Хууль зүйн нийтлэл
Хөдөлмөрийн эрх зүй9 минут

Нийгмийн даатгалын тэтгэмж олгохоос татгалзсан шийдвэрийг хэрхэн маргах вэ?

Нийгмийн даатгалын байгууллага тэтгэмж олгохоос татгалзсан шийдвэрийг салбар зөвлөл, төв зөвлөлд гомдол гаргаж, дараа нь захиргааны шүүхэд 30 хоногийн дотор нэхэмжлэл гаргаж маргах журам, хугацаа.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Нийгмийн даатгалын байгууллага тэтгэмж олгохоос татгалзсан тохиолдолд эхлээд тухайн байгууллагын дэргэдэх Маргаан хянан шийдвэрлэх салбар зөвлөлд гомдол гаргаж, салбар зөвлөлийн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл төв зөвлөлд, дараа нь төв зөвлөлийн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл шийдвэрийг мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор захиргааны хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж маргана. Энэ нь иргэний хийх ёстой үндсэн гурван шатлалт зам юм.

Энэхүү нийтлэлд тэтгэмж олгохоос татгалзсан шийдвэртэй хэрхэн үе шаттайгаар маргах, ямар хугацаа баримтлах, ямар баримт бичиг бүрдүүлэх талаар хууль зүйн үндэслэлтэйгээр тайлбарлана.

Хууль зүйн үндэслэл

Тэтгэмж авах эрх, өргөдөл гаргах хугацаа

Тэтгэмж авах эрх нь хуульд заасан нөхцөлийг хангасан даатгуулагчид үүснэ. Жишээ нь, хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны тэтгэмжийг хөдөлмөрийн чадвараа түр алдахын өмнөх дараалсан гурав ба түүнээс дээш сар тэтгэмжийн даатгалын шимтгэл төлсөн даатгуулагч авах эрхтэй (Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 3).

Өргөдлөө хуульд заасан хугацаанд гаргах нь чухал. Даатгуулагч, иргэн тэтгэмж авах өргөдлөө нийгмийн даатгалын байгууллагад цаасан, эсхүл цахим хэлбэрээр дараах хугацаанд гаргана:

  • хөдөлмөрийн чадвараа түр алдсаны, жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмж авах даатгуулагч эрүүл мэндийн байгууллагаас олгосон эмнэлгийн хуудас авснаас хойш 4 долоо хоногийн дотор, хүндэтгэн үзэх шалтгаантай бол 6 сарын дотор;
  • нас барсан даатгуулагчийн гэр бүлийн гишүүнд олгох тэтгэмж авах иргэн даатгуулагчийг нас барснаас хойш 6 долоо хоногийн дотор, хүндэтгэн үзэх шалтгаантай бол 6 сарын дотор;
  • ажилгүйдлийн тэтгэмж авах даатгуулагч ажлаас чөлөөлсөн тухай ажил олгогчийн шийдвэр гарсан өдрөөс хойш 4 долоо хоногийн дотор, хүндэтгэн үзэх шалтгаантай бол 3 сарын дотор (Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14).

Өргөдлийг шийдвэрлэх хугацаа

Нийгмийн даатгалын байгууллага өргөдлийг хүлээж авснаас хойш хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны, жирэмсний болон амаржсаны, ажилгүйдлийн тэтгэмж олгох асуудлыг 14 хоногийн дотор, нас барсан даатгуулагчийн гэр бүлийн гишүүнд олгох тэтгэмжийг 24 цагийн дотор шийдвэрлэнэ (Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэмжийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 15). Хэрэв энэ хугацаанд шийдвэр гаргаагүй, эсхүл татгалзсан шийдвэр гаргасан бол иргэн гомдол гаргах үндэслэлтэй.

Маргаан хянан шийдвэрлэх зөвлөлийн тогтолцоо

Даатгуулагч, хүн, ажил олгогч, нийгмийн даатгалын байгууллагын хооронд гарсан саналын зөрөө, маргааныг шийдвэрлэх чиг үүрэг бүхий Маргаан хянан шийдвэрлэх төв зөвлөлийг нийгмийн даатгалын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын дэргэд, Маргаан хянан шийдвэрлэх салбар зөвлөлийг аймаг, нийслэл, дүүргийн нийгмийн даатгалын газрын дэргэд тус тус ажиллуулна (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 37).

Маргааныг шийдвэрлэх гол зам нь хуулиар тодорхой тусгагдсан: даатгуулагч, хүн, ажил олгогч, нийгмийн даатгалын байгууллагын хооронд гарсан саналын зөрөө, маргааныг шийдвэрлэсэн салбар зөвлөлийн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл төв зөвлөлд, төв зөвлөлийн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл шүүхэд хандана (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 42).

