Нэхэмжлэл хүлээн авахаас татгалзсан бол засаж дахин гаргаж болох уу?

Нэхэмжлэл хүлээн авахаас татгалзах үндэслэл

Шүүгч дараахь тохиолдолд захирамж гарган нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалздаг (ИРГЭНИЙ ХЭРЭГ ШҮҮХЭД ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ ТУХАЙ, 65):

• Харьяаллын зөрчил — хэргийн харьяалал, шүүхийн харьяаллыг зөрчсөн (65.1.1–65.1.2);
• Шүүхээс гадуур урьдчилан шийдвэрлэх журмыг зөрчсөн, хэрэв энэ журмыг хэрэглэх боломжтой бол (65.1.3);
• Эрх зүйн бүрэн чадамжгүй этгээд нэхэмжлэл гаргасан (65.1.4);
• Төлөөлөх бүрэн эрхгүй этгээд нэхэмжлэл гаргасан (65.1.5);
• Хуулийн хүчин төгөлдөр шийдвэр байгаа — нэхэмжлэлд дурдсан үйл баримт, зохигчийн гэм буруугийн талаар шүүхийн эсвэл арбитрын шийдвэр, түүнчлэн нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзсан, хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон шийдвэр байгаа (65.1.6);
• Өөр хэрэг шийдвэрлэж байгаа — маргаж байгаа зүйл ба үндэслэлийн талаар өөр хэрэг хянан шийдвэрлэгдэж байгаа (65.1.7);
• Эрүүгийн журмаар шалгаж байгаа (65.1.8);
• Хариуцагчийн хаяг тодорхойгүй (65.1.9);
• Зохигч нас барсан, хуулийн этгээд татан буугдсан бөгөөд эрх залгамжлагчид шилжээгүй (65.1.10);
• Нэхэмжлэлийн бүрдүүлбэрийн шаардлага хангаагүй (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 62-т заасныг хангаагүй, 65.1.11).

Шүүгч засах замыг зааж өгөх үүрэгтэй

Татгалзсан захирамжид шүүгч нэхэмжлэлийг хэрхэн мэдүүлэх, эсхүл шүүх түүнийг хүлээн авахад саад болж байгаа зөрчлийг хэрхэн засахыг зааж өгнө (ИРГЭНИЙ ХЭРЭГ ШҮҮХЭД ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ ТУХАЙ, 65, 65.2). Энэ нь танд юу засах ёстойгоо мэдэх боломжийг олгодог.

Нэхэмжлэлийн бүрдүүлбэр — хамгийн түгээмэл засах зүйл

Нэхэмжлэлд заавал тусгах зүйлс (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 62):

1. Нэхэмжлэлийг ямар шүүхэд гаргаж байгаа;
2. Нэхэмжлэгчийн овог, эцгийн нэр, нэр, хаяг (хуулийн этгээд бол нэр, хаяг);
3. Хариуцагчийн овог, эцгийн нэр, нэр, хаяг;
4. Нэхэмжлэлийн үндэслэл, шаардлага, түүнийг нотлох баримт;
5. Нэхэмжлэлийн үнэ;
6. Хавсаргасан баримт бичгийн жагсаалт.

Мөн улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт, төлөөлөгч гаргасан бол итгэмжлэл хавсаргана. Нэхэмжлэлийг хариуцагчийн тоогоор хувилж өгнө (62.2–62.3).

Нэхэмжлэлийн үнийг тодорхойлох дүрмийг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 63-т заасан.

Хэрэг үүсгэх ба хураамж буцаах

Шүүгч татгалзах үндэслэл байхгүй гэж үзвэл нэхэмжлэлийг хүлээн авсан өдрөөс хойш 7 хоногийн дотор хэрэг үүсгэх захирамж гаргана (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 66).

Нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзсан бол улсын тэмдэгтийн хураамжийг хураасан хэмжээгээр шүүгчийн захирамжаар нэхэмжлэгчид буцаан олгоно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 59, 59.1). Энэ нь дахин гаргахдаа хураамжаа дахин төлөхгүй байх боломжийг олгоно.

Хөөн хэлэлцэх хугацаа

Тогтоосон журмаар нэхэмжлэл гаргасан бол хөөн хэлэлцэх хугацаа тасалдана (Иргэний хууль, 79, 79.1). Гэхдээ хуулийн 79.5 дахь хэсэгт зааснаар шаардлагаасаа татгалзсан буюу шүүхийн шийдвэрээр шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгосон бол тасалдсанд тооцохгүй. Татгалзсан захирамж гарсны дараа дахин нэхэмжлэл гаргах хугацааг мэргэжлийн өмгөөлөгчтэй зөвлөлдөж тодорхойлох нь зүйтэй.

Татгалзсан захирамж авсны дараа дараах дарааллаар ажиллана.

1. Захирамжийг бүрэн уншиж, татгалзсан шалтгааныг тодорхойл. Шүүгч юу засах ёстойг зааж өгсөн байх ёстой.

2. Шалтгааныг ангил. Засах боломжтой (жишээ нь нэхэмжлэлийн бүрдүүлбэр, хураамж, хувийн тоо, хаяг) эсвэл засах боломжгүй (хуульд заасан хүчин төгөлдөр шийдвэр байгаа, зохигч нас барсан гэх мэт) эсэхийг ялгана.

3. Засах боломжтой бол зөрчлөө арилга. Нэхэмжлэлийн бүрдүүлбэрийг бүрэн болгож, дутуу баримт, хураамжийн баримт, хувийг нэмнэ (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 62).

4. Дахин гаргахдаа татгалзсан захирамжийг хавсарга. Энэ нь шүүхэд өмнөх татгалзлыг харгалзуулах боломж олгоно.

5. Хураамжийн асуудлыг шийдвэрлэ. Буцаан олгосон эсэхийг шалгаж, дахин төлөх шаардлагатай бол баримтаа бэлдэх (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 59).

6. Засах боломжгүй бол гомдол гаргах эсэхийг шийд. Захирамж гарсан өдрөөс хойш 10 хоногийн дотор тухайн шатны шүүхэд гомдол гаргана (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 170). Гомдлыг 3 шүүгчийн бүрэлдэхүүн 14 хоногийн дотор хянан шийдвэрлэж, тогтоол нь эцсийн шийдвэр болно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 171).

7. Хугацааг хатуу сана. Гомдлын 10 хоног, хэрэг үүсгэх 7 хоног зэрэг хугацааг алдвал эрхээ алдах эрсдэлтэй.

Татгалзсан захирамжийг гардуулаагүй нь ноцтой зөрчил

Улсын дээд шүүхийн практикт анхан шатны шүүх сөрөг нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзсан захирамжийг хариуцагчид гардуулалгүй, гомдол гаргах эрхийг эдлүүлээгүй нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гэж үзэж, шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин шийдвэрлүүлэхээр буцаасан байна (Тогтоол #4284). Энэ нь татгалзсан захирамжийг заавал гардуулж, гомдол гаргах эрхийг хангах ёстойг харуулж байна.

Дахин гаргасан нэхэмжлэл хөөн хэлэлцэх хугацааг тасалдуулсан

Нэхэмжлэгч анхны нэхэмжлэлээ гаргасныг шүүх хүлээн авахаас татгалзсан ч дараа нь дахин нэхэмжлэл гаргасан нь хөөн хэлэлцэх хугацааг тасалдуулсан гэж үзсэн (Тогтоол #8335). Мөн 2017 онд гаргасан нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон захирамж нь хөөн хэлэлцэх хугацаа тасалдах шалтгаан болсон гэж дүгнэсэн шийдвэр бий (Тогтоол #10590).

Ижил агуулгатай нэхэмжлэлийг дахин гаргах боломжгүй

Өмнө нь шүүхээр шийдвэрлэсэн, ижил агуулга бүхий нэхэмжлэлийг дахин гаргасан тохиолдолд хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон байна (Тогтоол #7462). Энэ нь 65.1.6 дахь хэсэгт заасан үндэслэлтэй нийцэж байна.

Нэхэмжлэл буцаасан бол хураамж улсын орлого болно

Шүүх хуралдаанд хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр ирээгүйн улмаас нэхэмжлэлийг буцаасан тохиолдолд улсын тэмдэгтийн хураамжийг улсын орлого болгоно (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, 59, 59.6). Энэ нь татгалзсан захирамжтай андуурч болохгүй — татгалзсан бол хураамж буцаж олгогдоно.