Байгууллагын орчмын цас мөсийг хэн цэвэрлэх үүрэгтэй вэ?
Байгууллагын орчмын цас мөсийг цэвэрлэх үүрэг, 50 метрийн заагийг хуулийн дагуу тайлбарлаж, цэвэрлээгүй тохиолдлын торгууль, гэм хорын хариуцлага, практик алхмуудыг танилцуулав.
Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.
Өвлийн улиралд байгууллагын орчмын цас, мөс нь явган зорчигч, автомашины хөдөлгөөнд ноцтой эрсдэл учруулдаг. Хог хаягдлын тухай хуулийн 10.2.10, Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуулийн 13.2.6 дугаар зүйлд зааснаар тухайн байгууллага, аж ахуйн нэгж нь өөрийн эзэмшлийн барилга, байгууламжийн орчны нийтийн эдэлбэр газрын цас, мөсийг — ихэвчлэн 50 метр хүртэлх зайд — цэвэрлэх үүрэгтэй. Энэ үүргээ биелүүлээгүй тохиолдолд захиргааны торгууль ногдуулж, цас мөсний улмаас бусдад гэм хор учирсан бол иргэний хариуцлага хүлээлгэнэ.
Энэхүү нийтлэлд байгууллагын орчмын цас мөсийг хэн, ямар хууль зүйн үндэслэлээр цэвэрлэх үүрэгтэй, цэвэрлээгүй тохиолдолд ямар хариуцлага хүлээлгэх, мөн иргэн та гэмтэл авсан бол хэрхэн нөхөн төлбөр шаардах талаар практик мэдээллийг хүргэе.
Хууль зүйн үндэслэл: цас мөс цэвэрлэх үүрэг хэнд хамаарах вэ?
Цас мөс цэвэрлэх үүргийг хэд хэдэн хууль зэрэгцэн зохицуулдаг. Гол нь гурван чиглэлээр ялгагдана: байгууллагын өөрийн үүрэг, орон нутгийн засаг захиргааны зохион байгуулалт, мөн замын хөдөлгөөний аюулгүй байдал.
Байгууллагын үүрэг — Хог хаягдлын тухай хууль
Хог хаягдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 10 дугаар зүйлд иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын үүргийг тодорхой заасан. Тухайлбал:
- энэ хуулийн 9.4.12-т заасан нийтийн эдэлбэр газрын хог хаягдал, цас, мөсийг цэвэрлэх үүрэг (10.2.10);
- аж ахуйн нэгж, байгууллага нь байгууллагын дотоод болон гадна орчны цэвэрлэгээг хариуцах нэгж, эсхүл ажилтантай байх (10.2.17).
Харин Хог хаягдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9 дүгээр зүйлд орон нутгийн засаг захиргааны бүрэн эрхийг зохицуулсан бөгөөд сум, дүүргийн Засаг дарга "нутаг дэвсгэрийн аж ахуйн нэгж, байгууллагын хог хаягдал, цас, мөсийг хариуцан цэвэрлэх 50 метр хүртэлх нийтийн эдэлбэр газрын хилийн заагийг тогтоох" эрхтэй гэж заасан (9.4.12). Энэ нь 50 метрийн зааг нь дүүрэг, сумын Засаг даргын тогтоолоор нарийн тогтоогддог гэсэн үг.
Мөн Эрүүл ахуйн тухай, 4 дүгээр зүйлийн 4.4.3-т "иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага нь өөрийн өмч, эзэмшил, ашиглалтад байгаа газар болон орчны 50 метр хүртэлх газрын хог хаягдлыг цэвэрлэх, зайлуулах, ногоон байгууламжийн арчилгааг хийх" үүрэгтэйг давхар баталгаажуулсан.
Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын үүрэг
Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 13 дугаар зүйлд иргэн, хуулийн этгээдийн үүргийг жагсаасан. 13.2.6-д "иргэн, хуулийн этгээд оршин байгаа газартаа хамаарах замын бохирдол, цас мөсийг цэвэрлэх" гэсэн заалт бий. Энэ заалт нь зөвхөн барилгын орчин төдийгүй тухайн байгууллагатай хамаарах замын хэсгийг хамарна.
Түүнчлэн мөн хуулийн 9 дүгээр зүйл-ийн 9.4.4-т аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн Засаг дарга "тухайн нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж байгаа хуулийн этгээд, иргэнд замыг цэвэрлэх, бохирдол, цас мөсийг арилгахыг үүрэг болгох" эрхтэй гэж заасан.
Барилгын өмчлөгч, эзэмшигчийн үүрэг
Барилгын тухай /шинэчилсэн найруулга/, 46 дугаар зүйлд барилга байгууламжийн өмчлөгч, эзэмшигчийн үүргийг тодорхойлсон. 46.1.7-д "барилга байгууламжийн орчны тохижилтын засвар арчлалтыг тогтмол хийж, авто болон явган хүний зам, талбайн хөдөлгөөнийг хааж бусдад саад учруулахгүй байх" гэсэн заалт нь цас мөсний асуудлыг шууд хамарна.
Мөн Эрүүл ахуйн тухай, 13 дугаар зүйлийн 13.1.6-д аж ахуйн нэгж, байгууллага нь "нийтийн эзэмшлийн зам, талбайг хог хаягдал, тогтоол ус, цас, мөсгүй байлгах" үүрэгтэй гэж заасан.
Орон сууцны орчны онцгой зохицуулалт
Орон сууцны тухай, 14¹ дүгээр зүйлийн 14¹.2-т "орон сууцны байшингийн орчны тохижилтыг сууц өмчлөгчдийн дундын өмчлөлд шилжүүлнэ" гэж заасан. Энэ нь орон сууцны орчмын цас мөсийг оршин суугчид хамтран, эсхүл тэдний сонгосон мэргэжлийн байгууллагаар гүйцэтгүүлэх үндэслэл болно.
Практик алхамууд: цас мөсний үүргээ хэрхэн зөв биелүүлэх вэ
Байгууллагын удирдлага, хариуцсан ажилтанд дараах алхмыг дарааллаар гүйцэтгэхийг зөвлөж байна.
-
Хилийн зааг тогтоох. Тухайн байгууллага хамаарах нийтийн эдэлбэр газрын хил заагийг сум, дүүргийн Засаг даргын тогтоолоор тогтоолгож, баримт бичгийг хадгална. Энэ нь маргаан гарах үед үндэслэл болно.
-
Хариуцсан нэгж, ажилтан томилох. Хог хаягдлын тухай хуулийн 10.2.17-д заасны дагуу байгууллагын дотоод болон гадна орчны цэвэрлэгээг хариуцах нэгж, эсхүл ажилтантай байх шаардлагатай.
-
Гэрээ байгуулах. Цэвэрлэгээг гуравдагч этгээдээр гүйцэтгүүлэх бол хог тээврийн болон цэвэрлэгээний үйлчилгээний гэрээ байгуулж, цас мөсний үүргийг тодорхой тусгана (Хог хаягдлын тухай хуулийн 10.2.3).
-
Цаг тухайд нь цэвэрлэх. Цас орсны дараа аль болох богино хугацаанд явган хүний зам, авто замын гарц, барилгын үүдний хэсгийг цэвэрлэж, мөс хальтрахаас сэргийлэх арга хэмжээ авна.
-
Хяналт, баримтжуулалт. Цэвэрлэгээний ажил, зарцуулсан хугацаа, зураг баримтыг хөтлөх нь хариуцлагатай байдлыг баталгаажуулна.
-
Аюултай хэсгийг тэмдэглэх. Цэвэрлэж амжаагүй, мөс хальтарсан хэсэгт анхааруулах тэмдэг байрлуулж, боломжтой бол хашаа, туузаар хамгаална.
Цэвэрлээгүй тохиолдолд ямар хариуцлага хүлээх вэ?
Захиргааны торгууль
Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14.7 дугаар зүйлийн 52.3-т оршин байгаа газартаа хамаарах замын бохирдол, цас, мөсийг цэвэрлэх үүргээ биелүүлээгүй бол хүнийг хорин нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хоёр зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно гэж заасан.
Мөн Зөрчлийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 6.1 дүгээр зүйл нь хог хаягдлын талаарх зөрчлийг зохицуулдаг бөгөөд нийтийн эдэлбэр газар, ногоон бүсэд хог хаягдал хаясан, эсхүл хуульд заасан үүргээ биелүүлээгүй тохиолдлын торгуулийг тогтоодог. Цас мөсөнд хаясан хог, элс зэрэг нь энэ зохицуулалтад хамаарч болно.
Иргэний хариуцлага — гэм хор арилгах
Цас мөсний улмаас хүн гэмтэх, эд хөрөнгө эвдрэх тохиолдолд иргэний хариуцлага хүлээлгэнэ. Иргэний хууль, 497 дугаар зүйлд зааснаар бусдын эрх, амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд хууль бусаар санаатай буюу болгоомжгүй үйлдлээр гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг хариуцан арилгах үүрэгтэй.
Иргэний хууль, 498 дугаар зүйлийн 498.1-д ажиллагсад хөдөлмөрийн гэрээ буюу албан тушаалын дагуу хүлээсэн үүргээ гүйцэтгэх явцад гэм буруутай үйлдлээрээ бусдад учруулсан гэм хорын хариуцлагыг түүнийг ажиллуулж байгаа ажил олгогч хүлээнэ гэж заасан. Өөрөөр хэлбэл, байгууллагын ажилтан цас мөс цэвэрлэх үүргээ биелүүлээгүйн улмаас хүн гэмтсэн бол байгууллага өөрөө хариуцлага хүлээнэ.
Хэрэв барилга байгууламжийн хийц, зохион байгуулалтаас шалтгаалан цас мөс унасан бол Иргэний хууль, 502 дугаар зүйлийн 502.2-т зааснаар онцгой аюул учруулж болох барилга байгууламжийг өмчлөгч, эзэмшигч нь гэм буруутай байсан эсэхээс үл хамааран гэм хорыг хариуцна.
Түүнчлэн Иргэний хууль, 500 дугаар зүйлд зохих ёсоор арчилж хамгаалаагүй, гэмтэл согогтой байснаас барилгаас ямар нэг зүйл унасан, хаягдсан, асгарсны улмаас гэм хор учирсан бол тухайн барилгыг өмчлөгч буюу эзэмшигч хариуцна гэж заасан. Дээвэр дээрх цас мөс, мөсөн бүрхүүл унасан тохиолдол энэ заалтад хамаарна.
Гэм хорын хэмжээ, нөхөн төлбөр
Иргэний хууль, 505 дугаар зүйлд бусдын эрүүл мэндэд гэм хор учруулсан этгээд нь хохирогчийн хөдөлмөрийн чадвараа алдсанаас дутуу авсан цалин хөлс, асарч сувилах, эмчилгээний зардал зэргийг төлөх үүрэгтэйг заасан. Гэм хор учруулсны шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа таван жил (Иргэний хууль, 75, 75.2.4).
Шүүхийн практик
Цас мөсний улмаас учирсан гэм хорын маргаан нь иргэний шүүхэд харьцангуй түгээмэл хэлбэрээр шийдвэрлэгддэг. Ийм маргаанд шүүх дараах хэдэн асуудлыг голчлон авч үздэг: нэгд, хариуцагч тухайн газрын цас мөсийг цэвэрлэх үүрэгтэй байсан эсэх; хоёрт, хохирогчид учирсан гэм хор, түүний хэмжээ нотлогдсон эсэх; гуравт, хариуцагч өөрийн буруугүйг нотолсон эсэх.
Иргэний хууль, 497 дугаар зүйлийн 497.2-т зааснаар гэм хор учруулсан этгээд гэм хор учруулсан нь өөрийн буруугаас болоогүй гэдгийг нотолбол хариуцлагаас чөлөөлөгддөг. Практикт байгууллага нь цас мөсийг цэвэрлэх гэрээ байгуулсан, гүйцэтгэгч үүргээ зөрчсөн зэргийг нотолсон тохиолдолд хариуцлагаас бүрэн чөлөөлөгдөхгүй боловч хариуцлагын хуваарилалт өөрчлөгдөж болно (гэрээний гүйцэтгэгчид буцаан нэхэмжлэх эрхтэй — Иргэний хууль, 498, 498.5).
Хэрэв хохирогч өөрөө санаатай буюу илтэд болгоомжгүй хандсан бол шүүх байгууллагыг хариуцлагаас чөлөөлж болно (Иргэний хууль, 498, 498.3). Тухайлбал хохирогч мөс хальтарсан замаар гүйж явах, анхааруулах тэмдгийг үл харгалзах зэрэг тохиолдолд энэ заалт хэрэгжинэ.
Түгээмэл асуултууд
Байгууллагын орчмын цас мөсийг хэдэн метр хүртэл цэвэрлэх үүрэгтэй вэ?
Хог хаягдлын тухай хуулийн 10.2.10-д зааснаар иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага нь сум, дүүргийн Засаг даргын тогтоосон нийтийн эдэлбэр газрын хил заагийн дагуу, ихэвчлэн 50 метр хүртэлх газрын цас, мөсийг цэвэрлэх үүрэгтэй. Хил заагыг тухайн дүүрэг, сумын Засаг даргын тогтоолоор нарийн тогтоодог (Хог хаягдлын тухай хуулийн 9.4.12).
Цас мөсөө цэвэрлээгүй байгууллагад ямар торгууль ногдуулах вэ?
Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуулийн 13.2.6-д заасан үүргээ биелүүлээгүй бол Зөрчлийн тухай хуулийн 14.7 дугаар зүйлийн 52.3-т зааснаар хуулийн этгээдийг хоёр зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хүнийг хорин нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.
Цас мөсний улмаас хүн гэмтсэн бол хэн хариуцлага хүлээх вэ?
Барилгын тухай хуулийн 46.1 болон Иргэний хуулийн 497, 498 дугаар зүйл-д заасны дагуу барилга байгууламжийн өмчлөгч, эзэмшигч болон ажил олгогч нь учруулсан гэм хорыг арилгах үүрэгтэй. Дээвэрээс цас мөс унасан бол Иргэний хуулийн 500 дугаар зүйлээр өмчлөгч буюу эзэмшигч хариуцна.
Орон сууцны орчмын цасыг хэн цэвэрлэх ёстой вэ?
Орон сууцны тухай хуулийн 14¹.2-т зааснаар орон сууцны байшингийн орчны тохижилт нь сууц өмчлөгчдийн дундын өмчлөлд шилждэг тул оршин суугчид болон тэдний сонгосон мэргэжлийн байгууллага хамтран хариуцах бөгөөд нийтийн эдэлбэр газрын хэсгийг тухайн дүүргийн Засаг даргын заагийн дагуу цэвэрлэнэ.
Цас мөс цэвэрлэхээс татгалзсан байгууллагын талаар хаана хандах вэ?
Хог хаягдлын тухай хуулийн 10.1.1-д зааснаар иргэн нь зөрчлийн талаар тухайн баг, хорооны Засаг дарга, дүүргийн Засаг дарга болон цагдаагийн байгууллагад мэдээлж, хариуцлага хүлээлгэхийг шаардах эрхтэй. Мөн Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуулийн 13.1.2-т зааснаар бохирдол, цас мөс цэвэрлэхийг холбогдох байгууллага, албан тушаалтнаас шаардах эрхтэй.
Дүгнэлт
Байгууллагын орчмын цас мөсийг цэвэрлэх үүрэг нь хэд хэдэн хуулийн заалтаар давхар зохицуулагдсан. Гол дүгнэлтүүдийг дараах байдлаар хураангуйлъя.
- Байгууллага өөрөө — өөрийн эзэмшлийн барилга, байгууламжийн орчны нийтийн эдэлбэр газрын цас мөсийг цэвэрлэх үүрэгтэй (Хог хаягдлын тухай хууль, 10.2.10; Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, 13.2.6).
- Хил зааг — ихэвчлэн 50 метр хүртэлх зайг тухайн сум, дүүргийн Засаг даргын тогтоолоор нарийн тогтоодог.
- Биелүүлээгүй тохиолдолд — захиргааны торгууль ногдуулж, гэм хор учруулсан бол иргэний хариуцлага хүлээлгэнэ (Зөрчлийн тухай хууль, 14.7; Иргэний хууль, 497, 498).
- Практик зөвлөмж — байгууллага нь хариуцсан заагыг тогтоож, хариуцсан ажилтан томилж, цэвэрлэгээг цаг тухайд нь хийж, баримтжуулж байх нь маргаан, хариуцлагаас сэргийлэх хамгийн найдвартай арга юм. Иргэн та цас мөсний улмаас гэмтсэн бол зураг, бичлэг, гэрчийн мэдээлэл цуглуулж, гэм хор учруулсан байгууллагад шаардлага гаргах, шаардлага хангагдахгүй бол шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.