Захиргааны актад гомдол гаргах ерөнхий журам

Нийгмийн даатгалын байгууллагын татгалзсан шийдвэр нь захиргааны акт тул Захиргааны ерөнхий хуулийн гомдол гаргах журам мөн хамаарна. Иргэн, хуулийн этгээд түүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн гэж үзвэл холбогдох захиргааны актыг хууль болон зорилгодоо нийцэж байгаа эсэх талаар хянуулахаар гомдол гаргах эрхтэй (Захиргааны ерөнхий хууль, 92).

Гомдлоо тухайн захиргааны актыг гаргасан байгууллагын дээд шатны захиргааны байгууллагад, эсхүл гомдол хянан шийдвэрлэх чиг үүрэг бүхий захиргааны байгууллагад гаргана (Захиргааны ерөнхий хууль, 93). Нийгмийн даатгалын тэтгэмжийн маргаанд энэ нь салбар зөвлөл, төв зөвлөл юм.

Практик алхамууд

Татгалзсан шийдвэртэй маргахдаа дараах дарааллыг баримтална.

1-р алхам: Шийдвэрийг бичгээр гаргуулж, үндэслэлийг тодруулах

Татгалзсан шийдвэрийг амаар бус, бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр гаргуулна. Захиргааны актын агуулга ойлгомжтой, тодорхой байх ёстой (Захиргааны ерөнхий хууль, 39). Ямар үндэслэлээр (жишээ нь, шимтгэлийн нөхцөл хангаагүй, баримт бичиг дутуу, өргөдлийн хугацаа хэтэрсэн гэх мэт) татгалзсаныг тодруулах нь гомдлын стратегийг тодорхойлоход чухал. Оролцогч захиргааны актаар бий болсон эрх, үүргийн талаар тайлбар хүсвэл захиргааны байгууллага амаар, эсхүл бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр тайлбарлах үүрэгтэй (Захиргааны ерөнхий хууль, 44).

2-р алхам: Салбар зөвлөлд гомдол гаргах

Гомдлоо шийдвэрийг гаргасан нийгмийн даатгалын байгууллагын дэргэдэх салбар зөвлөлд гаргана. Гомдол гаргах хугацааны хувьд:

  • захиргааны актыг мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор гомдлыг хянан шийдвэрлэх захиргааны байгууллагад гаргана;
  • зайлшгүй хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хугацаа хэтэрсэн нь тогтоогдвол уг хугацааг хэтэрснээс хойших гурван сарын дотор нөхөн сэргээх бөгөөд хугацаа сэргээх хүсэлтийг гомдлыг хянан шийдвэрлэх захиргааны байгууллагад гаргана (Захиргааны ерөнхий хууль, 94).

Гомдол гаргах хэлбэрийн хувьд иргэд өргөдөл, гомдлоо төрийн албан ёсны хэлээр бичгээр буюу амаар, мөн цахим хэлбэрээр гаргаж болно. Бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр гаргасан өргөдөл, гомдолд овог, нэр, оршин суугаа газрын буюу шуудангийн хаягаа бичиж, гарын үсгээ зурна (Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай, 10, Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай, 9).

Гомдлыг хүлээн авсан өдрөөс хойш 30 хоногт багтаан шийдвэрлэнэ; шаардлагатай тохиолдолд уг хугацааг удирдах албан тушаалтан 30 хүртэл хоногоор нэмж сунгаж болох бөгөөд хугацаа сунгасан тухай гомдол гаргагчид мэдэгдэнэ (Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай, 16).

Салбар зөвлөл гомдлыг хянан үзээд дараах захиргааны актын аль нэгийг гаргана: захиргааны акт илт хууль бус болохыг хүлээн зөвшөөрөх; гомдол гаргагчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн бол уг актыг бүхэлд нь, эсхүл холбогдох хэсгийг хүчингүй болгох; татгалзсан шийдвэр нь эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн бол захиргааны зохих акт гаргахыг тухайн байгууллагад даалгах; захиргааны актыг өөрчлөх; эсхүл хэвээр үлдээх (ЗАХИРГААНЫ ЕРӨНХИЙ ХУУЛЬ, 98).

3-р алхам: Төв зөвлөлд гомдол гаргах

Салбар зөвлөлийн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл төв зөвлөлд гомдол гаргана (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 42). Төв зөвлөлийн шийдвэрийг мөн үндэслэлгүй гэж үзвэл шүүхэд хандах эрхтэй. Төв зөвлөл болон салбар зөвлөл нь тогтоол, тэмдэглэл, зөвлөмж гаргах бөгөөд түүнийг нийгмийн даатгалын харилцаанд оролцогч талууд хэрэгжүүлэх үүрэгтэй.

