 356). Энэ зарчим нь хөдөлмөрийн харилцаанд ч адил утгаар хэрэгжинэ: ажилтны хяналтаас гадуурх нөхцөл байдлын улмаас үүссэн үр дагаврыг ажилтанд бүхэлд нь хариуцуулах боломжгүй.

3. Гамшгийн нөхцөл байдал ба аюулт үзэгдэл

Гамшгаас хамгаалах тухай хуулийн 4.1.2-т "аюулт үзэгдэл"-ийг "хүчтэй цасан болон шороон шуурга, ган, зуд, үер, аянга, газар хөдлөлт, нуранги, хөрсний гулгалт үүсэх, гал түймэр... зэргийг" гэж тодорхойлсон (Гамшгаас хамгаалах тухай /шинэчилсэн найруулга/, 4). Өөрөөр хэлбэл, хүчтэй цасан шуурга нь хуулийн хувьд аюулт үзэгдлийн хэмжээнд хүрч болох бөгөөд энэ нь ажилтны хариуцлагын асуудлыг шийдэхэд чухал ач холбогдолтой.

Мөн эрх бүхий байгууллага (Засаг дарга, Онцгой комисс) хязгаарлалтын дэглэм тогтоож, замын хөдөлгөөнийг хааж болохыг Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуулиар зохицуулсан. Тухайлбал, аймаг, нийслэлийн Засаг дарга "тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөнд хязгаарлалт тогтоосон захиргааны хэм хэмжээний акт гаргаж болно" (Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9). Цагдаагийн байгууллага ч замын хөдөлгөөнийг "зохион байгуулах, урсгал, чиглэлийг түр өөрчлөх, хязгаарлах, хаах" эрхтэй (Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 8).

Иймээс зам хаагдсан, эсхүл эрх бүхий байгууллагаас зорчихыг хязгаарласан нөхцөлд ажилдаа очиж чадаагүй нь ажилтны буруу биш, хууль ёсны хязгаарлалтын улмаас үүссэн нөхцөл байдал болно.

4. Хөдөлмөрийн дотоод журамд тавигдах шаардлага

Сахилгын шийтгэл ногдуулах үндэслэл, журмыг аж ахуйн нэгж, байгууллагын хөдөлмөрийн дотоод журам-д тусгана. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 122.2-т "хөдөлмөрийн гэрээг цуцлах үндэслэл болон хөдөлмөрийн сахилгын зөрчлийг хөдөлмөрийн дотоод журамд тусгайлан заана" гэж заасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 122).

Чухал зүйл нь: хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээ нь "хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын хууль тогтоомжид бүрэн нийцсэн байх, хууль тогтоомжоор ажилтанд олгосон эрхийн баталгаат түвшин, суурь хэм хэмжээг бууруулаагүй байх" шаардлагатай (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 12). Хэрэв дотоод журамд "цаг агаарын нөхцөл байдлаас үл хамааран ажилдаа ирэхгүй бол сахилгын шийтгэл ногдуулна" гэх мэт ажилтны эрхийг дордуулсан заалт байвал тухайн заалт хүчин төгөлдөр бус болно.

Практик алхамууд

Цасан шуурга, зам хаалтын улмаас ажилдаа очиж чадахгүй байгаа бол ажилтан дараах алхмуудыг дараалан хийх нь зүйтэй.

1. Ажил олгогчдоо нэн даруй мэдэгдэх

Ажилдаа очиж чадахгүй болсон тухайгаа аль болох хурдан, утсаар эсхүл цахим хэлбэрээр ажил олгогч, шууд удирдлагадаа мэдэгдэнэ. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 42.2.6-д ажилтан "өөрийн болон бусдын амь нас, эрүүл мэнд... аюултай нөхцөл байдал үүссэн тохиолдолд ажил олгогч, шууд харьяалагдах удирдах албан тушаалтанд нэн даруй мэдээлэх" үүрэгтэй гэж заасныг баримтлана (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 42).

Мэдэгдэхдээ дараах мэдээллийг тодорхой хэлнэ:

  • Зам хаагдсан, цасан шуурганы нөхцөл байдал;
  • Очих боломжгүй байгаа шалтгаан;
  • Хэзээ ажилдаа орох боломжтой болох талаарх урьдчилсан тооцоо.

2. Нотлох баримт цуглуулах

Дараах баримтуудыг цуглуулж хадгалахыг зөвлөж байна:

  • Эрх бүхий байгууллагаас гаргасан зам хаасан, хязгаарлалт тогтоосон мэдээлэл (Онцгой байдлын газар, Засаг даргын тамгын газар, цагдаагийн байгууллагын мэдээ);
  • Цаг агаарын урьдчилсан мэдээ, анхааруулга;
  • Ажил олгогчтой харилцсан мессеж, имэйл, дуудлагын бүртгэл;
  • Замын хаалт, тээврийн саатлыг харуулсан зураг, бичлэг.

Эдгээр баримт нь маргаан гарсан тохиолдолд хүндэтгэн үзэх шалтгааныг нотлох үндсэн хэрэгсэл болно.

3. Өөр ажил гүйцэтгэх боломжийг ажил олгогчтой хэлэлцэх

Ажил олгогч сул зогсолтын хугацаанд өөр ажил гүйцэтгүүлэх боломжтой. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 116.2-т "сул зогсолтын хугацаанд ажилтнаар өөр ажил гүйцэтгүүлсэн бол уг ажилд нь тохирсон цалин хөлс олгох" гэж заасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 116). Хэрэв ажил олгогч зайнаас ажиллах боломжийг санал болговол үүнийг ашиглах нь зүйтэй — Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 68 дугаар зүйл зайнаас ажиллах хөдөлмөрийн гэрээг зохицуулдаг (ХӨДӨЛМӨРИЙН ТУХАЙ /Шинэчилсэн найруулга/, 68).

Анхааруулга: Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 116.3-т "сул зогсолтын хугацаанд хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр өөр ажил гүйцэтгэхээс татгалзсан ажилтанд олговор олгохгүй" гэж заасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 116). Иймээс боломжит өөр ажлыг үндэслэлгүйгээр татгалзах нь олговор алдагдах эрсдэлтэй.

4. Сахилгын шийтгэл ногдуулбал тайлбар өгөх

Ажил олгогч сахилгын шийтгэл ногдуулахаар шийдвэрлэсэн тохиолдолд Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 123.3-т зааснаар ажилтнаас тайлбар авах үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 123). Энэ үед:

  • Нөхцөл байдлыг бичгээр тайлбарлах;
  • Цуглуулсан нотлох баримтаа хавсаргах;
  • Хэрэв ажил олгогч тайлбар авалгүй шийдвэр гаргасан бол энэ нь журмын зөрчил болохыг тэмдэглэх.

5. Гомдол гаргах

Үндэслэлгүй гэж үзвэл дараах шатлалаар гомдол гаргана:

  • Эхлээд хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс (20 ба түүнээс дээш ажилтантай байгууллагад байгуулна) (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 156);
  • Дараа нь сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороо;
  • Эцэст нь шүүх.

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 154.2-т зааснаар гомдол гаргах хугацаа нь эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэн өдрөөс хойш 90 хоног байна (ажлаас халсан, өөр ажилд шилжүүлсэн тухай шийдвэрийн хувьд 30 хоног) (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154). Хугацааг хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хэтрүүлсэн бол шүүх сэргээж болно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 157).

6. Төрийн албан хаагчийн онцлог

Төрийн албан хаагчийн хувьд сахилгын шийтгэл ногдуулах, гомдол гаргах журам нь Төрийн албаны тухай хуулиар зохицуулагдана. Тухайлбал, сахилгын шийтгэл ногдуулсан тухай шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл "мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор төрийн албаны төв байгууллагад, эсхүл шүүхэд гаргаж болно" (Төрийн албаны тухай /шинэчилсэн найруулга/, 48). Төрийн албан хаагчийн хөдөлмөрийн харилцаатай холбоотой, Төрийн албаны тухай хуулиар зохицуулаагүй бусад асуудлыг Хөдөлмөрийн тухай хуулиар нарийвчлан зохицуулна.

Шүүхийн практик

Энэ асуудлаар эх сурвалжийн жагсаалтад шүүхийн тодорхой шийдвэрийг иш татах боломжгүй тул дараах ерөнхий зарчмыг тэмдэглэе.

Шүүх хөдөлмөрийн сахилгын шийтгэлийн маргааныг шийдвэрлэхдээ дараах хүчин зүйлсийг харгалздаг:

  1. Буруутай үйлдэл байсан эсэх — ажилтны хяналтаас гадуурх нөхцөл байдал үүссэн эсэх;
  2. Журам хангагдсан эсэх — тайлбар авсан, шийдвэр бичгээр гарсан эсэх;
  3. Шийтгэлийн хэмжээ зохистой эсэх — зөрчлийн шинж, үр дагаварт тохирсон эсэх;
  4. Дотоод журам хуульд нийцсэн эсэх.

Ажил олгогчийн санаачилгаар хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцлах тохиолдолд ажилтан шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй бөгөөд үндэслэлгүйгээр ажлаас халсан бол ажилтныг эгүүлэн тогтоож, дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговрыг нөхөн олгоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 127).

Түгээмэл асуултууд

Цасан шуурганы улмаас ажилдаа очиж чадаагүй бол энэ нь сахилгын зөрчилд тооцогдох уу?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 123.1-д зааснаар сахилгын зөрчил гэдэг нь ажилтны буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүйгээр хөдөлмөрийн хууль тогтоомж, хөдөлмөрийн гэрээ, хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээ, ажлын байрны тодорхойлолтыг зөрчсөнийг ойлгоно. Цасан шуурга, зам хаагдах зэрэг ажилтнаас үл хамаарах нөхцөл байдлын улмаас ажилдаа ирж чадаагүй тохиолдолд ажилтны буруутай үйлдэл байхгүй тул сахилгын зөрчилд тооцох үндэслэлгүй.

Зам хаагдсаны улмаас ажилдаа ирж чадаагүй ажилтанд ажил олгогч цалин олгох уу?

Ажил олгогчоос үл шалтгаалан гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй нөхцөл байдал, аюулт үзэгдлийн улмаас сул зогсолт үүссэн бөгөөд ажилтныг өөр ажилд шилжүүлэх боломжгүй бол Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 116.1-д заасны дагуу үндсэн цалингийнх нь 60-аас доошгүй хувьтай тэнцэх олговор олгоно. Энэ олговрын хэмжээ хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнээс доогуур байж болохгүй.

Ажил олгогч сахилгын шийтгэл ногдуулахын өмнө ямар үйлдэл хийх үүрэгтэй вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 123.3-д зааснаар ажил олгогч сахилгын шийтгэл ногдуулахаас өмнө ажилтанд мэдэгдэж, тайлбар авч, сахилгын зөрчлийн шинж, үр дагаврыг харгалзан шийтгэлийг сонгох үүрэгтэй. Шийтгэл ногдуулсан шийдвэрийг бичгээр эсхүл цахим хэлбэрээр гаргана. Эдгээр шаардлагыг хангаагүй шийдвэр хууль зүйн хувьд эрсдэлтэй.

Хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар ажилдаа ирж чадаагүй ажилтныг ажлаас халж болох уу?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 80.1.4-д зааснаар ажилтныг ажил олгогчийн санаачилгаар ажлаас халах үндэслэл нь хөдөлмөрийн сахилгын зөрчлийг давтан гаргасан, эсхүл хөдөлмөрийн гэрээнд тусгайлан заасан ноцтой зөрчил гаргасан байхыг шаардана. Ажилтнаас үл хамаарах цаг агаарын нөхцөл байдлаас үүдэлтэй ажилдаа ирж чадаагүй нь сахилгын зөрчилд тооцогдохгүй тул ажлаас халах үндэслэл болохгүй.

Үндэслэлгүй ногдуулсан сахилгын шийтгэлд хэзээ, хаана гомдол гаргах вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 154.2-т зааснаар хөдөлмөрийн эрхийн маргааныг эрхээ зөрчигдсөнийг мэдсэн өдрөөс хойш 90 хоногийн дотор хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, эсхүл сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандаж шийдвэрлүүлж болно. Төрийн албан хаагчийн хувьд сахилгын шийтгэлийн шийдвэрийг мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор төрийн албаны төв байгууллага эсхүл шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй.

Дүгнэлт

Цасан шуурга, зам хаасны улмаас ажилдаа очиж чадаагүй нь ажилтны буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүйгээр үүсээгүй, гадны давагдашгүй нөхцөл байдлын улмаас үүссэн тул хөдөлмөрийн сахилгын зөрчилд тооцогдохгүй. Иймээс сахилгын шийтгэл ногдуулах хууль зүйн үндэслэлгүй.

Практик зөвлөмж:

  • Ажилдаа очиж чадахгүй болсон тухайгаа ажил олгогчдоо нэн даруй, бичгээр эсхүл цахимаар мэдэгдэх;
  • Зам хаасан, цаг агаарын анхааруулгын талаарх нотлох баримтаа хадгалах;
  • Боломжтой бол зайнаас ажиллах, өөр ажил гүйцэтгэх хувилбарыг ажил олгогчтой хэлэлцэх;
  • Үндэслэлгүй шийтгэл ногдуулсан бол хуульд заасан хугацаанд нь гомдол гаргах (90 хоног, төрийн албан хаагчид 30 хоног).

Ажил олгогчийн хувьд цаг агаарын нөхцөл байдлыг харгалзан уян хатан ажлын зохион байгуулалт бий болгох, хөдөлмөрийн дотоод журамд давагдашгүй хүчний нөхцөл байдлын үед ажиллах журмыг тусгах нь маргаанаас сэргийлэх хамгийн үр дүнтэй арга юм.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух