Хууль зүйн нийтлэл
Хөдөлмөрийн эрх зүй8 минут

Нийгмийн даатгалын шимтгэлийн лавлагаанд ажилласан сар дутуу байвал хэрхэн засуулах вэ?

Нийгмийн даатгалын лавлагаанд ажилласан сар дутуу, шимтгэл төлөгдөөгүй байвал ажил олгогчоор нөхөн төлүүлэх, байцаагчид хандсан акт гаргуулах, Маргаан хянан шийдвэрлэх зөвлөлд гомдол гаргах алхмыг тайлбарлав.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Нийгмийн даатгалын лавлагаанд ажилласан сар дутуу байгаа нь ихэвчлэн ажил олгогч шимтгэлээ хугацаанд нь төлөөгүй, дутуу төлсөн, эсхүл тайлангаа ирүүлээгүйгээс үүсдэг бөгөөд та ажил олгогчоор нөхөн төлүүлэх, нийгмийн даатгалын улсын байцаагчид хандаж акт гаргуулах, шаардлагатай бол Маргаан хянан шийдвэрлэх зөвлөл, шүүхэд хандах замаар ажилласан хугацаагаа засуулж болно. Энэхүү нийтлэлд таны хийх ёстой алхмыг дарааллаар нь, хууль зүйн үндэслэлийн хамт тайлбарлав.

Ажилласан сар дутуу байх нь тэтгэвэр, тэтгэмжийн хэмжээ, тогтоолголтын эрхэд шууд нөлөөлдөг тул аль болох эрт засуулах нь чухал. Аз болоход шимтгэлийн өрийн хувьд хөөн хэлэлцэх хугацаа үйлчлэхгүй тул хугацаа хэтэрсэн ч шаардаж болно.

Хууль зүйн үндэслэл

1. Таны мэдээлэл авах, засуулахыг шаардах эрх

Даатгуулагч (ажилтан) нь шимтгэл төлсөн цалин хөлс, шимтгэл төлсөн хугацаа, төлсөн шимтгэлийн хэмжээний талаарх мэдээллийг цахим болон цаасан хэлбэрээр авах, мөн шимтгэл ногдуулалт, төлөлтийн үндэслэлийг шалгуулахаар холбогдох байгууллагад хүсэлт гаргах эрхтэй (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 33).

Түүнчлэн Хөдөлмөрийн тухай хуульд ажилтан "нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэл төлөлт, баталгаажилтад хяналт тавих, буруу, дутуу бичилт, алдааг залруулахыг шаардах" эрхтэй гэж тодорхой заасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 42). Энэ бол таны засуулахыг шаардах шууд хуулийн үндэслэл юм.

2. Ажил олгогчийн үүрэг

Ажил олгогч нь ажилтныг нийгмийн даатгалд албан журмаар даатгуулж, шимтгэлийг сар бүр тооцон төлж, төлөлтийн тайланг дараа сарын 05-ны дотор ирүүлэх, шимтгэл төлөлттэй холбоотой баримт бичгийг даатгуулагчид өгөх үүрэгтэй (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 32). Мөн ажил олгогчийн буруугаас даатгуулагчид учирсан хохирлыг бүрэн хариуцаж төлөх үүрэгтэй.

Хөдөлмөрийн тухай хуульд ажил олгогч "ажилтныг нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалд албан журмаар даатгуулах, хуульд заасан хэмжээгээр шимтгэл төлөх, тайлагнах, шимтгэл төлснийг баталгаажуулах" үүрэгтэй гэж заасан (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 43).

3. Шимтгэлийг нөхөн төлүүлэх үндэслэл

Дараах тохиолдолд нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн төлүүлнэ (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 24):

  • ажил олгогч шимтгэл ногдох цалин хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогыг нуусан буюу хэмжээг нь санаатайгаар бууруулсан бол;
  • ажил олгогч хуулиар тогтоосон хугацаанд төлөөгүй, эсхүл дутуу төлсөн бол;
  • хууль бусаар ажлаас халагдсан тухай шүүхийн шийдвэр гарсан бол.

Нөхөн төлүүлэх тохиолдолд шимтгэл ногдох цалин хөлсөд итгэлцүүр хэрэглэнэ. Эдгээрээс бусад тохиолдолд шимтгэлийг нөхөн төлүүлэхийг хуулиар хориглосон тул таны нөхцөл байдал дээрх жагсаалтад багтаж байгаа эсэхийг тодруулах нь чухал.

4. Хөөн хэлэлцэх хугацаа байхгүй

Шимтгэлийг нөхөн төлүүлэх, түүнд тооцсон алданги, торгуулийг төлүүлэх, шимтгэлийн өрийг төлүүлэхэд хөөн хэлэлцэх хугацаа үйлчлэхгүй (НИЙГМИЙН ДАТГАЛЫН ЕРӨНХИЙ ХУУЛЬ /Шинэчилсэн найруулга/, 31). Өөрөөр хэлбэл хэдэн жилийн өмнөх дутуу сар байсан ч засуулахыг шаардаж болно.

5. Хяналт шалгалт ба байцаагчийн эрх

Нийгмийн даатгалын шимтгэлийн ногдуулалт, төлөлтөд хийх хяналт шалгалтыг нийгмийн даатгалын байгууллага хэрэгжүүлдэг (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 38). Улсын байцаагч нь цалин хөлс, шимтгэлтэй холбогдсон баримтад шалгалт хийх, тайлбар, лавлагаа гаргуулах эрхтэй. Илэрсэн зөрчлийг арилгуулах үүрэгтэй.

Практик алхамууд

Дутуу сараа засуулахыг дараах дарааллаар хий.

Алхам 1. Лавлагаагаа шалгаж, дутуу сараа тодорхойлох

Эхлээд нийгмийн даатгалын байгууллагаас шимтгэл төлсөн хугацаа, цалин хөлс, шимтгэлийн хэмжээний талаарх лавлагааг цахим эсхүл цаасан хэлбэрээр гаргуулна. Үүнийг хөдөлмөрийн дэвтэр, хөдөлмөрийн гэрээ, цалингийн хуудас, ажлаас чөлөөлөгдсөн тухай шийдвэр зэрэг баримттай тулгаж, аль жил, аль сар дутуу байгааг тодорхойл.

Алхам 2. Баримт бичгээ бүрдүүлэх

Дараах баримтыг цуглуулбал шаардлага гарвал хэрэг болно:

  • хөдөлмөрийн гэрээ, хөдөлмөрийн дэвтэр;
  • тухайн хугацааны цалингийн хуудас, цалин авсан баримт;
  • ажлын байрны тушаал, ажлаас чөлөөлөгдсөн тухай шийдвэр;
  • холбогдох хугацааны нийгмийн даатгалын лавлагаа.

Алхам 3. Ажил олгогчид албан ёсоор хандах

Ажиллаж байгаа эсхүл саяхан ажилласан бол ажил олгогчид бичгээр хандаж, дутуу шимтгэлийг нөхөн төлж, тайланд засвар хийхийг шаардана. Хөдөлмөрийн тухай хуулиар ажил олгогч нь ажилтны хүсэлтээр ажилласан хугацаа, цалин хөлс, эрхэлж байсан ажил үүргийн талаарх тодорхойлолтыг ажлын таван өдөрт багтаан үнэн зөв гаргаж өгөх үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 83).

Алхам 4. Нийгмийн даатгалын улсын байцаагчид хандах

Ажил олгогч засвар хийхээс татгалзвал нийгмийн даатгалын байгууллагын улсын байцаагчид хандаж хяналт шалгалт хийлгэнэ. Байцаагч зөрчил илрүүлбэл акт тогтоож, тайланг нөхөн гаргуулна (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 25).

Алхам 5. Маргаан хянан шийдвэрлэх зөвлөлд гомдол гаргах

Даатгуулагч, ажил олгогч, нийгмийн даатгалын байгууллагын хооронд гарсан саналын зөрөө, маргааныг салбар зөвлөл шийдвэрлэх бөгөөд түүний шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл төв зөвлөлд, төв зөвлөлийн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл шүүхэд хандана (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 42).

Алхам 6. Шүүхэд хандах

Дээрх шатны шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж, ажилласан хугацаагаа баталгаажуулах, хохирлоо нөхөн төлүүлэхийг шаардаж болно.

Шүүхийн практик

Энэ асуудлаар эх сурвалжид тусгайлан өгөгдсөн шүүхийн шийдвэрийн жишээ байхгүй тул дараах ерөнхий зарчмыг анхаарна уу. Ажил олгогчийн буруугаас шимтгэл төлөгдөөгүй, дутуу төлөгдсөний улмаас тэтгэвэр, тэтгэмжээ бүрэн авч чадаагүй бол учирсан хохирол, зөрчигдсөн эрхээ сэргээлгэхэд гарсан зардлыг ажил олгогчоор төлүүлэх эрхтэй (Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/, 33).

Мөн хөдөлмөрийн эрхийн маргааныг эхлээд хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, сум, дүүргийн гурван талт хороонд урьдчилан шийдвэрлүүлэх, шаардлагатай бол шүүхэд хандах журмыг баримтална (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 154).

Түгээмэл асуултууд

Нийгмийн даатгалын лавлагаанд ажилласан сар дутуу байгааг хэрхэн мэдэх вэ?

Нийгмийн даатгалын байгууллагаас цахим болон цаасан хэлбэрээр шимтгэл төлсөн хугацаа, цалин хөлс, шимтгэлийн хэмжээний талаарх мэдээллийг авах эрхтэй. Лавлагааг хөдөлмөрийн дэвтэр, хөдөлмөрийн гэрээ, цалингийн хуудастай тулгаж үзэхэд дутуу сар илэрдэг.

Ажил олгогч миний шимтгэлийг төлөөгүй бол хэн нөхөн төлөх вэ?

Ажил олгогч хугацаанд нь төлөөгүй, дутуу төлсөн нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн төлөх үүрэгтэй. Нөхөн төлүүлэх тохиолдолд шимтгэл ногдох цалин хөлсөд итгэлцүүр хэрэглэнэ. Мөн ажил олгогчийн буруугаас учирсан хохирлыг ажил олгогч бүрэн хариуцна.

Дутуу сараа засуулах хүсэлтийг хаана гаргах вэ?

Эхлээд ажил олгогчоос засвар хийлгэхийг шаардана. Тэгэхгүй бол нийгмийн даатгалын улсын байцаагчид хандож хяналт шалгалт хийлгэж, акт гаргуулна. Улмаар салбар зөвлөл, шаардлагатай бол төв зөвлөлд гомдол гаргаж, эцэст нь шүүхэд хандаж болно.

Шимтгэлийн өрийн хөөн хэлэлцэх хугацаа хэд вэ?

Нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн төлүүлэх, түүнд тооцсон алданги, торгууль төлүүлэх, шимтгэлийн өрийг төлүүлэхэд хөөн хэлэлцэх хугацаа үйлчлэхгүй. Өөрөөр хэлбэл хугацаа хэтэрсэн ч шимтгэлийг нөхөн төлүүлэхийг шаардаж болно.

Ажил олгогч байхгүй болсон бол шимтгэлээ засуулж болох уу?

Нөхөн төлүүлэх үндэслэл хуулиар тодорхой жагсаагдсан бөгөөд түүнд ажил олгогч шимтгэлээ төлөөгүй, дутуу төлсөн тохиолдол багтана. Ажил олгогчийн байдал, архивын баримтаас хамаарч шийдвэрлэгдэх тул нийгмийн даатгалын байгууллага болон улсын байцаагчид хандах нь зүйтэй.

Дүгнэлт

Нийгмийн даатгалын лавлагаанд ажилласан сар дутуу байгаа нь ихэвчлэн ажил олгогчийн шимтгэл төлөлтийн алдаа, дутагдлаас үүсдэг бөгөөд та дараах дарааллыг баримталбал зүйтэй:

  • Лавлагаагаа шалгаж, дутуу сараа тодорхойлох — мэдээлэл авах эрхээ ашиглах.
  • Баримтаа бүрдүүлж, ажил олгогчоос засвар хийлгэхийг шаардах.
  • Татгалзвал нийгмийн даатгалын улсын байцаагчид хандаж акт гаргуулах.
  • Шаардлагатай бол салбар, төв зөвлөлд гомдол гаргаж, эцэст нь шүүхэд хандах.

Хамгийн чухал нь шимтгэлийн өрийн хувьд хөөн хэлэлцэх хугацаа үйлчлэхгүй тул хугацаа хэтэрсэн гэж бүү санаа зов. Баримтаа цуглуулж, эрт хандах тусам ажилласан хугацаагаа засуулах боломж нэмэгдэнэ.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух