Хууль зүйн нийтлэл
Иргэний эрх зүй8 минут

Мөстсөн гадаа шат цэвэрлэж байгаад ажилтан гэмтвэл үйлдвэрлэлийн осолд тооцох уу?

Мөстсөн гадаа шат цэвэрлэж байгаад ажилтан гэмтэх нь үйлдвэрлэлийн осолд тооцогдох эсэх, ажил олгогчийн нөхөн төлбөр, судлан бүртгэх журам, шүүхийн практикийг хууль зүйн үндэслэлтэй тайлбарлав.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух

Оршил

Хэрэв ажилтан ажлын байрны нөхцөл, ажил үүргийнхээ дагуу мөстсөн гадаа шат цэвэрлэж байхдаа гэмтсэн бол энэ нь үйлдвэрлэлийн осолд тооцогдоно. Учир нь ажилтан хөдөлмөрлөх үүргээ биелүүлэх явцад үйлдвэрлэлийн аюултай хүчин зүйлийн үйлчлэлд өртсөн байна. Энэ тохиолдолд ажил олгогч ослыг судлан бүртгэх, ажилтанд учирсан хохирлыг нөхөн төлөх, даатгалын тэтгэмж олгох зэрэг хэд хэдэн үүрэг хүлээнэ.

Өвлийн улиралд цас, мөс, хальтиргаатай шат нь ажлын байрны түгээмэл эрсдэл болдог. Ажил олгогч нь ийм эрсдэлийг урьдчилан үнэлж, арилгах үүрэгтэй боловч осол гарсан тохиолдолд ажилтан ямар эрх эдэлж, ямар журмыг дагахыг ойлгох нь чухал.

Хууль зүйн үндэслэл

"Үйлдвэрлэлийн осол" гэж юу вэ

Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 3.1.20-т зааснаар "үйлдвэрлэлийн осол" гэж хөдөлмөр эрхлэгч иргэн хөдөлмөрлөх үүргээ биелүүлэх явцад үйлдвэрлэлийн болон түүнтэй адилтгах хүчин зүйлийн үйлчлэлд өртөхийг ойлгоно (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 3). Мөн хуулийн 3.1.6-д "үйлдвэрлэлийн аюултай хүчин зүйл" гэж ажлын ээлжийн хугацаанд хурц хордлого, үйлдвэрлэлийн осолд хүргэх, хүний эрүүл мэнд, амь насанд аюул учруулах хүчин зүйлийг ойлгоно гэж тодорхойлсон.

Мөстсөн шат нь хальтирч унахад хүргэдэг ажлын байрны эрсдэл буюу хуулийн 3.1.7-д заасан "ажлын байран дахь эрсдэл"-ийн нэг хэлбэр юм. Иймээс шат цэвэрлэх явцад гэмтэх нь хөдөлмөрлөх үүргээ биелүүлэх явцад үйлдвэрлэлийн аюултай хүчин зүйлийн үйлчлэлд өртсөн гэж үзэх үндэслэлтэй.

Ажил олгогчийн үүрэг

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 120.1-д зааснаар ажил олгогч нь ажилтны амь нас, эрүүл мэндийг хамгаалах, үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхэд чиглэсэн үр дүнтэй, шат дараалсан арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 120). Түүнчлэн хуулийн 120.2-т ажилтныг хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн шаардлага, стандарт хангасан хөдөлмөрийн хэвийн нөхцөлөөр хангах үүргийг тусгасан.

Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 28.1.4-д ажил олгогч ажлын байранд учирч болзошгүй аюулыг илрүүлэх, тогтоох, үнэлэх, бууруулах, арилгах зорилгоор эрсдэлийн үнэлгээ хийх үүрэгтэй гэж заасан (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 28). Мөстсөн шат нь энэ үнэлгээгээр илэрч, арилгагдах ёстой эрсдэлд хамаарна.

Түүнчлэн хуулийн 28.1.10-д хэт халуун буюу хүйтэн, салхитай, хур тунадастай зэрэг задгай газар, халаалтгүй байранд ажиллаж байгаа ажилтныг хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн стандартын дагуу түр завсарлагын үед амрах, дулаацах, хоргодох зориулалтаар тоноглож тохижуулсан ахуйн байраар хангах үүргийг тусгасан нь өвлийн нөхцөлд ажиллах аюулгүй байдлыг онцгойлон анхаарсан заалт юм.

Осол гарсан үед авах арга хэмжээ

Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 29.1-д зааснаар ажил олгогч нь үйлдвэрлэлийн осолд өртсөн ажилтныг өөрийн зардлаар эмнэлэгт хүргэх, шаардлагатай үзлэг шинжилгээний зардлыг хариуцах, ослын хор уршгийг арилгах арга хэмжээг 24 цагийн дотор авна (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 29).

Хуулийн 29.2-т ажил олгогч осол гарах бүрд Засгийн газраас тогтоосон журмын дагуу ослыг тогтоох, судлан бүртгэх үүрэгтэй бөгөөд ослын шалтгааныг тогтоох акт, дүгнэлт гаргах үүрэг бүхий орон тооны бус байнгын комиссыг байгуулж ажиллуулна гэж заасан. Энэ актыг хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч хянана.

Нөхөн төлбөр

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 125.1-д зааснаар үйлдвэрлэлийн осолд өртсөн ажилтны үйлдвэрлэлийн ослын даатгалд даатгуулсан эсэхийг үл харгалзан ажил олгогч ажилтны нэг сарын дундаж цалин хөлсийг нэмэгдүүлсэн нөхөн төлбөрийг нэг удаа олгоно (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 125). Нөхөн төлбөрийн хэмжээ нь хөдөлмөрийн чадвараа алдсан хувь хэмжээнээс хамаарна:

  • 30 хүртэл хувиар алдсан бол тав дахин;
  • 30-50 хүртэл хувиар алдсан бол долоо дахин;
  • 50-70 хүртэл хувиар алдсан бол ес дахин;
  • 70 ба түүнээс дээш хувиар алдсан бол 18 дахин;
  • нас барсан бол 36 дахин.

Мөн хуулийн 125.3-д зааснаар нөхөн төлбөр олгох нь ажилтан, түүний гэр бүлд нийгмийн даатгалын болон бусад хууль тогтоомжийн дагуу тэтгэвэр, тэтгэмж олгохыг хязгаарлах үндэслэл болохгүй.

Нийгмийн даатгалын тэтгэмж

Үйлдвэрлэлийн ослын улмаас хөдөлмөрийн чадвараа түр алдсан даатгуулагч хөдөлмөрийн чадвар түр алдсаны тэтгэмж авах эрхтэй. Энэ тэтгэмжийг даатгуулагчийн шимтгэл төлж ажилласан хугацааг үл харгалзан түүний сарын дундаж цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогоос 100 хувиар тооцно (Нийгмийн даатгалын сангаас олгох үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 9). Тэтгэмж олгох хугацааны дээд хязгаар нь дараалсан 12 сарын дотор 180 хоногоос хэтрэхгүй.

Хэрэв хөдөлмөрийн чадвараа 30 ба түүнээс дээш хувиар алдсан бол хөдөлмөрийн чадвар алдсаны тэтгэвэр тогтоолгон авах эрхтэй (Нийгмийн даатгалын сангаас олгох үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний тэтгэвэр, тэтгэмж, төлбөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 5).

Практик алхамууд

Осол гарсан тохиолдолд ажилтан болон ажил олгогч дараах дарааллыг баримтлах нь зүйтэй.

1. Нэн даруй эмнэлгийн тусламж авах

Ажилтан гэмтсэн тохиолдолд хамгийн түрүүнд эрүүл мэндийн тусламж авах шаардлагатай. Ажил олгогч эмнэлэгт хүргэх, үзлэг шинжилгээний зардлыг хариуцах үүрэгтэй.

2. Ажил олгогчид мэдэгдэх

Ажилтан хөдөлмөрийн тухай хуулийн 42.2.6-д заасны дагуу өөрийн болон бусдын амь нас, эрүүл мэнд, ажил олгогчийн эд хөрөнгөд аюултай нөхцөл байдал үүссэн тохиолдолд ажил олгогч, шууд харьяалагдах удирдах албан тушаалтанд нэн даруй мэдээлэх үүрэгтэй (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 42). Мэдэгдэл нь бичгээр эсхүл цахим хэлбэрээр байвал нотлох баримт болно.

3. Орон тооны бус комисс байгуулах

Ажил олгогч осол гарсны дараа орон тооны бус байнгын комисс байгуулж, ослын шалтгааныг тогтоох акт, дүгнэлт гаргах үүрэгтэй.

4. Акт, дүгнэлтийг улсын байцаагчаар хянуулах

Гаргасан ослын актыг хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч хянаж, зөвшөөрч баталгаажуулах эсхүл зөвшөөрөөгүй бол дүгнэлт гаргана.

5. Нөхөн төлбөр, тэтгэмж авах

Осол үйлдвэрлэлийн осол гэж тогтоогдсоны дараа ажилтан ажил олгогчоос нэг удаагийн нөхөн төлбөр, нийгмийн даатгалын сангаас тэтгэмж, шаардлагатай бол тэтгэвэр авах эрхээ хэрэгжүүлнэ.

6. Гомдол гаргах

Хэрэв ажил олгогч үүргээ биелүүлээгүй, эсхүл ослын дүгнэлтийг ажилтан зөвшөөрөхгүй бол гомдлоо улсын байцаагч болон шүүхэд гаргаж холбогдох хуулийн дагуу шийдвэрлүүлнэ (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай, 29).

Мөн хөдөлмөрийн тухай хуулийн 158.2.1-д зааснаар ажил үүргээ гүйцэтгэх явцад ажилтны амь нас, эрүүл мэндэд учирсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх тухай нэхэмжлэл гаргасан тохиолдолд ажилтан шүүхэд хандаж маргаанаа шийдвэрлүүлэх боломжтой (Хөдөлмөрийн тухай /шинэчилсэн найруулга/, 158).

Шүүхийн практик

Энэ сэдвээр шүүхийн шийдвэрийн ишлэл авах боломжгүй тул дараах ерөнхий зарчмыг анхаарна уу. Иргэний хуулийн 498.1-д зааснаар ажиллагсад хөдөлмөрийн гэрээ буюу албан тушаалын дагуу хүлээсэн үүргээ гүйцэтгэх явцад гэм буруутай үйлдэл /эс үйлдэхүй/-ээрээ бусдад учруулсан гэм хорын хариуцлагыг түүнийг ажиллуулж байгаа ажил олгогч хүлээнэ (Иргэний хууль, 498). Энэ заалт нь ажилтны гэмтэлд ажил олгогчийн хариуцлагыг тодорхойлоход ач холбогдолтой.

Түүнчлэн Иргэний хуулийн 497.1-д бусдын эрх, амь нас, эрүүл мэндэд хууль бусаар санаатай буюу болгоомжгүй үйлдлээр гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг хариуцан арилгах үүрэгтэй гэж заасан (Иргэний хууль, 497). Ажил олгогч мөстсөн шатны эрсдэлийг арилгах арга хэмжээ аваагүй нь болгоомжгүй үйлдэлд тооцогдох боломжтой.

Түгээмэл асуултууд

Мөстсөн шат цэвэрлэж байгаад ажилтан гэмтэх нь үйлдвэрлэлийн осолд тооцогдох уу?

Тийм. Хэрэв ажилтан ажлын байрны нөхцөл, ажил үүргийнхээ дагуу шат цэвэрлэж байхдаа гэмтсэн бол Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 3.1.20-д заасан үйлдвэрлэлийн осолд тооцогдоно. Ажил олгогч ослыг судлан бүртгэж, акт гаргах үүрэгтэй.

Үйлдвэрлэлийн осол гарвал ажил олгогч ямар хугацаанд ямар арга хэмжээ авах вэ?

Ажил олгогч осолд өртсөн ажилтныг өөрийн зардлаар эмнэлэгт хүргэж, шаардлагатай үзлэг шинжилгээний зардлыг хариуцаж, ослын хор уршгийг арилгах арга хэмжээг 24 цагийн дотор авна. Мөн орон тооны бус байнгын комисс байгуулж, ослын шалтгааныг тогтоох акт, дүгнэлт гаргах үүрэгтэй.

Ажилтан үйлдвэрлэлийн ослын улмаас хөдөлмөрийн чадвараа алдвал ямар нөхөн төлбөр авах вэ?

Ажил олгогч ажилтны нэг сарын дундаж цалин хөлсийг нэмэгдүүлсэн нөхөн төлбөрийг нэг удаа олгоно. Хөдөлмөрийн чадвараа 30 хүртэл хувиар алдсан бол тав дахин, 30-50 хувь бол долоо дахин, 50-70 хувь бол ес дахин, 70 ба түүнээс дээш хувь бол 18 дахин, нас барсан бол 36 дахин нэмэгдүүлнэ.

Ажил олгогч үйлдвэрлэлийн ослыг нуун дарагдуулбал яах вэ?

Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хуулийн 29.8-д зааснаар ажил олгогч үйлдвэрлэлийн осол, хурц хордлогыг нуун дарагдуулахыг хориглоно. Хууль зөрчсөн албан тушаалтан, хуулийн этгээдэд Эрүүгийн хууль, эсхүл Зөрчлийн тухай хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ.

Ажилтны гэмтэл үйлдвэрлэлийн осол гэдгийг хүлээн зөвшөөрөхгүй бол хаана гомдол гаргах вэ?

Ослын акт, хурц хордлогын дүгнэлтийг хянасан улсын байцаагч зөвшөөрөөгүй тохиолдолд дүгнэлт гаргана. Ажилтан уг дүгнэлтийг зөвшөөрөхгүй бол гомдлоо хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагч болон шүүхэд гаргаж шийдвэрлүүлэх эрхтэй.

Дүгнэлт

Мөстсөн гадаа шат цэвэрлэж байгаад ажилтан гэмтэх нь хөдөлмөрлөх үүргээ биелүүлэх явцад үйлдвэрлэлийн аюултай хүчин зүйлийн үйлчлэлд өртсөн тохиолдолд үйлдвэрлэлийн осолд тооцогдоно. Энэ нь дараах практик дүгнэлтэд хүргэнэ:

  • Ажил олгогч ослыг 24 цагийн дотор судлан бүртгэж, орон тооны бус комисс байгуулж, акт гаргах үүрэгтэй.
  • Ажилтан гэмтсэн тохиолдолд ажил олгогчоос нэг удаагийн нөхөн төлбөр, нийгмийн даатгалын сангаас тэтгэмж, шаардлагатай бол тэтгэвэр авах эрхтэй.
  • Урьдчилан сэргийлэх нь хамгийн чухал: ажил олгогч эрсдэлийн үнэлгээ хийж, мөстсөн шат зэрэг ажлын байрны эрсдэлийг арилгах, шаардлагатай хамгаалах хэрэгслээр хангах үүрэгтэй.
  • Маргаан гарвал ажилтан улсын байцаагч, эсхүл шүүхэд гомдол гаргаж эрхээ хамгаалуулж болно.

Өвлийн нөхцөлд ажиллаж байгаа ажилтны амь нас, эрүүл мэндийг хамгаалах нь ажил олгогчийн хууль ёсны үүрэг бөгөөд үүнийг үл биелүүлсэн нь хууль зүйн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болно.

Таны асуултад хуулийн дагуу юу гэж заасныг мэдээрэй.

Чатаар асуух