4-р алхам: Захиргааны шүүхэд нэхэмжлэл гаргах

Төв зөвлөлийн шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн бол захиргааны хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргана. Хуульд өөрөөр заагаагүй, захиргааны үйл ажиллагаанд гомдол гаргах ажиллагаа Захиргааны ерөнхий хуульд заасан журмын дагуу явагдсан бол дээд шатны захиргааны байгууллага, эсхүл гомдлыг хянан шийдвэрлэх чиг үүрэг бүхий захиргааны байгууллагаас гаргасан шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн бол шийдвэрийг мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор захиргааны хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргана (Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 14).

Нэхэмжлэлийг шүүхэд бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр гаргах бөгөөд нэхэмжлэгч эсхүл түүний төлөөлөгч гарын үсэг зурсан байна. Нэхэмжлэлд шүүхийн нэр, нэхэмжлэгчийн мэдээлэл, хариуцагчийн нэр, хаяг, нэхэмжлэлийн шаардлага ба түүний үндэслэл, улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт, хавсаргасан баримт бичгийн жагсаалт зэргийг тусгана (Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 52).

Улсын тэмдэгтийн хураамжийг нэхэмжлэгч урьдчилан төлөх бөгөөд нэхэмжлэл бүрэн, эсхүл хэсэгчлэн хангагдсан тохиолдолд хариуцагчаар нөхөн төлүүлж буцаан олгоно (Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 48). Төлбөрийн чадваргүй болох нь тайлбар, бусад нотлох баримтаар тогтоогдсон бол шүүгч улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлж, захирамж гаргана (Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 49).

Шүүгч хэргийн оролцогч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгчийн хүсэлтээр захиргааны актын биелэлтийг түдгэлзүүлнэ (Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай /шинэчилсэн найруулга/, 61).

Баримт бичгийг бүрдүүлэх

Гомдол, нэхэмжлэлд дараах баримтыг хавсаргах нь зүйтэй:

  • татгалзсан шийдвэрийн хуулбар;
  • тэтгэмж авах өргөдөл, түүнд хавсаргасан баримтын хуулбар;
  • эмнэлгийн хуудас (хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны, жирэмсний тэтгэмжийн хувьд);
  • нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн талаарх мэдээлэл;
  • ажлаас чөлөөлсөн тухай ажил олгогчийн шийдвэр (ажилгүйдлийн тэтгэмжийн хувьд);
  • хувийн баримт бичгийн хуулбар.

Даатгуулагч нь нийгмийн даатгалын шимтгэл төлсөн цалин хөлс, шимтгэлийн хэмжээ, тэтгэвэр, тэтгэмжийн талаарх мэдээллийг цахим болон цаасан хэлбэрээр авах, түүнчлэн нийгмийн даатгалын сангаас олгосон тэтгэмжийн үндэслэлийг шалгуулахаар холбогдох байгууллага, албан тушаалтанд хүсэлт гаргах эрхтэй (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 33).

Шүүхийн практик

Татгалзсан шийдвэрийг шүүхэд маргахдаа дараах хууль зүйн байр суурийг баримталж болно.

Нэгд, акт илт хууль бус эсэхийг шалгуулах. Захиргааны акт гаргах эрх зүйн үндэслэл байгаагүй, эсхүл утга агуулгын илэрхий алдаатай бол уг акт илт хууль бус болж, гарсан цагаасаа эхлэн эрх зүйн үйлчлэлгүй байна (Захиргааны ерөнхий хууль, 47). Эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдсөн этгээд захиргааны актыг илт хууль бус болохыг тогтоолгохоор захиргааны байгууллагад хэдийд ч хандаж болно.

Хоёрт, актыг хүчингүй болгох үндэслэлийг ашиглах. Сөрөг нөлөөлөл бүхий хууль бус захиргааны актад гомдол гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрснөөс үл хамааран захиргааны байгууллага тухайн актыг бүхэлд нь, эсхүл хэсэгчлэн хүчингүй болгож болно (Захиргааны ерөнхий хууль, 48).

Гуравт, хохирол арилгуулахыг шаардах. Захиргааны байгууллагын нийтийн эрх зүйн харилцаанаас үүссэн хууль бус үйлдэл, эс үйлдэхүйгээс өөрт учирсан хохирлыг арилгуулахаар иргэн, хуулийн этгээд шаардах эрхтэй (Захиргааны ерөнхий хууль, 100).

Дөрөвт, ажил олгогчийн буруугаас үүссэн хохирлыг нөхүүлэх. Ажил олгогчийн буруугаас нийгмийн даатгалын шимтгэл нь төлөгдөөгүй, дутуу, эсхүл хугацаа хожимдож төлөгдсөн, тэтгэмж авах баримт бичгийг хуульд заасан хугацаанд гаргаж өгөөгүйн улмаас тэтгэмжийг авч чадаагүй бол учирсан хохирол, зөрчигдсөн эрхээ сэргээлгэхэд гарсан зардлыг ажил олгогчоор төлүүлэх эрхтэй (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 33).

Маргаан хянан шийдвэрлэх зөвлөл өөрийн дүрмийн дагуу ажиллах бөгөөд дүрмийг Засгийн газар батална (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 42). Гомдлыг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад гомдол гаргагч, түүний төлөөлөгч, өмгөөлөгчийг хүсэлтээр нь байлцуулж болох бөгөөд шаардлагатай бол шинжээч томилон дүгнэлт гаргуулна (Захиргааны ерөнхий хууль, 95).

Түгээмэл асуултууд

Тэтгэмж олгохоос татгалзсан шийдвэртэй яаж маргах вэ?

Эхлээд шийдвэрийг гаргасан нийгмийн даатгалын байгууллагын салбар зөвлөлд гомдол гаргана. Салбар зөвлөлийн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл төв зөвлөлд, төв зөвлөлийн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл шийдвэрийг мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор захиргааны хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргана.

Гомдол гаргах хугацаа хэд байх вэ?

Захиргааны актыг мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор гомдлыг хянан шийдвэрлэх захиргааны байгууллагад гаргана. Хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хугацаа хэтэрсэн бол хэтэрснээс хойших гурван сарын дотор нөхөн сэргээх хүсэлт гаргаж болно.

Тэтгэмж авах өргөдлийг ямар хугацаанд гаргах ёстой вэ?

Хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны, жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмжийн өргөдлийг эмнэлгийн хуудас авснаас хойш 4 долоо хоногийн дотор, хүндэтгэн үзэх шалтгаантай бол 6 сарын дотор гаргана. Ажилгүйдлийн тэтгэмжийн өргөдлийг ажлаас чөлөөлсөн тухай шийдвэр гарснаас хойш 4 долоо хоногийн дотор, хүндэтгэн үзэх шалтгаантай бол 3 сарын дотор гаргана.

Захиргааны шүүхэд нэхэмжлэл гаргахад улсын тэмдэгтийн хураамж төлөх үү?

Тийм. Улсын тэмдэгтийн хураамжийг нэхэмжлэгч урьдчилан төлөх бөгөөд нэхэмжлэл бүрэн эсхүл хэсэгчлэн хангагдсан тохиолдолд хариуцагчаар нөхөн төлүүлж буцаан олгоно. Төлбөрийн чадваргүй нь нотлогдсон бол шүүгч хураамжаас чөлөөлж болно.

Тэтгэмж авахад шаардлагатай шимтгэлийн нөхцөлийг хангаагүй гэж татгалзвал маргах боломжтой юу?

Боломжтой. Хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны тэтгэмжийн хувьд тэтгэмжийн даатгалын шимтгэлийг дараалсан гурав ба түүнээс дээш сар төлсөн байх шаардлагатай. Хэрэв ажил олгогч шимтгэлээ дутуу төлснөөс шалтгаалж татгалзсан бол даатгуулагчийн эрх, үүргийн дагуу ажил олгогчоор хохирлыг нөхөн төлүүлэх шаардлага гаргаж болно.

Дүгнэлт

Нийгмийн даатгалын тэтгэмж олгохоос татгалзсан шийдвэртэй маргах нь хуулиар тодорхой зохион байгуулагдсан, шатлалт дараалалтай процесс юм. Үүнийг товчлон дүгнэвэл:

  1. Шийдвэрийг бичгээр гаргуулж, татгалзсан үндэслэлийг тодруулна.
  2. Салбар зөвлөлд 30 хоногийн дотор гомдол гаргана.
  3. Салбар зөвлөлийн шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл төв зөвлөлд гомдол гаргана.
  4. Төв зөвлөлийн шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл шийдвэрийг мэдэгдсэнээс хойш 30 хоногийн дотор захиргааны хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргана.

Практик зөвлөмж: Өргөдөл гаргах хугацааг (4 долоо хоног, 6 долоо хоног, эсхүл 3 сар) алдалгүй байх нь маш чухал. Шимтгэлийн нөхцөл хангаагүй гэж татгалзсан тохиолдолд ажил олгогчийн буруугаас болсон эсэхийг шалгаж, хохирлыг нөхөн төлүүлэх эрхээ эдлэх хэрэгтэй. Мөн татгалзсан шийдэл илт хууль бус үндэслэлтэй бол захиргааны актыг илт хууль бус болохыг тогтоолгохоор хэдийд ч хандаж болно. Гомдол, нэхэмжлэлд бүх баримт бичгийг бүрэн хавсаргаж, шаардлагатай бол өмгөөлөгчийн тусламж авч, хууль зүйн үндэслэлээ нарийвчлан томьёолох нь маргааныг амжилттай шийдвэрлэхэд чухал ач холбогдолтой.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух