Хууль зүйн нийтлэл
Хөдөлмөрийн эрх зүй8 минут

Орон тоо цөөрүүлэхэд ажлаас чөлөөлөх мэдэгдэлд юу тусгах ёстой вэ?

Орон тоо цөөрүүлэх үндэслэлээр ажлаас чөлөөлөх мэдэгдэлд заавал тусгах мэдээлэл, 30 хоногийн хугацаа, тэтгэмж, хориглох тохиолдлыг хууль зүйн үндэслэлтэй тайлбарлав.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Оршил

Орон тоо цөөрүүлсэн үндэслэлээр ажлаас чөлөөлөх мэдэгдэлд хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалж буй үндэслэл, буюу орон тоо цөөрсөн, ажлын байр хасагдсан тухай, цуцлах тодорхой өдөр, ажилтны танилцсан гарын үсэг, олгох тэтгэмж болон ажил хүлээлцэх хугацааг заавал тусгах ёстой. Мөн мэдэгдлийг цуцлах өдрөөс 30-аас доошгүй хоногийн өмнө бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр өгсөн байх шаардлагатай.

Орон тоо цөөрүүлэх нь аж ахуйн нэгж, байгууллагын хувьд хүндрэлтэй, ажилтны хувьд эрх зүйн хувьд эмзэг асуудал юм. Мэдэгдэл буруу буюу дутуу байвал ажил олгогч хөдөлмөрийн эрхийн маргаанд хожигдож, ажилтныг эгүүлэн тогтоох, олговор нөхөн төлөх үндэслэл болдог. Энэхүү нийтлэлд мэдэгдэлд заавал тусгах зүйл, хууль зүйн үндэслэл, практик алхмыг тайлбарлав.

Хууль зүйн үндэслэл

Цуцлах үндэслэл

Орон тоо цөөрсөн, ажлын байр хасагдсан нь ажил олгогчийн санаачилгаар хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцлах бие даасан үндэслэл болно. Үүнийг Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 80-ын 80.1.1 дэх хэсэгт "аж ахуйн нэгж, байгууллага, түүний салбар, нэгж татан буугдсан, ажлын байр хасагдсан, орон тоо цөөрсөн" гэж тодорхойлсон. Мөн цуцлах үндэслэл бүр Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 78-ын 78.1.9 дэх хэсэгт заасны дагуу "ажил олгогчийн санаачилгаар" хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг дуусгавар болгох ерөнхий хүрээнд багтана.

Мэдэгдлийн хугацаа ба хэлбэр

Хамгийн чухал шаардлагыг Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 80-ын 80.4 дэх хэсэгт заасан:

Ажил олгогч ... 80.1.1 ...-т заасан үндэслэлээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцлах тухай ажилтанд 30-аас доошгүй хоногийн өмнө бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр мэдэгдэх бөгөөд ажилтанд мэдэгдэл өгсөн тухайгаа шаардлагатай тохиолдолд ажил олгогч нотлох үүрэгтэй.

Энэ заалт нь мэдэгдлийн хугацаа (30-аас доошгүй хоног), хэлбэр (бичгээр эсхүл цахим), нотлох үүрэг гэсэн гурван шаардлагыг нэгэн зэрэг тавьж байна. Ажилтныг ажиллуулах шаардлагагүй гэж үзвэл ажил олгогч дундаж цалин хөлснөөс цуцлах хүртэлх хугацаагаар тооцсон олговор олгож, ажиллуулахгүй байж болно (80.5).

Бөөнөөр халах нэмэлт шаардлага

Олон ажилтныг нэгэн зэрэг халж байгаа бол Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 81-ийн 81.1 дэх хэсэгт заасан босгыг харгалзана. Тухайлбал 10-50 ажилтантай байгууллага тав ба түүнээс дээш ажилтныг 90 хоногийн хугацаанд халсан бол бөөнөөр халсанд тооцно. Энэ тохиолдолд ажилтны төлөөлөгчтэй мэдэгдэж, хэлэлцээ хийх, харьяа нутаг дэвсгэрийн хөдөлмөрийн асуудал хариуцсан байгууллагад 30 хоногийн дотор мэдэгдэх үүрэг нэмэгдэнэ (81.2, 81.6). Гэхдээ ажилтан тус бүрд 80.4-т заасны дагуу мэдэгдэл өгнө (81.4).

Ажил олгогчийн тайлбарлах үүрэг

Ажил олгогч хөдөлмөрийн гэрээг цуцалж байгаа үндэслэлээ тайлбарлаж танилцуулах үүрэгтэйг Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 43-ын 43.2.10 дэх хэсэгт заасан. Энэ нь мэдэгдэлд "яагаад" гэдгийг ойлгомжтой бичих шаардлагыг бэхжүүлнэ.

Хориглох тохиолдол

Орон тоо цөөрүүлэх үндэслэл ч зарим ажилтныг халахыг хориглоно. Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 135-ын 135.1 дэх хэсгээр аж ахуйн нэгж, байгууллага татан буугдсанаас бусад тохиолдолд жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх буюу ганц бие эцгийг ажил олгогчийн санаачилгаар халахыг хориглосон. Мөн ажлын байр нь хэвээр хадгалагдаж байгаа ажилтныг бусад үндэслэлээр халахыг Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 80-ын 80.2 дэх хэсгээр хориглосон тул "орон тоо цөөрсөн" гэх үндэслэл бодит байх ёстой.

Практик алхамууд: мэдэгдэлд юу тусгах вэ

Доорх дарааллаар мэдэгдлээ боловсруулж, хүлээлгэн өгнө.

1. Үндэслэлийг тодорхой, бодитой бичих

Мэдэгдлийн эхэнд аль үндэслэлээр цуцалж байгааг заана: "орон тоо цөөрсөн", "ажлын байр хасагдсан". Зөвхөн "орон тоо цөөрсөн" гэж ерөнхийлөн бичихээс илүү аль албан тушаал, аль нэгжийн орон тоо хэдэн нэгжээр цөөрсөн тухай тодорхой бичих нь маргаан гарсан үед нотлох баримт болно.

2. Цуцлах өдрийг заах

Мэдэгдэлд хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа аль өдрөөр дуусгавар болохыг тодорхой бичнэ. Мэдэгдэл өгснөөс хойш 30-аас доошгүй хоногийн дараа байх ёстой (80.4). Хэрэв ажилтныг ажиллуулахгүйгээр олговор олгохоор шийдвэрлэсэн бол үүнийг ч мэдэгдэлд тусгана (80.5).

3. Тэтгэмж, олговрын мэдээлэл

Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 82-ын 82.1 дэх хэсгээр ажилласан хугацаанд харгалзах тэтгэмжийг нэг удаа олгоно. Мэдэгдэлд тэтгэмжийн хэмжээ, тооцсон үндэслэл, олгох хугацаа-г тусгах нь ажилтны эрхийг тодорхой болгож, дараагийн маргаанаас сэргийлнэ. Цалин хөлс, олговор, тэтгэмжийг хуульд заасны дагуу олгох үүргийг 83.6 дэх хэсэгт заасан.

4. Ажил хүлээлцэх хугацаа

Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 83-ын 83.3 дэх хэсгээр ажил олгогч цуцлах шийдвэртээ ажил хүлээлгэн өгөх хугацааг заана. Мөн 83.4 дэх хэсгээр шийдвэрийг ажил хүлээлцэхээс өмнө бичгээр буюу цахимаар гаргаж, ажилтанд танилцуулж, хувийг хүлээлгэн өгнө. Ажилтан хүлээн авахаас татгалзвал оршин суугаа хаягаар шуудангаар хүргүүлснээр танилцсанд тооцогдоно.

5. Гарын үсэг, нотлох баримт

Ажилтан мэдэгдэлтэй танилцсаны дараа гарын үсэг зуруулж, огноог тэмдэглэнэ. Хоёр хувь үйлдэж, нэгийг ажилтанд өгнө. Татгалзсан тохиолдолд хоёр гэрчийн гарын үсэгтэй акт үйлдэх, эсхүл шуудангаар хүргэсэн баримтыг хадгалах нь 80.4-т заасан нотлох үүргийг биелүүлэх арга болно.

6. Бөөнөөр халах бол нэмэлт алхам

Бөөнөөр халах босгод хүрсэн бол ажилтны төлөөлөгчтэй хэлэлцээ хийж, харьяа нутаг дэвсгэрийн хөдөлмөрийн асуудал хариуцсан байгууллагад 30 хоногийн дотор мэдэгдэнэ (81.2, 81.6). Мөн бөөнөөр халснаас хойш нэг жилийн дотор шинээр бий болсон ажлын байранд халагдсан хүнийг эхний ээлжид авах үүргийг 81.5-д заасныг анхаарна.

Шүүхийн практик

Ажил олгогчийн санаачилгаар хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл ажилтан Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154-ийн 154.2.1 дэх хэсгээр шийдвэрийг хүлээн авсан өдрөөс хойш 30 хоногийн дотор хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, эсхүл сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандах эрхтэй. Урьдчилан шийдвэрлэх журмаар шийдвэрлэж чадаагүй бол Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 158-ын 158.2.2 дахь хэсгээр шүүхэд хандаж болно.

Хэрэв шүүх цуцлалтыг үндэслэлгүй гэж үзэж ажилтныг ажлын байранд эгүүлэн тогтоосон бол ажил олгогч урьд нь авч байсан дундаж цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговрыг нөхөн олгоно. Үүнийг Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 127-ын 127.1 дэх хэсэгт заасан. Иймд мэдэгдлийн агуулга, хугацаа, нотлох баримтыг зөв бүрдүүлэх нь ажил олгогчийн хувьд ч эрсдэлээс хамгаалах арга юм.

Түгээмэл асуултууд

Орон тоо цөөрүүлсэн үндэслэлээр ажлаас чөлөөлөх мэдэгдлийг хэдэн хоногийн өмнө өгөх ёстой вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 80.4 дэх хэсэгт зааснаар ажил олгогч орон тоо цөөрүүлсэн зэрэг үндэслэлээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцлах тухай ажилтанд 30-аас доошгүй хоногийн өмнө бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр мэдэгдэх бөгөөд шаардлагатай тохиолдолд мэдэгдэл өгсөн тухайгаа нотлох үүрэгтэй.

Мэдэгдэлд зөвхөн орон тоо цөөрсөн гэж бичихэд хангалттай юу?

Хангалтгүй. Мэдэгдэлд хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалж буй үндэслэл буюу орон тоо цөөрсөн, ажлын байр хасагдсан тухай, цуцлах өдрийг тодорхой зааж, ажилтныг танилцуулж гарын үсэг авах шаардлагатай. Ажил олгогч цуцлах үндэслэлээ тайлбарлаж танилцуулах үүрэгтэйг Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 43.2.10 заасан.

Орон тоо цөөрүүлсэн үед ямар хэмжээний тэтгэмж олгох вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 82.1 дэх хэсгээр ажилласан хугацаанаас хамааран нэгээс дөрөв ба түүнээс дээш сарын үндсэн цалинтай тэнцэх хэмжээний тэтгэмжийг нэг удаа олгоно. Тухайлбал зургаан сараас хоёр жил хүртэл ажилласан бол нэг, 10 ба түүнээс дээш жил ажилласан бол дөрвөн сарын үндсэн цалинтай тэнцэх хэмжээгээр тооцно.

Жирэмсэн эмэгтэй эсвэл бага насны хүүхэдтэй эхийг орон тоо цөөрүүлэх үндэслэлээр халах боломжтой юу?

Болохгүй. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 135.1 дэх хэсэгт зааснаар аж ахуйн нэгж, байгууллага татан буугдсанаас бусад тохиолдолд жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх буюу ганц бие эцгийн хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг ажил олгогчийн санаачилгаар цуцлахыг хориглоно.

Орон тоо цөөрүүлсэн үндэслэлээр халсан шийдвэрийг хэдэн хоногийн дотор гомдоллож болох вэ?

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 154.2.1 дэх хэсгээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан тухай ажил олгогчийн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл түүнийг хүлээн авсан өдрөөс хойш 30 хоногийн дотор хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, эсхүл сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандах эрхтэй.

Дүгнэлт

Орон тоо цөөрүүлэх үндэслэлээр ажлаас чөлөөлөх мэдэгдэл нь зөвхөн мэдээллийн бичиг биш, хууль зүйн үр дагавартай баримт бичиг юм. Мэдэгдэлд цуцлах үндэслэл, цуцлах өдөр, тэтгэмж, ажил хүлээлцэх хугацаа, ажилтны танилцсан гарын үсгийг тодорхой тусгаж, 30-аас доошгүй хоногийн өмнө өгсөн байх шаардлагатай.

Практик зөвлөмж:

  • Үндэслэлээ бодит, тодорхой бичиж, орон тоо цөөрсөн тухай шийдвэр, тушаалтай уялдуулна.
  • Мэдэгдлийг хоёр хувь үйлдэж, ажилтны гарын үсэг, огноог баталгаажуулна.
  • 135 дугаар зүйлд заасан хориглох тохиолдлыг урьдчилан шалгана.
  • Бөөнөөр халах босгод хүрсэн бол 81 дүгээр зүйлийн нэмэлт шаардлагыг биелүүлнэ.
  • Ажилтан шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл 30 хоногийн дотор гомдол гаргах эрхтэйг мэдэгдэлд тусгах нь зүйтэй.

Эрхээ зөрчигдсөн гэж үзвэл хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, сум, дүүргийн гурван талт хороо, эцэст нь шүүхэд хандах боломжтой. Харин ажил олгогчийн зүгээс мэдэгдлийг дээрх шаардлагын дагуу бүрэн боловсруулах нь маргаанаас урьдчилан сэргийлэх хамгийн найдвартай арга юм.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух